#

## AKT III

Scena przedstawia ten sam pokój. — Ranek — story podniesione — szare światło dnia zimowego — pod nierozpalonym piecem drzemie na stołeczku niskim Hanka, owinięta w chustkę czarną. Za podniesieniem zasłony słychać wicher, łopoczący o szyby. — Chwila milczenia. Słychać tylko jak Hanka oddycha ciężko i od czasu do czasu jęczy: „Jezus!” — drzwi otwierają się — wchodzi cichutko Mela w barchanowej spódniczce białej, koszulce i narzuconym na plecy barchanowym kaftaniku. Włosy ma rozpuszczone. W rękach bułka i garnuszek z kawą. Chwilę waha się. — Biegnie do drzwi sypialni małżeńskiej — słucha — wreszcie wraca — pochyla się nad Hanką i delikatnie, ostrożnie budzi ją.

### SCENA I

Mela — Hanka — później Hesia

#### MELA

Andziu! Andziu!... zbudź się.

#### HANKA

Ha? co?...

#### MELA

Zbudź się — moja biedna Andziu!...

#### HANKA

A!... to wielmożna panienka... ja zaraz... po mleko...

Trze oczy.

#### MELA

Nie — nie. Ty już teraz nie pójdziesz po mleko. Już kucharka przyniosła. Ja się śniadaniem zajęłam.

#### HANKA

A wielmożna pani?

#### MELA

Mama słaba — leży... Masz trochę kawy. Napij się. I bułkę zjedz.

#### HANKA

przypomina sobie

A... tak... tak... Zapomniałam, teraz już wiem.

zaczyna płakać

O Jezu! Jezusieczku!

#### MELA

Czego płaczesz? Teraz wszystko na najlepszej drodze. Najgorsze przeszło. Już mamcia wie o wszystkim. Nie chce pozwolić — ale musi. Tylko teraz ty i Zbyszko musicie być stałymi i przemóc wszystko swoją miłością. Mama sama będzie wzruszona...

#### HANKA

Ja pójdę w piecach palić.

#### MELA

Nie... nie. Daj spokój. Lepiej żebyś już się do niczego nie mieszała. Bo jak zaczniesz znów być służącą, to będzie jeszcze gorzej. Siedź tu spokojnie i czekaj, co będzie.

#### HANKA

A bielizna niezmaglowana...

#### MELA

Nie turbuj się. Teraz się przyjmie pokojową i ona już za ciebie to wszystko zrobi. Ty teraz jesteś narzeczona Zbyszka, to przecież nie możesz chodzić do magla ani w piecach palić. Pij kawę... moja złota...

#### HANKA

Dziękuję panience — nie mogę. Mnie tak od tego wczorajszego, że aż no... ha...

obciera nos

O Jezu!...

#### MELA

przykuca przed nią

Moja Andziu — ja wiem, że to przykre przejścia, ale to trudno. Zobaczysz, że jeszcze będziesz bardzo szczęśliwa za Zbyszkiem. Ubierzesz się inaczej — natrę ci ręce gliceryną — nauczę cię ładnie pisać — nie będziesz nic robić.

#### HANKA

E! gnić bez roboty...

#### MELA

Ha — będziesz mieć inne zajęcie. Potem ja będę zawsze z tobą i przy tobie. Ja za mąż nie pójdę, bo ja nie mam zdrowia, a mamcia mówi, że do zamążpójścia to trzeba mieć końskie zdrowie. I właśnie chciałam ci powiedzieć, że... co do tego jakiegoś dziecka, coś ty mówiła, a co ja nie rozumiem... to jeżeli ty już byłaś zamężna i boisz się, że niby podobno mężczyźni niechętnie się żenią z wdowami, co mają dzieci... to nie bój się. Ja się tym dzieckiem zajmę — wychowam. A co by mi mamcia dała na wyprawę czy na posag, to dla dziecka oddam... Ja sobie tak umyśliłam dziś w nocy. Ja chciałam iść do klasztoru, bo tam cicho i tak miło musi być za murami, jak dzwonek rano dzwoni w maju. Ale przecież i na świecie można mieć ciszę. I wolę się dla ciebie poświęcić. No... jedz bułkę... jedz... A ty za to musisz być dla mnie bardzo dobra i mówić do mnie — moja złota, dobra, kochana Melu... no... powtórz...

#### HANKA

Co też panienka... co też panienka...

#### MELA

Mów mi Melu — a ja tobie... Andziu.

#### HANKA

Kiedy ja Hanka.

#### MELA

Nie, jak Zbyszkowa żona — to Andzia.

#### HESIA

wpada — w jednej pończoszce — skacze na jednej nodze

Pycha... dziewiąta blisko — w domu cisza — pensja się wściekła na dziś... pycha!...

#### MELA

Cicho! mamcia chora.

#### HESIA

Dziś cały dom chory. Nikt nie idzie do roboty, tylko tatko naturalnie.

do Hanki

Cóż ty? Belle soeur! a!... hi... hi... Serwus, czupiradło!

#### MELA

Hesiu, jakże tak można.

#### HESIA

Cóż ty to na serio bierzesz? Przecież to cała komedia. Gzy, nic więcej. Hu... zimno tu... W piecu nie palą. Co to są — zaburzenia familijne.

nagle siada przy Hance

Powiedz!... czy ty pierwsza zaczepiałaś Zbyszka, czy on ciebie?

#### HANKA

Że też się panienka Boga nie boi...

#### HESIA

O! już się nauczyłaś Boga wzywać nadaremno. Jeszcze do naszej familii nie należysz. Hi! hi! Czy ty sobie wyobrażasz, ciućmo jedna, że się Zbyszko z tobą naprawdę ożeni?

