Jan Kochanowski

Pieśń V

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Pieśń V¹²

Wieczna sromota³ i nienagrodzona 

Szkoda⁴, Polaku: ziemia spustoszona 

Podolska leży, a pohaniec⁵ sprosny⁶, 

Nad Niestrem⁷ siedząc, dzieli łup żałosny⁸. 

Niewierny⁹ Turczyn psy zapuścił swoje¹⁰, 

Którzy zagnali piękne łanie¹¹ twoje 

Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje, 

By kiedy miały nawiedzić swe knieje. 

Jedny¹² za Dunaj Turkom zaprzedano, 

Drugie do hordy dalekiej zagnano; 

Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!) 

Psom bisurmańskim¹³ brzydkie ścielą łoże. 

Zbójce, niestety, zbójce nas wojują, 

Którzy ani miast, ani wsi budują; 

Pod kotarzami¹⁴ tylko w polach siedzą, 

A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą! 

Tak odbieżałe stado¹⁵ więc drapają 

Rozbójce wilcy, gdy po woli¹⁶ mają, 

Że¹⁷ ani pasterz nad owcami chodzi, 

Ani ostrożnych psów za sobą wodzi. 

Jakiego serca Turkowi dodamy¹⁸, 

Jesli tak lekkim¹⁹ ludziom nie zdołamy? 

Ledwieć nam i tak króla nie podawa²⁰; 

Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa²¹. 

Zetrzy sen z oczu a czuj w czas o sobie²², 

Cny Lachu²³! Kto wie, jemu czyli tobie 

Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku 

Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku. 

A teraz k temu obróć myśli swoje 

Jakobyć²⁴ szkody nieprzyjaciel twoje 

Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę, 

Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę. 

Wsiadamy?²⁵ Czy nas półmiski trzymają? 

Biedne półmiski, czego te czekają? 

To pan, i jadać na śrebrze godniejszy, 

Komu żelazny Mars będzie chętniejszy²⁶. 

Skujmy talerze na talery²⁷, skujmy, 

A żołnierzowi pieniądze gotujmy. 

Inszy to darmo²⁸ po drogach miotali, 

A my nie damy, bychmy w cale trwali? 

Dajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie 

Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie. 

Tarczej niż piersi pierwej nastawiają, 

Pozno puklerza przebici macają²⁹. 

Cieszy mię ten rym: «Polak mądr po szkodzie»; 

Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie³⁰, 

Nową przypowieść Polak sobie kupi³¹, 

Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/towarzystwo/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/towarzystwo/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ks.2, Pieśń V — pieśń mówi o najeździe Tatarów na Podole w 1575 roku. [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. sromota (daw.) — hańba, niesława. [przypis redakcyjny]

4. nienagrodzona szkoda — niepowetowana strata. [przypis redakcyjny]

5. pohaniec (daw.) — muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe. [przypis redakcyjny]

6. sprosny (starop.) — godny potępienia, potworny, okrutny. [przypis redakcyjny]

7. Niestr — Dniestr. [przypis redakcyjny]

8. żałosny (daw.) — godny żalu. [przypis redakcyjny]

9. niewierny — niechrześcijanin. [przypis redakcyjny]

10. Turczyn psy zapuścił swoje — Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych (sforę) Tatarów. [przypis redakcyjny]

11. łanie — tu przen.: piękne kobiety. [przypis redakcyjny]

12. jedny (daw. M. lm r. ż.) — jedne. [przypis redakcyjny]

13. bisurmański — mahometański. [przypis redakcyjny]

14. pod kotarzami — szałas, namiot; por. współcz.: kotara. [przypis redakcyjny]

15. odbieżałe stado — opuszczone stado; może aluzja do sytuacji po ucieczce Henryka Walezego. [przypis redakcyjny]

16. po woli (starop.) — posłuszny komuś; por. daw. powolny. [przypis redakcyjny]

17. że — tu: gdyż. [przypis redakcyjny]

18. dodać serca (daw.) — dodać odwagi. [przypis redakcyjny]

19. lekki (daw.) — podły, godny lekceważenia. [przypis redakcyjny]

20. Ledwieć nam (...) króla nie podawa — aluzja do tureckich rad w sprawie wyboru króla. [przypis redakcyjny]

21. mała nie dostawa (starop.) — mało brakuje. [przypis redakcyjny]

22. czuj (...) o sobie (starop.) — czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem. [przypis redakcyjny]

23. Lach — Polak. [przypis redakcyjny]

24. jakobyć — aby ci. [przypis redakcyjny]

25. Wsiadamy? — w znaczeniu: czy już wsiadamy na konie? [przypis redakcyjny]

26. chętny (daw.) — życzliwy; por. współcz. antonim: niechętny. [przypis redakcyjny]

27. talery — talary (powszechnie używana moneta srebrna). [przypis redakcyjny]

28. darmo — bez celu. [przypis redakcyjny]

29. Pozno puklerza przebici macają — gdy już pierś jest przebita, za późno chwytać za puklerz. [przypis redakcyjny]

30. zbodzie — zepchnie (dosł.: strąci z konia). [przypis redakcyjny]

31. przypowieść (...) kupi — pozyska przysłowie. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Nowoczesna Polska – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Nowoczesna Polska
KRS 0000070056

Dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Nowoczesna Polska zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-v

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: grosz koronny, Zygmunt I Stary (król polski ; 1506-1548), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2023-08-18.