Adam Mickiewicz

Przegląd wojska

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Przegląd wojska

Jest plac ogromny¹: jedni zowią szczwalnią, 

Tam car psy wtrawia², nim puści na zwierza; 

Drudzy plac zowią grzeczniej gotowalnią, 

Tam car swe stroje próbuje, przymierza, 

Nim w rury, w piki, w działa ustrojony, 

Wyjdzie odbierać monarchów pokłony. — 

Kokietka idąc na bal do pałacu 

Nie tyle trawi przed zwierciadłem czasów, 

Nie robi tyle umizgów, grymasów, 

Ile car co dzień na tym swoim placu. 

Inni w tym placu widzą sarańczarnię, 

Mówią, że car tam hoduje nasiona 

Chmury sarańczy, która wypasiona 

Wyleci kiedyś i ziemię ogarnie. 

Są, co plac zowią toczydłem chirurga, 

Bo tu car naprzód lancety szlifuje, 

Nim, wyciągnąwszy rękę z Petersburga, 

Tnie tak, że cała Europa poczuje; 

Lecz nim wyśledzi, jak głęboka rana, 

Nim plastr obmyśli od nagłej krwi straty, 

Już car puls przetnie szacha i sułtana 

I krew wypuści spod serca Sarmaty. 

Plac różnych imion, lecz w języku rządów 

Zowie się placem wojskowych przeglądów. 

Dziesiąta — ranek — już przeglądów pora, 

Już plac okrąża ludu zgraja cicha, 

Jako brzeg czarny białego jeziora; 

Każdy się tłoczy, na środek popycha. 

Po placu, jako rybitwy nad wodą, 

Zwija się kilku dońców³ i dragonów⁴; 

Ciekawsze głowy tylcem⁵ piki bodą, 

Na bliższe karki sypią grad bizunów⁶. 

Kto wylazł naprzód jak żaba z bagniska, 

Ze łbem się cofa i kark w tłumy wciska. 

Słychać grzmot z dala, głuchy, jednostajny, 

Jak kucie młotów lub młócenie cepów; 

To bęben, pułków przewodnik zwyczajny, 

Za nim szeregi ciągną się wzdłuż stepów, 

Mnogie i różne, lecz w jednym ubiorze, 

Zielone, w śniegu czernią się z daleka; 

I płynie każda kolumna jak rzeka, 

I wszystkie w placu toną jak w jeziorze. 

Tu mi daj, muzo, usta stu Homerów, 

W każde wsadź ze sto paryskich języków, 

I daj mi pióra wszystkich buchhalterów, 

Bym mógł wymienić owych pułkowników, 

I oficerów, i podoficerów, 

I szeregowych zliczyć bohaterów. 

Lecz bohatery tak podobne sobie, 

Tak jednostajne! stoi chłop przy chłopie, 

Jako rząd koni żujących przy żłobie, 

Jak kłosy w jednym uwiązane snopie, 

Jako zielone na polu konopie, 

Jak wiersze książki, jak skiby zagonów, 

Jak petersburskich rozmowy salonów. 

Tyle dostrzegłem, że jedni z Moskalów, 

Wyżsi od drugich na pięć lub sześć calów, 

Mieli na czapkach mosiężne litery 

Jakby łysinki — to grenadyjery; 

I było takich trzy zgraje wąsalów. 

Za nimi niżsi stali w mnogich rzędach, 

Jak pod liściami ogórki na grzędach. 

Żeby rozróżnić pułki w tej piechocie, 

Trzeba mieć bystry wzrok naturalisty, 

Który przegląda wykopane w błocie 

I gatunkuje, i nazywa glisty. 

Zagrzmiały trąby — to konne orszaki 

I rozmaitsze, ułanów, huzarów, 

Dragonów: czapki, kirysy, kołpaki — 

Myślałbyś, że tu kapelusznik jaki 

Rozłożył składy swych różnych towarów; 

W końcu pułk wjechał: — chłopy gdyby hlaki⁷, 

Okute miedzią jak rzęd samowarów, 

A spodem pyski końskie jako haki. 

Pułki w tak różnych ubiorach i broniach 

Najlepiej będzie rozróżnić po koniach; 

Bo tak i nowa taktyka doradza, 

I z obyczajem ruskim to się zgadza. 