#### HANKA

płacze.

#### MELA

Hesia — nie rób jej przykrości.

#### HESIA

Ale nie — nie. Przyobiecuję być nawet drużką i powieść do ołtarza uroczą oblubienicę. Patrz, Mela, jak mi nogi urosły od wczoraj.

#### MELA

Zaziębisz się.

### SCENA II

Też same — DulskaBlada, w szlafroku — głowa związana.

#### DULSKA

Co się tu dzieje? Wy tutaj? Nie na pensji?

#### HESIA

Nie ma nas kto odprowadzić.

#### HANKA

Ja pójdę.

#### DULSKA

Ty? — odprowadzać panienki? no! no!... idźcie się ubierać.

#### HESIA

Ale z pensji nici, mamciu.

#### DULSKA

Naturalnie. Wszystko tak i to przez...

Mela całuje matkę, w rękę.

Czego chcesz?

#### MELA

Mamciu złota, daruj im! nie gniewaj się! już ona ci całe życie...

#### DULSKA

Proszę się do tego nie mieszać.

Mela odchodzi do swego pokoju ze spuszczoną głową.
do Hanki

Ty idź do pokoiku, gdzie się składa brudną bieliznę. Tam siedź — nie ruszaj się, aż cię zawołam. Z kucharką ani słowa, ani z nikim. Rozumiesz? Twoja matka chrzestna, ta Tadrachowa, co prała dwa razy, zawsze mieszka na Św. Józefa?

#### HANKA

Tak, proszę wielmożnej pani.

#### DULSKA

Dobrze — a teraz idź!

Hanka odchodzi do sypialni małżeńskiej.
do Hesi

Posłałaś list do ciotki?

#### HESIA

Posłałam. I powiedziałam, żeby stróż prosił, że mamcia prosi żeby ciocia zaraz przyszła.

Dulska siada zgnębiona.

Proszę mamci — może prochy pościerać?

Dulska robi gest, że jej wszystko jedno. — Chwila milczenia.

Proszę mamci... czy Zbyszko naprawdę się z tym czymś ożeni?

#### DULSKA

Daj ty mi spokój!

#### HESIA

Ja też myślałam, że to niemożliwe. Choćby ze względu na nas. Czy kto porządny później starałby się o mnie, albo o Melę.

#### DULSKA

Daj ty mi spokój.

#### HESIA

Zresztą Mela to mniejsza, bo ona i tak idzie na starą pannę, ale ja...

#### DULSKA

A ja ci mówię, daj ty mi spokój, bo się na tobie skrupi.

#### HESIA

Tylko proszę mamy... ja nie rozumiem, jak mamcia tego nie widziała. Ja to już od dawna wypenetrowałam... ja...

### SCENA III

Dulska — Hesia — Zbyszko

#### ZBYSZKO

ubrany jak do wyjścia — kręci się chwilę po pokoju

Gdzie Hanka?

milczenie

Pytam się, gdzie Hanka?

#### HESIA

Oblubienica z Lammermooru rondle myje.

#### ZBYSZKO

Proszę więcej jej nie używać do kuchennych posług. Gdzie Hanka dziś spała?

milczenie

Pytam się, gdzie Hanka dziś spała?

#### HESIA

Na stołeczku pod piecem — ręce w małdrzyk, a buzia w ciup.

#### ZBYSZKO

Trzeba inaczej się nią zająć.

milczenie

Bo... jeżeli... no... zresztą — ja wychodzę, za chwilę wrócę. Muszę jakiś porządek zrobić.

#### HESIA

śmieje się

Postaw łoże pod baldachimem w salonie...

#### ZBYSZKO

Milcz!

#### HESIA

Nie chce mi się... nie chce mi się... Cake walk! cake walk!

robi kilka pas

Hanuś, słodka narzeczona... — dziewczę z buzią jak malina...

#### ZBYSZKO

Idź... ty...

Wychodzi szybko.

#### HESIA

Strach!... jeszcze czegoś podobnego, jak długo żyję, nie widziałam.

nadsłuchuje

Stróż jest w kuchni. Dowiem się. Tylko wie mamcia, ja wątpię, czy ciocia przyjdzie, bo strasznie była wczoraj naindyczona.

#### DULSKA

Idź no, idź...

Wychodzi Hesia — Dulska zawiązuje mocniej głowę — słyszy trzepanie dywanów — nadsłuchuje — porywa się — biegnie do okna — otwiera i krzyczy całkiem innym głosem.

Nie wolno... na dziedzińcu się trzepie... nie wolno!...

Wraca.

#### HESIA

Ciocia powiedziała, że przyjdzie zaraz.

#### DULSKA

Teraz idź, ubierz się.

#### HESIA

A potem żeby trochę na spacer? co?

#### DULSKA

Co ci w głowie? tu taki szkandał za pasem, a ona na spacer?

#### HESIA

No dobrze... dobrze... już idę!

Wybiega do siebie.

### SCENA IV

Dulska — Juliasiewiczowa

#### JULIASIEWICZOWA

w płaszczu na matince — z godnością

Ciocia mnie wezwała?

#### DULSKA

Tak.

#### JULIASIEWICZOWA

Właściwie nie powinnam przyjść po tak dotkliwej obrazie, ale w nieszczęściu powinno darować się winy. Cóż zatem ciocia sobie życzy?

#### DULSKA

z nagłym wybuchem

Zlituj się! ratuj!... wybaw mnie z tego położenia. Przecież taki ożenek dla Zbyszka to ostatnia zguba. Jak ja ludziom w oczy spojrzę?

#### JULIASIEWICZOWA

Moja ciociu... sama ciocia piwa nawarzyła. Ja radziłam — odprawić Hankę.

