Artur Oppman

Chrystus Cudowny u Fary

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Chrystus Cudowny u Fary

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Był raz sobie prawowity Mazur, 

Bitny wojak z dziada i pradziada, 

Gdy wróg Polsce pokazywał pazur, 

On, bywało, na rumaka siada. 

Goni w polu Turki i Tatary, 

Oko w oko z poganem¹ się zmierza, — 

A że człek był staroświeckiej wiary, 

Nigdy w bitwę nie szedł bez kaplerza. 

Na kaplerzu, co lśnił z napierśnika, 

Swe Dzieciątko tuli Boża Macierz, 

Gdy w namiocie wojak się zamyka, 

Przed kaplerzem odmawia swój pacierz. 

Wzlata w niebo duszą chrześcijańską, 

Zanim jutro skoczy w boje krwawe, 

I wspomina Farę Świętojańską, 

Stare Miasto i starą Warszawę. 

II

Tam, gdzie domy stoją, jak w ordynku², 

A każdemu jakiś znak dał snycerz³, 

W kamienicy „Pod niedźwiedziem” w Rynku 

Owy dzielny przemieszkiwał rycerz. 

Widać szarą wstęgę naszej Wisły 

Z okien jego izdebki podniebnej, 

To słoneczne blaski na niej błysły, 

To ją księżyc opromienia srebrny. 

Aż tu kiedyś, w wiosenne świtanie, 

W pełnym kwiatów i piosenek maju, 

W okna — trąbek uderzyło granie 

I krzyk ludu: „Wojna! Turczyn w kraju!” 

Co tu myśleć, mościpanie, długo! 

Dźwięczą szable, rżą bojowe konie; 

Wojak wiernym był ojczyzny sługą, 

Więc, jak inni, walczy w jej obronie. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

III

Dni żołnierskich zmienne są koleje: 

Sława błyśnie, kulka żebra zmaca, 

To się dobrze rycerzowi dzieje, 

To się szczęście od niego odwraca. 

Pod srebrzystym chorągwianym ptakiem 

W mnogich walkach mężnie się potyka, 

Aż raz runął z rozciętym szyszakiem⁴ 

I w tureckie poszedł, biedak, łyka⁵! 

Jakże ciężko w pogańskiej niewoli 

Swobodnemu cierpieć Polakowi; 

Jak to serce od pęt wrażych boli, — 

Tego żadnym słowem nie wypowie! 

Niechby raczej zabiły go kule, 

Niż ma szarpać poniewierka taka; 

Nad Bosforem, w dalekim Stambule, 

W utrapieniu płyną dni wojaka. 

IV

Że Polacy do koni zwyczajni, — 

Naród ziemian i naród wojaków, — 

Służy Mazur przy sułtańskiej stajni 

I arabskich pilnuje rumaków. 

Konie ścigłe, jak wiatr, a rozumne, 

A tak zwinne, jak panienka z tańca, — 

O, mój Boże! daj, nim pójdę w trumnę, 

Takim koniem zdeptać łeb pohańca⁶! 

Od świtania już na służbie swojej, 

Co wojenkę na pamięć przywodzi, 

Rycerz karmi, czyści je i poi, 

Po podwórcu pałacowym wodzi. 

A był jeden siwek między niemi, 

Co, jak pies, się przypodobać umie, 

Na grzbiet skoczysz — ledwo tyka ziemi 

I, jak człowiek, głos ludzki rozumie. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

V

Pędzą konie, co rano, aż dudni, 

I co wieczór, gdzie je wojak poi, 

A na placu przy stajennej studni, 

Boże! Cóż to za figura stoi? 

Aż się język w ustach onieśmiela! 

Aż, jak lodem, krew się w żyłach ścina! 

To Pan Jezus! To krzyż Zbawiciela! 

Splugawiony ręką poganina! 

Na znak wzgardy złe niewiernych dłonie, 

Bijąc posąg ze złością przeklętą, 

Do nóg Zbawcy przywiązują konie 

I śmigają biczem przez twarz świętą. 

Tak codziennie o świcie i zmroku 

Czerń nad krzyżem znęca się szalenie, 

Aż łzy, zda się, błyszczą w Bożem oku, 

Aż pierś z drewna podnosi westchnienie. 

VI

Jakże płacze Mazur prawowity, 

Pełny wiary rycerz chrześcijański, 

Nad bluźnierstwem, co bluzga w błękity, 

Nad Postaci pohańbieniem Pańskiej! 

Tak codziennie o świcie i zmroku 

Czerń nad krzyżem znęca się szalenie, 

Aż łzy, zda się, błyszczą w Bożem oku, 

Aż pierś z drewna podnosi westchnienie. 

Niźli patrzeć na te krzywdy Boże, 

Żywym ogniem wolałby się spalić, 

Aż już dłużej znieść męki nie może — 

I krzyż musi od wzgardy ocalić! 

Więc, odziany łachmany nędznemi, 

W noc, co blaskiem gwiazd złotych nie płonie, 

Pod krzyż biegnie — wydziera go z ziemi — 

I w głąb studni krzyż ciska: niech tonie! 