Napisał wielki jenerał Żomini, 

Że koń, nie człowiek, dobrą jazdę czyni, 

Dawno już o tym wiedzieli Rusini: 

Bo za dobrego konia gwardyjaka 

Zakupisz u nich dobrych trzech żołnierzy⁸; 

Oficerskiego cena jest czworaka, 

I za takiego konia dać należy 

Lutnistę, skoczka albo też pisarza, 

A w czasach drogich nawet i kucharza. 

Skarbowe chude, poderwane klacze, 

Nawet te, które wożą lazarety, 

Jeśli je stawią faraona gracze, 

Liczą się zawsze: klacz za dwie kobiety. 

Wróćmy do pułków. — Pierwszy wjechał kary, 

Drugi też kary, lecz anglizowany, 

Dwa było gniade, a piąty bułany, 

Siódmy znów gniady, ósmy jak mysz szary, 

Dziewiąty rosły, dziesiąty mierzyna, 

A potem znowu kary bez ogona, 

U dwunastego na czole łysina, 

A zaś ostatni wyglądał jak wrona. 

Harmat wjechało czterdzieści i osim, 

Jaszczyków⁹ więcej niźli drugie tyle; 

Wszystkiego dwieście, jak po wierzchu wnosim: 

Bo żeby dobrze zliczyć w jedną chwilę 

Śród mnóstwa koni i ludzi motłochu, 

Trzeba mieć oko twe, Napoleonie, 

Lub twoje, ruski intendencie prochu; — 

Ty, nie zważając na ludzi i konie, 

Jaszczyków patrzysz, wnet liczbę ich zgadłeś, 

Wiesz, ile w każdym ładunków ukradłeś. 

Już plac okryły zielone mundury, 

Jak trawy, w które ubiera się łąka, 

Gdzieniegdzie tylko wznosi się do góry 

Jaszczyk podobny do błotnego bąka 

Lub polnej pluskwy z zielonawym grzbietem, 

A przy nim działo ze swoim lawetem 

Usiadło na kształt czarnego pająka. 

Każdy ten pająk ma nóg przednich cztery 

I cztery tylnych: zowią się te nogi 

Kanonijery i bombardyjery. 

Jeżeli siedzi spokojnie śród drogi, 

Noga się każda gdzieś daleko rucha; 

Myślisz, że całkiem oddzielne od brzucha, 

I brzuch jak balon w powietrzu ulata. 

Lecz skoro cicha, drzemiąca harmata 

Nagle się zbudzi, rozkazem wzywana, 

Jak tarantula, gdy jej kto w nos dmuchnie¹⁰, 

Wnet ściągnie nogi, podchyla kolana 

I nim się nadmie, nim jady wybuchnie, 

Zrazu przednimi kanonierami 

Około pyska długo, szybko wije, 

Jak mucha, co się w arszeniku splami, 

Siadłszy swój czarny pyszczek długo myje, 

Potem dwie przednie nogi w tył wywróci, 

Tylnymi kręci, potem kiwa zadem; 

Nareszcie wszystkie nogi w bok rozrzuci, 

Chwilę spoczywa, w końcu buchnie jadem. 

Pułki stanęły; — patrzą car, car jedzie, 

Tuż kilku starych, konnych admirałów, 

Tłum adiutantów i ćma jenerałów 

Z tyłu i z przodu, a car sam na przedzie. 

Orszak dziwacznie pstry i cętkowany, 

Jak arlekiny: pełno na nich wstążek¹¹, 

Kluczyków, cyfer, portrecików, sprzążek, 

Ten sino, tamten żółto przepasany, 

Na każdym gwiazdek, kółek i krzyżyków 

Z przodu i z tyłu więcej niż guzików. 

Świecą się wszyscy, lecz nie światłem własnym, 

Promienie na nich idą z oczu pańskich; 

Każdy jenerał jest robaczkiem jasnym, 

Co błyszczy pięknie w nocach świętojańskich; 

Lecz skoro przejdzie wiosna carskiej łaski, 

Nędzne robaczki tracą swoje blaski: 

Żyją, do cudzych krajów nie ucieką, 

Ale nikt nie wie, gdzie się w błocie wleką. 