#### DULSKA

Ale kiedy ci wytłumaczyłam, dlaczego ją trzymam, sama się zgodziłaś, że tak lepiej. Ja to przecież zrobiłam dla jego dobra. Patrzeć już nie mogłam, jak się wisusował. To się nieraz robi. Ja nie pierwsza i nie ostatnia.

#### JULIASIEWICZOWA

Tak... zapewne...

#### DULSKA

Radź! ratuj! ty masz doskonały złodziejski spryt — ty coś wymyślisz. Przede wszystkim — weź tę, tę Hankę, do siebie. Wyrzucić jej nie mogę, bo obniesie nas po mieście. U ciebie będziesz ją pilnować, żeby z nikim nie pyskowała.

#### JULIASIEWICZOWA

A już co to — to nie... Dziękuję za taki mebel. Nigdy nie wiadomo z takimi co w trawie piszczy. Ale trzeba rzeczywiście coś zrobić, bo i dla nas samych to bardzo nieprzyjemne. Mój mąż aż jeść kolacji nie mógł, jak się o tym dowiedział. Czy ona ma jaką rodzinę?

#### DULSKA

Ma tu tylko matkę chrzestną — praczkę...

#### JULIASIEWICZOWA

Trzeba ją tu sprowadzić.

#### DULSKA

Posłałam po nią kucharkę.

#### JULIASIEWICZOWA

Może się wyda coś o tej Hance... może ona już dobrze tam na wsi się bawiła. Jeżeli się Zbyszko dowie... choć według mego przekonania, Zbyszko jedynie tylko na złość cioci to wszystko zrobił.

#### DULSKA

z wybuchem

Na złość mnie? matce?... i miej tu dzieci! Takem go chowała. Woziłam się z nim do Rabki — jak była ta matura, to niby... no... pokierowałam go do Prokuratorii Skarbu... a tu... a tu...

Płacze.

#### JULIASIEWICZOWA

Proszę cioci się uspokoić. To nic nie pomoże. Tu trzeba radzić energicznie. Co ona mówi?

#### DULSKA

A cóż ona może mówić. Nic.

#### JULIASIEWICZOWA

To jeszcze całe szczęście, że ona zdaje się głupia — bo jakby tak wzięła na kieł. Niech jej ciocia da wódki i chleba z masłem.

#### DULSKA

Co?

#### JULIASIEWICZOWA

Już ja wiem co mówię. Miodem się muchy bierze, nie octem.

### SCENA V

Dulska — Juliasiewiczowa — Tadrachowa

#### TADRACHOWA

Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus.

#### DULSKA

A to wy!...

do Juliasiewiczowej

Ta praczka.

#### TADRACHOWA

Rączki całuję wielmożnej pani gospodyni. A cóż to, będzie znów duże pranie?

#### JULIASIEWICZOWA

Niech mnie ciocia pozwoli!

do Tadrachowej

Nie, moja dobra kobieto — my tu was zawezwali całkiem o co innego.

#### TADRACHOWA

Rączki całuję...

#### JULIASIEWICZOWA

Tu chodzi o Hankę...

#### TADRACHOWA

A...

#### JULIASIEWICZOWA

Widzicie, tak się stało. Hance trafia się doskonały mąż.

#### DULSKA

Cóż ty...

#### JULIASIEWICZOWA

Zaraz ciociu — doskonały mąż. Otóż, ponieważ to jest poczciwy rzemieślnik — wychowanek cioci, więc my chcemy naprzód wiedzieć, jaka też to uczciwość Hanczyna, bo to w takiej małej mieścinie, to rozmaicie, jak to pani Tadrachowa wie...

#### TADRACHOWA

No, no... tak, wielmożna pani... niby... to swoja rzecz.

#### JULIASIEWICZOWA

Właśnie... więc co do Hanki. Jak się ona tam sprawiała w domu. Tylko niech Tadrachowa powie pod przysięgą — jak na spowiedzi, bo to ważna sprawa.

#### TADRACHOWA

Niby... co do Hanki? A, wielmożna pani — to dziewczyna była jak szklanka. Nawet rysy nie było.

#### JULIASIEWICZOWA

Moglibyście na to przysiąc?

#### TADRACHOWA

Przed Przenajświętszym Sakramentem. Za nią, jak za siebie.

#### JULIASIEWICZOWA

No... a ten finanz wach?

#### TADRACHOWA

To insza inszość. On się z nią zaręczył. Ale co do tamtego — to o!... tylko że nie było pieniędzy, niby na gospodarstwo, więc bez to się to ślimaczy. Ale to całkiem uczciwie i honorowo — to sam ksiądz proboszcz może poświadczyć.

#### JULIASIEWICZOWA

No... a tu, w mieście?

#### TADRACHOWA

A... to już... chyba wielmożna pani gospodyni wie, bo przecie dziewczyna niby tu... jakby pod opieką...

Chwila milczenia.

#### JULIASIEWICZOWA

Może się pani Tadrachowa wódki napije.

#### TADRACHOWA

Rączki całuję wielmożnej pani — ja przysięgłam od wódki.

Śmieje się.

#### JULIASIEWICZOWA

śmiejąc się

Ale od likierku?

#### TADRACHOWA

No... chyba...

#### JULIASIEWICZOWA

do Dulskiej

Daj, Anielko, coś słodkiego.

Dulska wychodzi.

Pani Tadrachowa myśli, że Hanka może z czystym sumieniem iść za tego, co jej się trafia?

#### TADRACHOWA

Proszę wielmożnej pani, jak się jemu podoba, to chyba nie będzie taki skrupulant. To u państwa takie wymysły. A potem, czy ja wiem.

Dulska wraca z kieliszkiem likieru i stawia przed Tadrachową.

