Adam Mickiewicz

Świtezianka

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

ISBN 978-83-288-6561-7

Świtezianka¹²

Jakiż to chłopiec piękny i młody? 

Jaka to obok dziewica? 

Brzegami sinej Świtezi³ wody 

Idą przy świetle księżyca. 

Ona mu z kosza daje maliny, 

A on jej kwiatki do wianka; 

Pewnie kochankiem jest tej dziewczyny, 

Pewnie to jego kochanka. 

Każdą noc prawie, o jednej porze, 

Pod tym się widzą modrzewiem. 

Młody jest strzelcem w tutejszym borze; 

Kto jest dziewczyna? ja nie wiem. 

Skąd przyszła? darmo śledzić kto pragnie, 

Gdzie uszła? nikt jej nie zbada. 

Jak mokry jaskier wschodzi na bagnie, 

Jak ognik nocny przepada. 

— „Powiedz mi piękna, luba dziewczyno, 

Na co nam te tajemnice — 

Jaką przybiegłaś do mnie drożyną? 

Gdzie dom twój, gdzie są rodzice? 

Minęło lato, zżółkniały liścia⁴ 

I dżdżysta nadchodzi pora: 

Zawsze mam czekać twojego przyścia 

Na dzikich brzegach jeziora? 

Zawszeż po kniejach jak sarna płocha, 

Jak upiór błądzisz w noc ciemną? 

Zostań się lepiej z tym, kto cię kocha, 

Zostań się, o luba, ze mną! 

Chateczka moja stąd niedaleka 

Pośrodku gęstej leszczyny; 

Jest tam dostatkiem owoców, mleka, 

Jest tam dostatkiem źwierzyny”. 

— „Stój, stój, odpowie, hardy młokosie, 

Pomnę, co ojciec rzekł stary; 

Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie, 

A w sercu lisie zamiary. 

Więcej się waszej obłudy boję, 

Niż w zmienne ufam zapały; 

Możebym prośby przyjęła twoje: 

Ale czy będziesz mnie stały?” — 

Chłopiec przyklęknął, chwycił w dłoń piasku⁵, 

Piekielne wzywał potęgi, 

Klął się przy świętym księżyca blasku... 

Lecz czy dochowa przysięgi? 

„Dochowaj, strzelcze, to moja rada: 

Bo kto przysięgę naruszy, 

Ach, biada jemu, za życia biada! 

I biada jego złej duszy!” — 

To mówiąc, dziewka więcej nie czeka, 

Wieniec włożyła na skronie, 

I pożegnawszy strzelca z daleka, 

Na zwykłe uchodzi błonie. 

Próżno się za nią strzelec pomyka, 

Rączym wybiegom nie sprostał; 

Znikła jak lekki powiew wietrzyka, 

A on sam jeden pozostał. 

Sam został, dziką powraca drogą, 

Ziemia uchyla się grząska. 

Cisza wokoło, tylko pod nogą 

Zwiędła szeleszcze gałązka⁶. 

Idzie nad wodą, błędny krok niesie, 

Błędnemi strzela oczyma: 

Wtem wiatr zaszumiał po gęstym lesie, 

Woda się burzy i wzdyma. 

Burzy się, wzdyma, pękają tonie, 

O niesłychane zjawiska! 

Ponad srebrzyste Świtezi błonie 

Dziewicza piękność wytryska. 

Jej twarz, jak róży bladej zawoje, 

Skropione jutrzenki łezką: 

Jako mgła lekka, tak lekkie stroje 

Obwiały postać niebieską. 

— „Chłopcze mój piękny, chłopcze mój młody, 

Zanuci czule dziewica — 

Po co wokoło Świteziu wody 

Błądzisz przy świetle księżyca? 

Po co żałujesz dzikiej wietrznicy, 

Która cię zwabia w te knieje, 

Zawraca głowę, rzuca w tęsknicy, 

I może jeszcze się śmieje? 

Daj się namówić czułym wyrazem: 

Porzuć wzdychania i żale, 

Do mnie tu, do mnie, tu będziem razem 

Po wodnym pląsać krysztale. 

Czy zechcesz, niby jaskółka chybka, 

Oblicze tylko wód muskać, 

Czy zdrów jak rybka, wesół jak rybka, 

Cały dzień ze mną się pluskać, 

A na noc w łożu srebrnej topieli, 

Pod namiotami źwierciadeł, 

Na miękkiej wodnych lilijek bieli, 

Śród boskich usnąć widziadeł”. — 

Wtem z zasłon błysną piersi łabędzie... 