Jenerał w ogień śmiałym idzie krokiem; 

Kula go trafi, car się doń uśmiechnie; 

Lecz gdy car strzeli niełaskawym okiem, 

Jenerał bladnie, słabnie, często — zdechnie. 

Śród dworzan prędzej znalazłbyś stoików, 

Wspaniałe dusze — choć gniew cara czują, 

Ani się zarżną, ani zachorują¹²; 

Wyjadą na wieś do swych pałacyków 

I piszą stamtąd: ten do szambelana, 

Ów do metresy, ów do damy dworu, 

Liberalniejsi piszą do furmana, 

I znowu z wolna wrócą do faworu. — 

Tak z domu oknem zrucony pies zdycha, 

Kot miauknie tylko, lecz stanie na nogi 

I znowu szuka do powrotu drogi, 

I jakąś dziurą znowu wnidzie z cicha: 

Nim stoik w służbę wróci tryumfalnie, 

Na wsi rozprawia cicho — liberalnie. 

Car był w mundurze zielonym, z kołnierzem 

Złotym. Car nigdy nie zruca mundura; 

Mundur wojskowy jest to carska skóra, 

Car rośnie, żyje i — gnije żołnierzem. — 

Ledwie z kolebki dziecko wyjdzie carskie, 

Zaraz do tronu zrodzony paniczyk 

Ma za strój kurtki kozackie, huzarskie, 

A za zabawkę szabelkę i — biczyk. 

Sylabizując, szabelką wywija 

I nią wskazuje na książce litery; 

Kiedy go tańczyć uczą guwernery¹³, 

Biczykiem takty muzyki wybija. 

Dorósłszy, całą jest jego zabawą 

Zbierać żołnierzy do swojej komnaty, 

Komenderować na lewo, na prawo, 

I wprawiać pułki w musztrę — i pod baty. 

Tak się car każdy do tronu sposobił, 

Stąd ich Europa boi się i chwali; 

Słusznie z Krasickim starzy powiadali: 

„Mądry przegadał, ale głupi pobił”. 

Piotra Wielkiego niechaj pamięć żyje, 

Pierwszy on odkrył tę Caropedyję. 

Piotr wskazał carom do wielkości drogę; 

Widział on mądre Europy narody 

I rzekł: „Rosyję zeuropejczyć mogę, 

Obetnę suknie i ogolę brody”. 

Rzekł — i wnet poły bojarów, kniazików 

Ścięto jak szpaler francuskiego sadu; 

Rzekł — i wnet brody kupców i mużyków¹⁴ 

Sypią się chmurą jak liście od gradu. 

Piotr zaprowadził bębny i bagnety, 

Postawił turmy, urządził kadety, 

Kazał na dworze tańczyć menuety, 

I do towarzystw gwałtem wwiódł kobiety; 

I na granicach poosadzał straże, 

I łańcuchami pozamykał porty, 

Utworzył senat, szpiegi, dygnitarze, 

Odkupy¹⁵ wódek, czyny i paszporty; — 

Ogolił, umył i ustroił chłopa, 

Dał mu broń w ręce, kieszeń narublował, 

I zadziwiona krzyknęła Europa: 

„Car Piotr Rosyją ucywilizował”. 

Zostało tylko dla następnych carów 

Przylewać kłamstwa w brudne gabinety, 

Przysyłać w pomoc despotom bagnety, 

Wyprawić kilka rzezi i pożarów; 

Zagrabiać cudze dokoła dzierżawy, 

Skradać poddanych, płacić cudzoziemców, 

By zyskać oklask Francuzów i Niemców, 

Ujść za rząd silny, mądry i łaskawy. 

Niemcy, Francuzi, zaczekajcie nieco! 

Bo gdy wam w uszy zabrzmi huk ukazów, 

Gdy knutów grady na karki wam zlecą, 

Gdy was pożary waszych miast oświecą, 

A wam natenczas zabraknie wyrazów; 

Gdy car rozkaże ubóstwiać i sławić 

Sybir, kibitki, ukazy i knuty — 

Chyba będziecie cara pieśnią bawić 

Waryjowaną na dzisiejsze nuty. 