#### JULIASIEWICZOWA

Pijcie!...

#### TADRACHOWA

Rączki całuję — rączki całuję

pije

hi, hi, hi...

#### JULIASIEWICZOWA

Dobre?

#### TADRACHOWA

Aż mgli, takie dobre.

#### JULIASIEWICZOWA

Więc...

### SCENA VI

Też same — Zbyszko

#### TADRACHOWA

Rączki całuję wielmożnemu młodemu panu gospodarzowi... rączki całuję...

#### ZBYSZKO

Czekajcie no... to wyście mi kiedyś nosili ubranie do krawca?

#### TADRACHOWA

Ja, wielmożny panie — po ostatnim praniu.

#### ZBYSZKO

Wy jesteście krewna Hanki?

#### TADRACHOWA

Matka chrzestna.

#### ZBYSZKO

A to się doskonale składa. Muszę was zawiadomić, że ja się z Hanką żenię.

#### TADRACHOWA

Wielmożny pan ze mnie głupią robi!

#### ZBYSZKO

Żenię się!

patrzy na Dulską

żenię się i to bardzo prędko. Chodziłem się dowiedzieć, jakie formalności. Gdzie Hanka chrzczona? Trzeba prędko jej metrykę. Rozumiecie? Zresztą przyjdźcie jutro, to się wszystko ułoży.

Wychodzi do siebie.

#### TADRACHOWA

W imię Ojca i Syna... chyba wielmożny młody gospodarz jest pomylony, albo bardzo na honorze delikatny.

#### JULIASIEWICZOWA

Jak wy to rozumiecie?

#### TADRACHOWA

A no... proszę wielmożnych pań... ta ja ślepa nie jestem. Ja przecie wiedziałam, co i jak jest. Dość było popatrzeć, jak to Hanka przymizerniała. A beczy po kątach — a do mnie wpadała... Ja jej zawsze mówiłam: Nie becz — pan jest godny, z rodziców świętych, pan cię zabezpieczy. Ale żeby się aż żenił...

#### DULSKA

A cóż wy myślicie, że ja pozwolę na to małżeństwo!

#### TADRACHOWA

A, broń mnie Boże! Bez błogosławieństwa mamusi my ta do ołtarza nie pójdziemy. Ale chyba wielmożna pani gospodyni nie będzie dęba stawać, żeby się uczciwa rzecz nie stała... Skoro młody pan tak chce, to już od Boga natchniony, aby sierocie krzywdy nie robić. Całe jej wiano była ta uczciwość, a dziś nikt jej nie weźmie, bo bogactwem swego pohańbienia nie przykryje, a jeno jeszcze pieniędzami ludziom oczy mydlić można...

#### JULIASIEWICZOWA

Tak... macie rację... pieniędzmi... Może jeszcze kieliszeczek? — Anielciu!

#### DULSKA

Nie mam więcej.

#### JULIASIEWICZOWA

odprowadza Dulską

Ciociu! może ofiarować pewną sumę...

#### DULSKA

Jezus, Maria — tylko się za kieszeń trzymaj!

#### JULIASIEWICZOWA

Trudno.

#### DULSKA

Pomów ty jeszcze ze Zbyszkiem — moja droga — może on ciebie usłucha. Bój się Boga... płacić... Jak on powie, że nie chce, to wszystko się ułoży. Pomów z nim!...

#### JULIASIEWICZOWA

Dobrze. Ale wie ciocia, że to będzie twardo.

do Tadrachowej

Więc powiadacie, że pieniądze...

#### TADRACHOWA

To grunt, wielmożna pani. Taki już teraz świat. Jeden Judasz drugiego za pieniądze sprzeda. Oj czasy! czasy nastały. Ani paszy dla bydła, ani uczciwości ludzkiej.

#### JULIASIEWICZOWA

Macie rację. My tu jeszcze z panią gospodynią chcemy się naradzić.

#### TADRACHOWA

Co do Hanki? Jakaż tu rada? Młodzi chcą jedno drugie. Wielmożna pani nie będzie twarda. Przecie dzieje się to i po hrabskich domach, że się z niższymi żenią, a Hanka znów jest i ślubna, i znowu nie takie tam co, bo też z familii zasiedziałej, choć stanu murarskiego.

#### DULSKA

Idźcie no tylko do jadalni i czekajcie aż was zawołamy.

#### TADRACHOWA

Całuję rączki pani gospodyni. Idę już — Panu Jezusowi oddaję — całuję rączki. A niech mamusia nie będzie twarda...

Wychodzi.

### SCENA VII

Dulska — Juliasiewiczowa — Mela

#### DULSKA

Słyszałaś?... mamusia? jak to sobie prędko taka pani pozwala... Dusi mnie formalnie... No! no

#### JULIASIEWICZOWA

Będę mówić ze Zbyszkiem. Niechże ciocia idzie do swego pokoju — proszę cioci.

#### DULSKA

Zlituj się... rób wszystko, co można... powiedz, że ja i Felicjan tego nie przeżyjemy — że się go wydziedziczy... że złamanego centa nie dostanie nigdy — że...

#### JULIASIEWICZOWA

Dobrze, dobrze — już wiem. Tylko niech ciocia mnie zostawi samą.

#### DULSKA

Idę... idę... mojaś ty, zrób wszystko... ja już z sił opadam!

Wychodzi.

#### MELA

we drzwiach

Pst... pst... ciociu!...

#### JULIASIEWICZOWA

A! czego chcesz?

#### MELA

Cóż mama? pozwala?

#### JULIASIEWICZOWA

Proszę Meli iść do siebie i nie pokazywać się tutaj!

#### MELA

Ach, Boże! Boże! co to będzie!