Niech on raczej zgnije w czystej wodzie, 

Niżby miał się wzdrygać od krzywd wielu, 

O, Jezusie! Jużeś na swobodzie, 

Jużeś teraz wolny, Zbawicielu! 

VII

Cicho, cicho niewolnik szczęśliwy 

Na sen wraca — już nic go nie boli, 

A wtem zarży arabski koń siwy, 

Jego wierny przyjaciel w niewoli. 

I natchnienie w myśl więźnia uderzy, 

Do powrotu mu drogę wskazuje, 

I arabczyk już bieży, już bieży, 

Rozdął chrapy ogniste: step czuje! 

Dzień po dzionku, przez kraje, przez obce, 

Dzielny rumak, jak burza, przelata; 

Aż graniczne widnieją już kopce 

I znajomy, rodzinny kąt świata. 

Twarz tu słońca, jak nigdzie, świetlana, 

Kwiaty pachną, że tylko je zbierać! 

To ojczyzna! to Polska kochana! 

Gdzie żyć miło i miło umierać! 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

VIII

Siedzi wojak w starym domu, w Rynku, 

Z okna izby na Wisłę pogląda, 

O swym zbożnym wspomina uczynku 

I krzyż tamten widzieć mu się żąda. 

Noc mu owa przed oczyma stawa 

I ucieczka z kraju tureckiego, — 

Aż tu krzykiem zahuczy Warszawa 

I ku Wiśle tłumy ludu biega. 

Wyjdzie wojak z swojej kamienicy 

I ku rzece przeciska się z trudem: 

Tłum na Rynku, tłum w każdej ulicy 

I pobrzeże wypełnione ludem. 

Złotem słońcem goreją niebiosy 

Nad Warszawą zatłoczoną ściśle, 

Zewsząd słychać zadziwione głosy 

I wołania: „Cud! cud! cud na Wiśle!” 

IX

A na Wiśle, w tej rannej godzinie, 

W blaskach słońca błyszczący wspaniale, 

Krzyż Chrystusów⁷ przeciw wodzie płynie — 

I pokorne całują go fale. 

Wyszedł biskup w pozłocistej szacie, 

Sam pan burmistrz i dostojna Rada, 

Dźwięczy miasto w dzwonów majestacie 

I dzwonami z modrym niebem gada. 

Setki łódek po rzece śmigają, 

Lecz dopłynąć nie mogą do krzyża; 

Już zbliżają się — widać — zbliżają, 

I znów fala odepchnie je chyża. 

Czas ucieka na miejskim zegarze, 

Kończy słońce swój obieg powrotny, 

Sił próbują najlepsi wioślarze — 

A krzyż płynie i płynie samotny. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

X

Krzyż z niewoli poznał żołnierz stary. 

Na brzeg biegnie, łzy radosne leje, 

I przyklęka przed biskupem z Fary 

I powiada z Turecczyzny dzieje. 

Więc mu biskup do łodzi siąść każe, 

Sam z Najświętszym siada Sakramentem; 

O toń biją wiosłami żeglarze 

I już — już są przed Obliczem świętem. 

A gdy wojak wyciągnął swe dłonie, 

By Chrystusa przycisnąć do łona, 

Krzyż ku jego pochylił się stronie 

I padł w swego obrońcy ramiona. 

Widać z lica, że odtąd na wieki 

Chce być Jezus z tym grodem w przymierzu 

I szept wionął, jak tchnienie, tak lekki: 

„Błogosławię cię, polski rycerzu...”. 

XI

W całym mieście grają wszystkie dzwony, 

Wszyscy ludzie weseli i radzi 

I w triumfie naród zgromadzony 

Krzyż Cudowny do Fary prowadzi. 

Szumią z wiatrem cechowe sztandary, 

Lśniąc, jak kwiaty, kolorami wiosny, 

A Chrystusa niesie wojak stary, 

Taki dumny i taki radosny! 

I w kaplicy osobnej, w świątyni, 

Co pamięta pierwsze grodu lata, 

Mnogie cuda warszawianom czyni 

Krzyż z figurą Zbawiciela świata. 

My na Jego opiekę się zdajem, 

Nic nam wrogi i nic nam złe mary, 

Póki czuwa nad miastem, nad krajem 

Nasz Pan Jezus Cudowny u Fary! 

Przypisy:

1. poganem — dziś poprawnie: poganinem. [przypis edytorski]

2. w ordynku — w szeregu. [przypis edytorski]

3. snycerz — rzemieślnik zajmujący się rzeźbieniem w drewnie. [przypis edytorski]

4. szyszak — rodzaj hełmu. [przypis edytorski]

5. poszedł... w łyka — przen.: trafił do niewoli, został związany łykami, czyli sznurami. [przypis edytorski]

6. pohańca — poganina. [przypis edytorski]

7. Krzyż Chrystusów (stpol.) — krzyż Chrystusowy. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/legendy-warszawskie-chrystus-cudowny-u-fary

Tekst opracowany na podstawie: Artur Oppman, Legendy warszawskie, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań, Warszawa [etc.], 1925

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Christian Væver of Rønnebæk, H. A. Brendekilde, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-03-14.