Car jak kręgielna kula między szyki 

Wleciał i spytał o zdrowie gawiedzi. 

„Zdrowia ci życzym”, szepcą wojowniki, 

Ich szepty były jak mruk stu niedźwiedzi. 

Dał rozkaz, — rozkaz wymknął się przez zęby 

I wpadł jak piłka w usta komendanta, 

I potem gnany od gęby do gęby 

Na ostatniego upada szerżanta. — 

Jęknęły bronie, szczęknęły pałasze 

I wszystko było zmieszane w odmęcie: 

Na linijowym kto widział okręcie 

Ogromny kocioł, w którym robią kaszę, 

Kiedy weń woda z pompy jako z rzeczki 

Bucha, a w wodę sypie majtków rzesza 

Za jednym razem krup ze cztery beczki, 

Potem dziesiątkiem wioseł w kotle miesza; — 

Kto zna francuską izbę deputatów, 

Większą i stokroć burzliwszą od kotła, 

Kiedy w nię projekt komisyja wmiotła 

I już nadchodzi, godzina debatów: 

Cała Europa, czując z dawna głody, 

Myśli, że dla niej tam warzą swobody; 

Już liberalizm z ust jako z pomp bucha; 

Ktoś tam o wierze wspomniał na początku, 

Izba się burzy, szumi i nie słucha; 

Ktoś wspomniał wolność, lecz nie zrobił wrzątku, 

Ktoś wreszcie wspomniał o królów zamiarach 

O biednych ludach, o despotach, carach, 

Izba znudzona krzyczy: „Do porządku!” 

Aż tu minister skarbu, jakby z drągiem, 

Wbiega z ogromnym budżetu wyciągiem, 

Zaczyna mieszać mową o procentach, 

O cłach, opłatach, stemplach, remanentach; 

Izba wre, huczy i kipi, i pryska, 

I szumowiny aż pod niebo ciska; 

Ludy się cieszą, gabinety straszą, 

Aż się dowiedzą wszyscy na ostatku, 

Że była mowa tylko... o podatku. — 

Kto tedy widział owy kocioł z kaszą 

Lub ową izbę — ten łatwo zrozumie, 

Jaki gwar powstał w tylu pułków tłumie, 

Gdy rozkaz carski wleciał w środek kupy. 

Wtem trzystu bębnów ozwały się huki, 

I jak lód Newy, gdy pryśnie na sztuki, 

Piechota w długie porznęła się słupy. 

Kolumny jedne za drugimi dążą, 

Przed każdą bęben i komendant woła. 

Car stał jak słońce, a pułki dokoła 

Jako planety toczą się i krążą. 

Wtem car wypuścił stado adiutantów, 

Jak wróble z klatki albo psy ze smyczy; 

Każdy z nich leci, jak szalony krzyczy, 

Wrzask jenerałów, majorów, szerżantów 

Huk tarabanów¹⁶, piski muzykantów — 

Nagle piechota, jak lina kotwicy 

Z kłębów rozwita, wyciąga się sznurem; 

Ściany idącej pułkami konnicy 

Łączą się, wiążą, jednym stają murem. 

Jakie zaś dalej były tam obroty, 

Jak jazda rącza i niezwyciężona 

Leciała obses¹⁷ na kartki piechoty, 

Jak kundlów psiarnia trąbą poduszczona 

Na związanego niedźwiedzia uderza, 

Widząc, że w kluby¹⁸ ujęto pysk zwierza; 

Jak się piechota kupi, ściska, kurczy, 

Nadstawia bronie jako igły jeża, 

Który poczuje, że pies nad nim burczy; 

Jak wreszcie jazda w ostatnim poskoku 

Targniona smyczą powściągnęła kroku; 

I jak harmaty w przód i w tył ciągano, 

Jak po francusku, po rusku łajano, 

Jak w areszt brano, po karkach trzepano, 

Jak tam marzniono i z koni spadano, 

I jak carowi w końcu winszowano — 

Czuję tę wielkość, bogactwo przedmiotu! 