Znika.

### SCENA VIII

Juliasiewiczowa — Zbyszko

#### JULIASIEWICZOWA

chwilę się waha — potem podchodzi do drzwi Zbyszka

Zbyszko! proszę cię tu na chwilę.

#### ZBYSZKO

O co chodzi?

#### JULIASIEWICZOWA

No... wejdźże tu. Trudno ażebym ja do ciebie wchodziła. Jestem na to i za stara... i za młoda.

#### ZBYSZKO

we drzwiach

Właściwie czego chcesz?

#### JULIASIEWICZOWA

Przede wszystkim — nie patrz na mnie jak na wroga, bo ja twoim wrogiem nie jestem, mimo twego obchodzenia się ze mną. Mnie się zdaje, że ty nawet będziesz rad pomówić z kimś, kto ma zdrowy rozsądek i z boku patrzy na twoje postępowanie. Chodź no tu... nie ciskaj się. Przecież o wszystkim można podyskutować.

#### ZBYSZKO

wchodząc do pokoju

Jeżeli o Hance, to nie ma żadnej dyskusji. Tak będzie i basta.

#### JULIASIEWICZOWA

Naturalnie. I nie wyobrażaj sobie, że ja jestem przeciwna twemu projektowi. Owszem. Skoro chcesz „naprawiać” — tylko namawiać cię na to należy. Ciocia chciała, żebym twoją narzeczoną wzięła do siebie — ale...

#### ZBYSZKO

No?

#### JULIASIEWICZOWA

Odmówiłam.

#### ZBYSZKO

Czemu?

#### JULIASIEWICZOWA

Mam męża i... c’est le premier pas qui coute — a tam, gdzie nie ma zmysłu moralnego, jak u takiej dziewczyny — to nigdy nie wiadomo, co i jak.

#### ZBYSZKO

Czy to mi miałaś do powiedzenia?

#### JULIASIEWICZOWA

Ach, czekaj!... coś z Hanką trzeba zrobić. Na nową służbę nie pójdzie. Na „stancję” ją oddasz — Boże drogi! — takie milieu to ostatnia zgnilizna i rozpusta... a przy takich instynktach do dnia ślubu... Może na pensję... ale wątpię, czy wezmą, a potem...

#### ZBYSZKO

To są wszystko drwiny.

#### JULIASIEWICZOWA

Wątpię, czy mamcia ją będzie mogła długo trzymać w składziku... Cóż więc zrobisz?

#### ZBYSZKO

chodzi po pokoju i milczy

#### JULIASIEWICZOWA

patrzy za nim

Naturalnie — już o jakichkolwiek relacjach ze światem mowy być nie może.

#### ZBYSZKO

Gwiżdżę na świat.

#### JULIASIEWICZOWA

Masz rację. I ja także. Ale... żyjemy w ciągłym kontakcie.

#### ZBYSZKO

Pluję na kontakt!...

#### JULIASIEWICZOWA

Naturalnie. Tylko... musicie sobie sami wystarczyć. Nie znam jej — musi mieć dużą inteligencję wrodzoną.

#### ZBYSZKO

milczy

#### JULIASIEWICZOWA

Ty to rozwiniesz — więc z moralnej strony nie ma obawy. Tylko materialna.

#### ZBYSZKO

Mam ją w pięcie.

#### JULIASIEWICZOWA

Tak się mówi. Ale ty masz pensji 60 złr. I oprócz tego masę długów. Kondykt w powietrzu. Z tego we troje — to nędza. Hanka nie zarobi nic, chyba że będzie u siebie samej sługą... no, ale i to... a ty przyzwyczajony do puszczania pieniędzy swoich i nie swoich...

#### ZBYSZKO

siada na fotelu

Tak będzie, jak powiedziałem.

#### JULIASIEWICZOWA

Tak. Ale głównie o te pieniądze. Bo niby z czego żyć? Wieczorami możesz pisać. Mój mąż ci da jakie kawałki do odrabiania w domu... ale... i to...

#### ZBYSZKO

Daj ty mi spokój.

#### JULIASIEWICZOWA

Bądźmy logiczni. Mieszkanie już jeden pokój z kuchenką 25 do 30-tu. Na życie — gulden, co jest nędzą. Ale — skoro się kochacie... To już cała pensja. A gdzież reszta?

#### ZBYSZKO

Będę robił długi.

#### JULIASIEWICZOWA

Mamcia ogłosi — nikt centa nie da. A rodzice jeszcze żyć mogą i trzydzieści lat. Będziesz nędzarzem długo, bardzo długo... no — ale...

#### ZBYSZKO

Daj ty mi spokój.

#### JULIASIEWICZOWA

Boże drogi! gdyby to można tak życiu powiedzieć — daj mi spokój — ale ono włazi na kark, jak hydra, i zdławi.

podchodzi do niego i siada na poręczy fotela

Zbyszko! popatrz mi w oczy. Ty żałujesz tego, coś zrobił.

#### ZBYSZKO

Puść mnie!

#### JULIASIEWICZOWA

Nie puszczę... Tu się rozchodzi o coś więcej, jak o głupie na złość... matce.

#### ZBYSZKO

To nie na złość... Ja chciałem raz zetrzeć w proch to podłe, to czarne, co tu jest duszą złych czynów w tych ścianach. Chciałem raz wziąć się za bary z tym czymś nieuchwytnym i...

#### JULIASIEWICZOWA

I wziąłeś się za bary — szamotałeś — pokazałeś kły, a teraz musisz ulec.

#### ZBYSZKO

Nie muszę... nie ulegnę...

#### JULIASIEWICZOWA

Masz siły do takiej ciągłej walki?

#### ZBYSZKO

milczy.

