Artur Oppman

Biała dama

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Biała dama

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Stanisław August siadł na tronie, 

Głośne mu „Wiwat” lud wykrzyka¹, 

I miecz Batorych ujął w dłonie, 

Lecz to nie dłonie wojownika. 

Nie do pancerza pierś królewska, 

Ani do hełmu białe czoło, — 

A tu się chmurzy toń niebieska 

I groźne wichry szumią wkoło. 

Czyha na Polską cudzoziemiec, 

Słabnie potęga ojców stara, 

W Rzeczpospolitej Moskal, Niemiec 

Rządzi się właśnie, jak gęś szara. 

Wprowadza wojska swoje wraże², 

Wolność narodu pcha w mogiłę, — 

Niech Polak słucha, gdy on każe, 

Za nic mu prawo, — on ma siłę 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

Stanisław August krzewi sztuki 

I o oświatę dba narodu, 

Ale kraj szarpią, jakby kruki, 

Sąsiedzi z wschodu i zachodu. 

Nie ma kto wydać hasła boju, 

Z „Bogarodzicą” grzmiącą w nieba, — 

Taki król dobry w czas pokoju, 

Teraz Sobieskich Polsce trzeba. 

Z nim by poleciał lotem ptaka 

Nasz orzeł w polu purpurowym, 

Znów pod Grunwaldem zgnieść Prusaka, 

Na łeb Moskala bić pod Pskowem! 

Lecz dobrze wiedzą źli sąsiedzi: 

Król Jan w katedrze śpi krakowskiej, 

A na warszawskim Zamku siedzi 

Stanisław August Poniatowski. 

III

Król Staś w komnacie swej bogatej 

Coś tam rozważa, coś tam myśli: 

Może mu śnią się sławy kwiaty, 

Lub plan „Łazienek” nowych kreśli. 

A tu zawzięte wrogi nasze 

Ojczyznę dwakroć już rozdarły; 

Huczą armaty, lśnią pałasze, 

I dzwon grzmi Polsce, jak umarłej. 

Kościuszko wzywa, by rwać pęta, 

A z nim najlepsze w kraju męże — 

I wzwyż przysięga leci święta: 

„Albo polegnę, lub zwyciężę!” 

Lecz po Racławic bitwie chwackiej 

Znowu się sypią klęski krwawe — 

I wojsk carowej tłum żołdacki 

Wiedzie Suwarów na Warszawę. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

IV

Na krwią zbroczonych Pragi wałach 

Wre bój zacięty, bój ostatni, 

Mrą kanoniery przy swych działach, 

Ginie walecznych hufiec bratni. 

Mężny Jasiński, Korsak dzielny 

Już legli — męże wiekopomni! — 

Nigdy ich sławy nieśmiertelnej 

Wdzięczna ojczyzna nie zapomni! 

Suwarów z setki armat wali, 

Napiera podłych zbirów zgrają, — 

I lecą kule dalej, dalej, 

W królewski Zamek uderzają. 

Zda się, mur Zamku się rozrywa, 

Zda się, dygoce ziemia sama... 

Król Staś padł w fotel, twarz zakrywa: 

Stanęła przed nim — Biała Dama. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

V

Na piersiach ranę ma czerwoną, 

Z której koralem krew się broczy, 

I tak żałośnie drży jej łono, 

I tak się łzami srebrzą oczy. 

Z gorzkim wyrzutem patrzy w króla, 

A jemu serce mrze od trwogi, — 

„Tam — szepce widmo — Moskal hula, 

Po moich synach depcą wrogi! 

We krwi się pławi ma kraina 

I w każdem sercu tyle bólu! 

Czyjaż to wina? Czyja wina? 

Uderz się w piersi, słaby królu! 

Mój naród w pęta dziś okuty, 

Gdzie spojrzeć — rozpacz, łza i blizna; 

Iluż to trzeba lat pokuty, 

By wolną była znów Ojczyzna!...” 

VI

Polska w niewoli byt swój wlecze, 

Trzech ją tyranów uciemiężą, 

Rdzewieją w pochwach stare miecze — 

I niema pola dla oręża. 

Ale się naród nie upodli 

I łzę ukrywa, co z ócz ścieka, 

Obój się z wrogiem co dzień modli 

I na wolności jutrznię czeka. 

A każdy poryw ku swobodzie, 

Krwią bohaterów okupiony, 

Skraca twej męki czas, narodzie, 

Zbliża odrodzin świt wyśniony. 

A gdy już zda się, zmartwychwstaje 

Słońce wielkości, gloria chwały, — 

W warszawskim Zamku w oknie staje 

Urocze widmo Damy Białej. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VII

Zapchany ludem plac Zamkowy, 

A wszyscy patrzą w stronę Wisły, 

Dumnie wzniesione wolnych głowy, 

Bo się kajdany w proch rozprysły. 

A tam od mostu pieśni biegą³, 

Ach, nasze pieśni to bojowe! — 

I obok Zamku warszawskiego 

Przeciąga wojsko narodowe 

Jeden za drugim hufiec zbrojny, 

Piechota, jazda, równym szykiem, 

W mury stolicy wraca z wojny, 

Z wojny zwycięskiej z bolszewikiem! 

Serca w takt biją, wzrok się łzawi, 

I triumfalna stoi brama, — 

A z okna Zamku błogosławi 

Zwycięskim pułkom — Biała Dama!... 

Przypisy:

1. wykrzyka — wykrzykuje. [przypis edytorski]

2. wraże — obce. [przypis edytorski]

3. biegą — dziś popr.: biegną. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/legendy-warszawskie-biala-dama

Tekst opracowany na podstawie: Artur Oppman, Legendy warszawskie, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań, Warszawa [etc.], 1925

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Haunting, Odilon Redon, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-03-14.