Gdybym mógł opiąć, wsławiłbym me imię; 

Lecz muza moja, jak bomba¹⁹ w pół lotu, 

Spada i gaśnie w prozaicznym rymie, 

I śród głównego manewrów obrotu, 

Jak Homer w walce bogów, — ja — ah, drzymię. 

Już przerobiono wojskiem wszystkie ruchy, 

O których tylko car czytał lub słyszał; 

Śród zgrai widzów już się gwar uciszał, 

Już i sukmany, delije, kożuchy, 

Co się czerniły gęsto wkoło placu, 

Rozpełzały się każda w swoje stronę, 

I wszystko było zmarzłe i znudzone — 

Już zastawiano śniadanie w pałacu. 

Ambasadory zagranicznych rządów, 

Którzy pomimo i mrozu, i nudy, 

Dla łaski carskiej nie chybią przeglądów 

I co dzień krzyczą: „O dziwy! o cudy!” 

Już powtórzyli raz tysiączny drugi 

Z nowym zapałem dawne komplementy: 

Że car jest taktyk w planach niepojęty, 

Że wielkich wodzów ma na swe usługi, 

Że kto nie widział, nigdy nie uwierzy, 

Jaki tu zapał i męstwo żołnierzy. 

Na koniec była rozmowa skończona 

Zwyczajnym śmiechem z głupstw Napoleona; 

I na zegarek już każdy spozierał, 

Bojąc się dalszych galopów i kłusów; 

Bo mróz dociskał dwudziestu gradusów, 

Dusiła nuda i głód już doskwierał. 

Lecz car stał jeszcze i dawał rozkazy; 

Swe pułki siwe, kare i bułane 

Puszcza, wstrzymuje po dwadzieścia razy; 

Znowu piechotę przedłuża jak ścianę, 

Znowu ją ściska w czworobok zawarty 

I znowu na kształt wachlarza roztacza. — 

Jak stary szuler, choć już nie ma gracza, 

Miesza i zbiera, i znów miesza karty; 

Choć towarzystwo samego zostawi, 

On się sam z sobą kartami zabawi. 

Aż sam się znudził, konia nagle zwrócił 

I w jenerałów ukrył się natłoku; 

Wojsko tak stało, jak je car porzucił, 

I długo z miejsca nie ruszyło kroku. 

Aż trąby, bębny dały znak nareszcie: 

Jazda, piechota, długich kolumn dwieście 

Płyną i toną w głębi ulic miejskich — 

Jakże zmienione, niepodobne wcale 

Do owych bystrych potoków alpejskich, 

Co rycząc mętne walą się po skale, 

Aż w jezior jasnym spotkają się łonie 

I tam odpoczną, i oczyszczą wody, 

A potem z lekka nowymi wychody 

Błyskają, toczą szmaragdowe tonie. — 

Tu pułki weszły czerstwe, czyste, białe; 

Wyszły zziajane i oblane potem; 

Roztopionymi śniegi poczerniałe, 

Brudne spod lodu wydeptanym błotem. 

Wszyscy odeszli: widzę i aktory. 

Na placu pustym, samotnym zostało 

Dwadzieście trupów: ten ubrany biało, 

Żołnierz od jazdy; tamtego ubiory 

Nie zgadniesz jakie, tak do śniegu wbity 

I stratowany końskimi kopyty. 

Ci zmarzli, stojąc przed frontem jak słupy, 

Wskazując pułkom drogę i cel biegu; 

Ten się zmyliwszy w piechoty szeregu, 

Dostał w łeb kolbą i padł między trupy. 

Biorą ich z ziemi policejskie sługi 

I niosą chować; martwych, rannych społem: 

Jeden miał żebra złamane, a drugi 

Był wpół harmatnym przejechany kołem; 

Wnętrzności ze krwią wypadły mu z brzucha, 

Trzykroć okropnie spod harmaty krzyknął, 

Lecz major woła: „Milcz! bo car nas słucha”. 

Żołnierz tak słuchać majora przywyknął, 

Że zęby zaciął; — nakryto co żywo 

Rannego płaszczem, bo gdy car przypadkiem 

Z rana jest takiej nagłej śmierci świadkiem 

I widzi na czczo skrwawione mięsiwo — 

Dworzanie czują w nim zmianę humoru, 

Zły, opryskliwy powraca do dworu, 

Tam go czekają z śniadaniem nakrytem, 

A jeść nie może mięsa z apetytem. 