#### JULIASIEWICZOWA

Aha! aha!... nawet nie odpowiadasz. Ty jesteś zupełnie już wyczerpany. Ciebie ta jedna noc zmogła, a cóż dopiero całe takie życie...

#### ZBYSZKO

Ach ty! ach ty!...

#### JULIASIEWICZOWA

Cóż ja? Ciocia powiedziała, że ja mam złodziejski spryt. Tak! Bo zgodziłam się z życiem i kradnę to, co jest najmilszego. To jest szczyt mądrości. Walczyć? Don Kiszot!... Śmieszne... zresztą, sam powiedziałeś — wyciągniemy kopytka.

#### ZBYSZKO

Ty umiesz budzić we mnie kołtuna...

#### JULIASIEWICZOWA

Ależ on na chwilę w tobie nie zasnął. Ty się z nim nie borykaj. To na nic. Wiesz sam. Zresztą, co ty od cioci chcesz? Ona cię kocha. Dała ci życie.

#### ZBYSZKO

Ha! ha!... ja się na świat nie prosił.

#### JULIASIEWICZOWA

To komunał. Wychowała cię, według niej, najlepiej.

#### ZBYSZKO

Najlepiej!... to zgroza słuchać, co ty mówisz.

#### JULIASIEWICZOWA

Według niej. Wszystko to zrobiła przez miłość dla ciebie. I teraz ona płacze, Zbyszku... ona płacze...

#### ZBYSZKO

E!

#### JULIASIEWICZOWA

Nie — e!... to jest... matka.

#### ZBYSZKO

siada na fotelu zgnębiony.

#### JULIASIEWICZOWA

podchodzi

No... i co będzie, Zbyszko?

#### ZBYSZKO

milczy

#### JULIASIEWICZOWA

No... no...

#### ZBYSZKO

Jest jeszcze czas.

#### JULIASIEWICZOWA

Nie, nie — takie rzeczy przecina się od razu. Raz, dwa... Zobaczysz — odetchniesz, jak z tym skończysz.

#### ZBYSZKO

cicho

Ale jak?

#### JULIASIEWICZOWA

Już my na to poradzimy.

#### ZBYSZKO

Będzie skandal.

#### JULIASIEWICZOWA

A widzisz! a mówiłeś, że ci o świat nie chodzi!

chwila milczenia

Więc nie będziesz się żenił?

#### ZBYSZKO

milczy

#### JULIASIEWICZOWA

I przeprosisz matkę?

#### ZBYSZKO

Za co?

#### JULIASIEWICZOWA

Zrób to — obraziłeś ją bardzo. Ona chora, ona biedna.

biegnie do drzwi

Ciociu!

#### ZBYSZKO

Ale... krzywda się jej nie stanie.

#### JULIASIEWICZOWA

Proszę cię, już ja w tym będę. Ciociu.

### SCENA IX

Zbyszko — Dulska — Juliasiewiczowa

#### JULIASIEWICZOWA

Ciociu! Zbyszko cofa, co powiedział. Powrócił do rozumu... i przeprasza ciocię.

#### DULSKA

płacze

#### ZBYSZKO

podchodzi ku niej — całuje ją w rękę i mówi cicho

Przepraszam mamę za to... a! psia krew... psia krew!

#### DULSKA

do Juliasiewiczowej

No widzisz... znów klnie.

#### JULIASIEWICZOWA

Ach, to głupstwo. To nie ma znaczenia.

#### ZBYSZKO

z wybuchem

Ma! ma! znaczenie... ma!

#### JULIASIEWICZOWA

Cofasz się?

#### ZBYSZKO

Tak... tak... będę tym, kim byłem!... a! możecie być dumni.

z wybuchem nerwowym

Ach! jak ja się będę teraz łotrował! jak ja się będę łotrował!...

#### JULIASIEWICZOWA

Dopóki się nie ożenisz... dobrze nie ożenisz... z panną fajną, z dobrego domu.

#### ZBYSZKO

Dopóki się dobrze nie ożenię... z posagiem, z kamienicą — z diabłem — z czortem...

Wybiega do swego pokoju.

#### DULSKA

Boże! Boże!

#### JULIASIEWICZOWA

Niech ciocia pozwoli mu wyburzyć się. Główna rzecz zrobiona. Teraz trzeba się wziąć do niej. Ciocia mi daje carte blanche?

#### DULSKA

Nie rozumiem.

#### JULIASIEWICZOWA

dochodzi do drzwi

Tadrachowa!

### SCENA X

Też same — Tadrachowa

#### TADRACHOWA

Rączki całuję... jestem... jestem...

#### JULIASIEWICZOWA

Moja Tadrachowa, zaszły tu pewne zmiany. Młody pan żenić się z Hanką nie chce.

#### TADRACHOWA

Jakże to! sam mi to godnie oświadczył.

#### JULIASIEWICZOWA

Ale się namyślił.

#### TADRACHOWA

Tak niby — mir nichts, dir nichts?

#### DULSKA

Pod błogosławieństwem matki.

#### TADRACHOWA

To duże słowo. No, ale to krzywda dla Hanki, a ja przecie dziecka, com go do Chrztu świętego podawała, ukrzywdzić nie dam.

#### JULIASIEWICZOWA

Nikt jej ukrzywdzić nie chce. Pani gospodyni jest bardzo zacna osoba i może tam coś nie coś... Hance da jako odszkodowanie.

#### DULSKA

cicho

Nie galopuj się.

Tadrachowa milczy.

#### JULIASIEWICZOWA

No... czy ja wiem, co i jak...

#### TADRACHOWA

Proszę wielmożnej pani — święty związek małżeński, a pieniądze to całkiem insza inszość.