Strzelec w ziemię patrzy skromnie, 

Dziewica w lekkim zbliża się pędzie, 

I — „do mnie, woła, pójdź do mnie!” 

I na wiatr lotne rzuciwszy stopy, 

Jak tęcza śmiga w krąg wielki, 

To znowu siekąc wodne zatopy, 

Srebrnemi pryska kropelki. 

Podbiega strzelec... i staje w biegu... 

I chciałby skoczyć i nie chce; 

Wtem modra fala, prysnąwszy z brzegu, 

Z lekka mu w stopy załechce. 

I tak go łechce i tak go znęca, 

Tak się w nim serce rozpływa, 

Jak gdy tajemnie rękę młodzieńca 

Ściśnie kochanka wstydliwa. 

Zapomniał strzelec o swej dziewczynie, 

Przysięgą pogardził świętą, 

Na zgubę oślep bieży w głębinie, 

Nową zwabiony ponętą. 

Bieży i patrzy, patrzy i bieży, 

Niesie go wodne przestworze, 

Już z dala suchych odbiegł wybrzeży, 

Na średnim igra jeziorze. 

I już dłoń śnieżną w swej ciśnie dłoni, 

W pięknych licach topi oczy, 

Ustami usta różane goni, 

I skoczne okręgi toczy: 

Wtem wietrzyk świsnął, obłoczek pryska, 

Co ją w łudzącym krył blasku... 

Poznaje strzelec dziewczynę z bliska... 

Ach, to dziewczyna spod lasku! 

— „A gdzie przysięga? gdzie moja rada? 

Wszak kto przysięgę naruszy, 

Ach, biada jemu, za życia biada! 

I biada jego złej duszy! 

Nie tobie igrać przez srebrne tonie, 

Lub nurkiem pluskać w głąb jasną, 

Surowa ziemia ciało pochłonie, 

Oczy twe żwirem zagasną. 

A dusza przy tem świadomem⁷ drzewie 

Niech lat doczeka tysiąca, 

Wiecznie piekielne cierpiąc zarzewie 

Nie ma czem zgasić gorąca”. — 

Słyszy to strzelec, błędny krok niesie, 

Błędnemi rzuca oczyma; 

A wicher szumi po gęstym lesie, 

Woda się burzy i wzdyma. 

Burzy się, wzdyma i wre aż do dna, 

Kręconym nurtem pochwyca. 

Roztwiera paszczę otchłań podwodna, 

Ginie z młodzieńcem dziewica. 

Woda się dotąd burzy i pieni; 

Dotąd przy świetle księżyca 

Snuje się para znikomych cieni: 

Jest to z młodzieńcem dziewica. 

Ona po srebrnym pląsa jeziorze, 

On pod tym jęczy modrzewiem. 

Któż jest młodzieniec? Strzelcem był w borze. 

A kto dziewczyna? Ja nie wiem. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/towarzystwo/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/towarzystwo/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Nowoczesna Polska
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Jest wieść, że na brzegach Świtezi pokazują się Ondiny, czyli Nimfy wodne, które gmin nazywa Świteziankami [przyp. poety]. [przypis autorski]

2. Balladę tę przetłumaczył piętnastoletni Zygmunt Krasiński na łacinę, w której pełno było zwrotów z Owidiusza i Wergilego. [przypis redakcyjny]

3. Mickiewicz używa obu form: Świteziu i Świtezi; obie były wówczas w użyciu. [przypis redakcyjny]

4. liścia — lm od zbiorowej formy: liście. [przypis redakcyjny]

5. przyklęknął, chwycił w dłoń piasku — zwyczaj ludowy kazał przysięgać w ten właśnie sposób. [przypis redakcyjny]

6. Wersy 61–65 przypominają balladę Goethego Der Fischer. [przypis redakcyjny]

7. Drzewo było „świadomym” przysięgi strzelca. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Nowoczesna Polska – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Nowoczesna Polska
KRS 0000070056

Dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Nowoczesna Polska zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballady-i-romanse-switezianka

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Poezje, tom 1 (Wiersze młodzieńcze - Ballady i romanse - Wiersze do r. 1824), wyd. 2 zwiększone, Krakowska Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków 1922

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Józef Kallenbach, Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Świtezianka, Kazimierz Alchimowicz (1840–1916), domena publiczna

ISBN 978-83-288-6561-7

Plik wygenerowany dnia 2022-05-26.