Ostatni ranny wszystkich bardzo zdziwił: 

Grożono, bito, próżna groźba, kara, 

Jenerałowi nawet się sprzeciwił, 

I jęczał głośno — klął samego cara. 

Ludzie niezwykłym przerażeni krzykiem 

Zbiegli się nad tym parad męczennikiem. — 

Mówią, że jechał z dowódcy rozkazem, 

Wtem koń mu stanął jak gdyby zaklęty, 

A z tyłu wleciał cały szwadron razem; 

Złamano konia, i żołnierz zepchnięty 

Leżał pod jazdą płynącą korytem; 

Ale od ludzi litościwsze konie: 

Skakał przez niego szwadron po szwadronie, 

Jeden koń tylko trafił weń kopytem 

I złamał ramię; — kość na wpół rozpadła 

Przedarła mundur i ostrzem sterczała 

Z zielonej sukni, strasznie, trupio biała, 

I twarz żołnierza równie jak kość zbladła; 

Lecz sił nie stracił: wznosił drugą rękę 

To ku niebiosom, to widzów gromady 

Zdawał się wzywać i mimo swą mękę 

Dawał im głośno, długo jakieś rady. 

Jakie? Nikt nie wie, nie mówią przed nikim. 

Bojąc się szpiegów słuchacze uciekli 

I tyle tylko pytającym rzekli, 

Że ranny mówił złym ruskim językiem; 

Kiedy niekiedy słychać było w gwarze: 

„Car, cara, caru” — coś mówił o carze. 

Chodziły wieści, że żołnierz zdeptany 

Był młodym chłopcem, rekrutem, Litwinem, 

Wielkiego rodu, księcia, grafa synem; 

Że ze szkół gwałtem w rekruty oddany, 

I że dowódca, nie lubiąc Polaka, 

Dał mu umyślnie dzikiego rumaka, 

Mówiąc: „Niech skręci szyję Lach sobaka”; 

Kto był, nie wiedzą, i po tym zdarzeniu 

Nikt nie posłyszał o jego imieniu; 

Ach! kiedyś tego imienia, o carze! 

Będą szukali po twoim sumnieniu. 

Diabeł je pośród tysiąców ukaże, 

Któreś ty w minach podziemnych osadził, 

Wrzucił pod konie, myśląc, żeś je zgładził. 

Nazajutrz, z dala za placem słyszano 

Psa głuche wycie — czerni się coś w śniegu; 

Przybiegli ludzie, trupa wygrzebano; 

On po paradzie został na noclegu. 

Trup na pół chłopski, na poły wojskowy, 

Z głową strzyżoną, ale z brodą długą, 

Miał czapkę z futrem i płaszcz mundurowy, 

I był zapewne oficerskim sługą. 

Siedział na wielkim futrze swego pana, 

Tu zostawiony, tu rozkazu czekał, 

I zmarzł, i śniegu już miał za kolana. 

Tu go pies wierny znalazł i oszczekał. — 

Zmarznął, a w futro nie okrył się ciepłe; 

Jedna źrenica śniegiem zasypana, 

Lecz drugie oko otwarte, choć skrzepłe, 

Na plac obrócił: czekał stamtąd pana! 

Pan kazał siedzieć i sługa usiądzie; 

Kazał nie ruszać z miejsca, on nie ruszy, 

I nie powstanie — aż na strasznym sądzie; 

I dotąd wierny panu, choć bez duszy, 

Bo dotąd ręką trzyma pańską szubę 

Pilnując, żeby jej nie ukradziono; 

Drugą chciał rękę ogrzać, ukryć w łono, 

Lecz już nie weszły pod płaszcz palce grube 

I pan go dotąd nie szukał, nie pytał! 