#### JULIASIEWICZOWA

No... tak. Ale dobre i to. Każda inna matka to by dziewczynę wygnała bez dobrego słowa. A tu się jeszcze troszczą i chcą coś dodać... No, moja Tadrachowa — przyznajcie, że takich ludzi to mało na świecie.

#### TADRACHOWA

Ja zawsze mówiłam, że to święte państwo. Ale... krzywda krzywdą...

#### JULIASIEWICZOWA

E! samiście mówili, że pieniądze wszystko kryją. Jak Hanka mieć będzie coś w Sparkasie, to ani się nikt o resztę nie spyta.

#### TADRACHOWA

Może być.

#### JULIASIEWICZOWA

Jak myślicie — co i jak?

#### TADRACHOWA

Proszę wielmożnej pani — to już Hanki rzecz. Trzeba mi z nią pogadać...

#### JULIASIEWICZOWA

Naturalnie. Zaraz wam Hankę przyślemy. Chodźmy, ciociu.

#### TADRACHOWA

Całuję rączki wielmożnym paniom.

Dulska wychodzi.

#### JULIASIEWICZOWA

I... miejcie rozum. Bo to tylko dobre serce pani, a żaden mus. Rozumiecie?

#### TADRACHOWA

Niby...

Wchodzi Hanka — Juliasiewiczowa wychodzi.

### SCENA XI

Tadrachowa — Hanka

#### TADRACHOWA

ogląda się

Chodź tu!... chodź!

#### HANKA

Jak się macie.

#### TADRACHOWA

A to ci dopiero! a to ci dopiero!

#### HANKA

Wiecie? no!

#### TADRACHOWA

A jakże... chciał się żenić.

#### HANKA

A!...

#### TADRACHOWA

A teraz nie chce.

#### HANKA

A niech go pokręci z jego żenieniem. Co mi tam po takim ożenku. Ja do tego, czy co? Poniewierajom mną już od wczoraj. Myśleli, że wielki cymes.

#### TADRACHOWA

Zawszeć to — honorowo.

#### HANKA

E!...

#### TADRACHOWA

I byłabyś panią — kamieniczną.

#### HANKA

E!...

#### TADRACHOWA

Lepiej, jak za tego twego finansa. Bo choć to niby coś, ale zawsze trybelulka.

#### HANKA

To moja rzecz. Ale by mną nikt nie poniewierał. Każden ma swój honor.

#### TADRACHOWA

To ty nie obstajesz, żeby się pan z tobą żenił.

#### HANKA

Powiedziałam — co mi taki morowicz. Niech ta będzie moja krzywda.

#### TADRACHOWA

Oni cię ta nie ukrzywdzą. Chcą ci dać coś na rękę.

#### HANKA

płacze

Daj ta matka chrzestna spokój... daj ta matka chrzestna spokój...

#### TADRACHOWA

Ty jesteś durna — durna. Młoda jesteś i nie wiesz, co to świat. Jak będziesz mieć pieniądze, to będziesz mocarna... Ta czego beczysz? Ta już tamto przepadło. Teraz jeno żeby cię nie skrzywdzili.

#### HANKA

jak wyżej

Daj ta matka chrzestna spokój...

#### TADRACHOWA

Ta to żadna łaska — ja już za ciebie będę gadać... ja cię skrzywdzić nie dam.

#### HANKA

podrażniona

Daj ta matka chrzestna spokój.

### SCENA XII

Też same — Dulska — Juliasiewiczowa

#### JULIASIEWICZOWA

No i cóż? naradziłyście się? Trzeba się spieszyć, bo już późno. Czas iść do miasta.

#### TADRACHOWA

z innego tonu

Proszę wielmożnych pań — to tak. Hanka gada, że wielmożny pan sam obiecywał ożenek...

#### JULIASIEWICZOWA

Pan żartował. Hanka tego na serio nie myśli.

#### TADRACHOWA

Byli świadkowie, proszę łaski wielmożnej pani.

#### DULSKA

Kto?

#### TADRACHOWA

Wielmożna pani gospodyni.

#### DULSKA

To bezczelność.

#### JULIASIEWICZOWA

Zaraz, zaraz. Tu już mowy nie ma o ożenku. Pan żartował, powtarzam wam! Hanka dobrze wiedziała, co robi.

#### TADRACHOWA

Ja za nią, jak za siebie...

#### JULIASIEWICZOWA

A że ciocia chce coś z łaski zrobić, to powinniście być wdzięczni... Więc ja tak myślę, że...

#### DULSKA

cicho

Nie galopuj się.

#### JULIASIEWICZOWA

No... kilkadziesiąt koron...

Nagle Hanka podstępuje do stołu i staje zuchwale pomiędzy nimi.

#### HANKA

Ja ta będę gadać.

#### TADRACHOWA

Hanuś, czekaj... ja.

#### HANKA

Daj ta matka chrzestna spokój. Jak chcą mi moją krzywdę płacić — niech płacą!!!

#### DULSKA

Patrzcie, jak się rozzuchwaliła.

#### HANKA

A ino... płaćcie! płaćcie!... A nie — to chodź matka chrzestna, i tak zapłacą. Są sądy i alimenta, a ja przysięgnę...

#### DULSKA

Jezus, Maria! tego tylko brakuje.

#### JULIASIEWICZOWA

Dziewczyno! i ty miałabyś sumienie?

#### HANKA

O! a ze mną to mieli sumienie zrobić to, co zrobili? Jak nie mieli sumienia, to niech teraz płacą!

#### TADRACHOWA

Hanka... ta nie krzycz.