Czy mało dbały, czy nadto ostrożny — 

Zgadują, że to oficer podróżny; 

Że do stolicy niedawno zawitał, 

Nie z powinności chodził na parady, 

Lecz by pokazać świeże epolety; 

Może z przeglądów poszedł na obiady, 

Może na niego mrugnęły kobiety, 

Może gdzie wstąpił do kolegi gracza 

I nad kartami — zapomniał brodacza; 

Może się wyrzekł i futra, i sługi, 

By nie rozgłosić, że miał szubę z sobą; 

Że nie mógł zimna wytrzymać jak drugi, 

Gdy je car carską wytrzymał osobą; 

Boby mówiono: jeździ nieformalnie 

Na przegląd z szubą! — myśli liberalnie. 

O biedny chłopie! heroizm, śmierć taka, 

Jest psu zasługą, człowiekowi grzechem. 

Jak cię nagrodzą? Pan powie z uśmiechem, 

Żeś był do zgonu wierny — jak sobaka. 

O biedny chłopie! za cóż mi łza płynie 

I serce bije, myśląc o twym czynie: 

Ach, żal mi ciebie, biedny Słowianinie! — 

Biedny narodzie! Żal mi twojej doli, 

Jeden znasz tylko heroizm — niewoli. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/towarzystwo/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/towarzystwo/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. plac ogromny — plac Marsowy, gdzie się odbywały popisy wojsk. [przypis redakcyjny]

2. wtrawia — wprawia, ćwiczy; termin z języka myśliwskiego. [przypis redakcyjny]

3. dońców — kozaków dońskich. [przypis edytorski]

4. dragon — żołnierz lekkiej jazdy. [przypis edytorski]

5. tylcem — trzonkiem (nie ostrzem, umieszczonym na przeciwnym końcu piki). [przypis edytorski]

6. bizunów — batów. [przypis edytorski]

7. hlak — (prowinc. z białorus.) dzbanek gliniany, pękaty, z wąską i krótką szyją. [przypis redakcyjny]

8. Zakupisz u nich dobrych trzech żołnierzy — konie jazdy rosyjskiej piękne są i drogo kosztują. Koń żołnierski gwardyjski płaci się często kilka tysięcy franków. Człowieka rosłego, miary przepisanej, można kupić za tysiąc franków. Kobietę w czasie głodu na Białorusi przedawano w Petersburgu za dwieście franków. Ze wstydem wyznać należy, iż panowie niektórzy polscy z Białorusi tego towaru dostarczali. [przypis autorski]

9. jaszczyk — skrzynia na naboje. [przypis edytorski]

10. Jak tarantula, gdy jej kto w nos dmuchnie — tarantule, rodzaj wielkich, jadowitych pająków, gnieżdżących się na stepach południowej Rosji i Polski. [przypis autorski]

11. Jak arlekiny: pełno na nich wstążek — orderów rosyjskich, licząc w to różne ich klasy tudzież cyfry cesarskie i tak nazwane sprzążki z liczbą lat służby, jest około sześćdziesięciu. Zdarza się, że na jednym mundurze świeci dwadzieścia znaków honorowych. [przypis autorski]

12. Ani się zarżną, ani zachorują — przed niewielu laty jeden z dworskich urzędników zarżnął się dlatego, iż na jakimś obchodzie dworskim naznaczono mu niższe miejsce, niż podług hierarchii należało. Był to Watel czynownictwa. [przypis autorski]

13. Kiedy go tańczyć uczą guwernery — portret carewicza, następcy tronu, można widzieć w galerii obrazów petersburskiej Ermitażu. Malarz Anglik Dow wystawił go w postaci dziecka w mundurze husarskim z biczem w ręku. [przypis autorski]

14. mużyk (ros.) — chłop. [przypis redakcyjny]

15. odkupy — arenda, wyszynk wódki monopolowej. [przypis redakcyjny]

16. taraban — wielki bęben. [przypis redakcyjny]

17. obses — (z łac.) obcesowo, nie bacząc na nic. [przypis redakcyjny]

18. w kluby — (z niem.) w ryzy, w kleszcze. [przypis redakcyjny]

19. bomba — granat artyleryjski. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Nowoczesna Polska – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Nowoczesna Polska
KRS 0000070056

Dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Nowoczesna Polska zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziadow-czesci-iii-ustep-przeglad-wojska

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Dziady cz. 1-4, Czytelnik, Warszawa 1974

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Stanisław Pigoń, Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: kevin dooley@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2023-08-18.