#### HANKA

Daj ta matka chrzestna spokój! Ja się sama za moją krzywdę upomnę. A Jagusia Wajdówna nie wyprawowała to u nas alimentów? co? Jak kto był bez sumienia nade mną, to i ja nad nim sumienia mieć nie będę.

#### DULSKA

do Juliasiewiczowej

Zlituj się — daj jej, co chce — tylko nie dopuść do skandalu...

#### JULIASIEWICZOWA

Ileż chcesz?

#### HANKA

Dajcie tysiąc koron.

#### DULSKA

Co?

#### HANKA

Tysiąc koron.

Chwila milczenia — kobiety mierzą się długiemi spojrzeniami.

#### JULIASIEWICZOWA

cicho

Niech ciocia da, bo będzie skandal.

#### DULSKA

Boże mój drogi!...

do Hanki

Cóż ty ze skóry mnie chcesz obedrzeć?

#### HANKA

A mnie tu w tym domu nie obdarli z uczciwości? Ja prosiłam się, żeby mnie puścić. Chodźcie, matko chrzestna!

#### DULSKA

Czekajcie... Ale musicie się podpisać że nie macie do nas żadnego żalu i że jesteście załagodzeni.

#### HANKA

ponuro

Podpiszę!

#### DULSKA

I nigdy się nas czepiać nie będziesz?

#### HANKA

Ja nigdy. Ale co ta ono zrobi jak dorośnie, to już jego rzecz i Pana Boga.

#### DULSKA

Do tej pory ja już żyć nie będę. Chodźcie!...

Wychodzą do sypialni.

### SCENA XIII

Juliasiewiczowa — Mela

#### MELA

Ciociu!

#### JULIASIEWICZOWA

we drzwiach

Czego?

#### MELA

Ciociu, co się dzieje? Hesia, cały czas podsłuchuje i tak się śmieje... co się dzieje?...

#### JULIASIEWICZOWA

Nic. Wszystko w porządku.

#### MELA

Chwała Bogu!...

Juliasiewiczowa wchodzi do sypialni — po chwili wychodzi Hanka, Tadrachowa, Dulska.

### SCENA XIV

Hanka — Tadrachowa — Dulska — Juliasiewiczowa — później Zbyszko — Hesia — Mela

#### DULSKA

A teraz kuferek i jazda — żeby mi was w minutę nie było.

#### TADRACHOWA

Idziemy, proszę łaski pani. Całujemy rączki.

#### HANKA

Ta chodźcie, matko chrzestna, ta co się kłaniacie.

Wychodzi z Tadrachową.

#### DULSKA

Ach!...

upada na sofę

Jezus, Maria! co za dzień!... no!... ledwo żyję... przecież to straszne, co ja przejść musiałam. Tysiąc koron!...

#### JULIASIEWICZOWA

Widziała ciocia, że był nóż na gardle.

#### DULSKA

Tak, tak...

#### JULIASIEWICZOWA

Do widzenia cioci. Idę do siebie. I ja dostałam migreny z tego wszystkiego. Ale... może teraz ciocia mogłaby nam mieszkanie wynająć?

#### DULSKA

Nigdy... u mnie dom spokojny, moja droga... potem, możecie nie zapłacić, a ja teraz muszę odbić to, co mi wydarli.

#### JULIASIEWICZOWA

Ciocię to nic już nie nauczy...

#### DULSKA

wyniośle

A czegóż to ma mnie uczyć i kto? Ja sama, dzięki Bogu, wiem co i jak się należy.

Juliasiewiczowa wzrusza ramionami i wychodzi — Dulska biegnie do drzwi Zbyszka.

Zbyszko — idź do biura!

do dziewcząt

Hesia, kurze ścierać... Mela, gamy...

do sypialni

Felicjan... do biura...

Wpada Hesia.

Żywo... Mela!...

Wchodzi Mela.

Otwieraj fortepian... no! będzie znów można zacząć żyć po Bożemu...

Wybiega do kuchni — w głębi przez przedpokój widać jak Tadrachowa z Hanką przenoszą kufer.

#### MELA

biegnie ku nim

Andziu! Andziu! gdzie ty idziesz? Ty idziesz całkiem!

#### HANKA

Całuję rączki panience... jedna panienka tu co warta. Niech się ta panience powodzi... a innym to niech...

Robi groźny gest ręką.

#### MELA

biegnie do drzwi Zbyszka

Zbyszko! Hanka się wyprowadza!... Zamknął się... Zbyszko!

#### HESIA

Mela! zwariowałaś!...

Słychać ciężkie zamknięcie drzwi.

#### MELA

Mama ją wyrzuca, Zbyszko!... Już drzwi się za nią zamknęły.

biegnie do okna

Nie widać jej... o!... idzie — niesie kuferek... Gdzie ona idzie? Taki śnieg!... znikła za rogiem. Boże mój!

Płacze.

#### HESIA

śmiejąc się

A ja wiem! a ja wiem! wszystko słyszałam — co to? świeci się coś... papierek...

Na czworakach pełza pod fortepian.

#### MELA

stoi przy oknie, oparta o framugę

Gdzie ona tak poszła? ona była zapłakana...

#### HESIA

tarza się po scenie i śmieje się

A ja wiem! a ja wiem!

#### MELA

Hesia, nie śmiej się... tu stało się coś bardzo złego. Jakby kogoś zabili... Hesia! Ona się jeszcze utopi!

#### HESIA

przewracając się po podłodze

Ona się nie utopi!... wzięła tysiąc koron i pójdzie za swojego finanz wacha!

#### MELA

z jakąś tragiczną rozpaczą

Cicho, Hesia! Cicho! nie śmiej się, Hesia!

#### HESIA

jak wyżej

Ona wzięła tysiąc koron! i pójdzie za swego finanz wacha.

Kurtyna zapada.