# Gabriela Zapolska Moralność pani Dulskiej Komedia w trzech aktach

### OSOBY:

1. PANI DULSKA
2. PAN DULSKI
3. ZBYSZKO DULSKI
4. HESIA DULSKA
5. MELA DULSKA
6. JULIASIEWICZOWA Z DULSKICH
7. LOKATORKA
8. HANKA
9. TADRACHOWA

Rzecz dzieje się w mieście.

## AKT I

Scena przedstawia salon w burżuazyjnym domu. — Dywany — meble solidne — na ścianach w złoconych ramach premia i Bóg wie jakie obrazy. — Rogi obfitości — sztuczne palmy — landszaft haftowany za szkłem. — Pomiędzy tym stara, piękna serwantka mahoniowa i empirowy ekranik. — Lampa z abażurem z bibuły — stoliki, a na nich fotografie. — Rolety pospuszczane — na scenie ciemno. — Gdy zasłona się podnosi, zegar w jadalni bije godzinę szóstą. — W czasie pierwszych scen powoli rozwidnia się — wreszcie rozwidnia się zupełnie, gdy story podniosą.

### SCENA I

Chwilę scena pozostaje pusta. Słychać za kulisami szłapanie pantofli. Z lewej (sypialnia małżeńska) wchodzi Dulska w stroju niedbałym. Papiloty — z tyłu cienki kosmyk — kaftanik biały wątpliwej czystości — halka włóczkowa krótka, poddarta na brzuchu. Idzie, mrucząc — świeca w ręku. Stawia świecę na stole — idzie do kuchni.

#### DULSKA

Kucharka! Hanka! wstawać!...
Mruczenie w kuchni.
Co? jeszcze czas? Księżniczki! Nie z waszym nosem, a już wstałam... Cicho kucharka — nie rezonować. Palić pod kuchnią. Hanka! chodź palić w piecu w salonie. A żywo!...
idzie ku drzwiom na prawo
Heśka! Mela! wstawać! lekcje przepowiedzieć — gamy do grania... prędzej... nie gnić w łóżkach!...
Chwilę chodzi po scenie, mrucząc. Idzie do pierwszych drzwi na prawo — zagląda — łamie ręce, wchodzi do pokoju ze świecą.

### SCENA II

Dulska — Hanka Hanka bosa — spódnica ledwo zawiązana, koszula, kaftanik narzucony — niesie smolaki i trochę węgli. Przykuca przy piecu — rozpala — podciąga nosem — wzdycha. Wchodzi Dulska zła.

#### DULSKA

Jak palisz? jak palisz? skaranie Boże z tym tłomokiem. Do krów, do krów, nie do pańskich pieców. Czego niszczysz tyle smolaków! Czekaj, ustąp się, ty do niczego — ja ci pokażę.

przykuca sama i pali w piecu

Ruszaj zbudzić panienki, a jak nie zechcą wstać, to pościągaj kołdry.

Hanka idzie do pokoju dziewcząt, Dulska pali w piecu i dmucha, jaskrawy płomień oświetla jej twarz tłustą i nalaną — wraca Hanka.

Cóż panny? wstają?

#### HANKA

Pościągałam kołdry. Panna Hesia kopnęła mnie w brzucho.

#### DULSKA

Wielka afera — zgoi się do wesela.

Chwila milczenia.

#### HANKA

Proszę wielmożnej pani...

#### DULSKA

Widzisz, jak się w piecu pali?

#### HANKA

Proszę wielmożnej pani...

#### DULSKA

Ja o wszystkim myśleć muszę. Niedługo przez was to zejdę do grobu.

#### HANKA

całuje ją w rękę

Proszę wielmożnej pani! Ja chciałam prosić, że ja już od pierwszego pójdę sobie.

#### DULSKA

Co? jak?

#### HANKA

ciszej

Pójdę sobie.

#### DULSKA

Ani mi się waż. Ja za ciebie zapłaciłam w kantorze. Musisz dalej służyć. A to mi się podoba!

#### HANKA

Ja dam na swoje miejsce.

#### DULSKA

Patrzcie ją! jak się odgryzła. Już jej się w głowie przewróciło. O! już miasto na nią działa... Może na pannę służącą się śpieszy? co?

#### HANKA

Proszę wielmożnej pani, to... przez panicza.

#### DULSKA

A...

#### HANKA

Tak... ja nie chcę — bo to...

#### DULSKA

Znowu?

#### HANKA

Ciągle — a to to — a to tak... a ja przecież...

#### DULSKA

nie patrząc na nią

No — dobrze. Ja mu powiem.

#### HANKA

Proszę wielmożnej pani — to na nic. Przecież wielmożna pani już nie raz, nie dwa mówiła, że mówiła...

#### DULSKA

No — ale teraz to pomoże.

#### HANKA

Bo ksiądz mówił żeby odejść.

#### DULSKA

Czy ty u księdza służysz, czy u mnie?

#### HANKA

Ale ja księdza muszę słuchać.

#### DULSKA

Idź po mleko i po bułki.

#### HANKA

Idę, proszę wielmożnej pani

wychodzi

#### DULSKA

idzie ku drzwiom sypialni małżeńskiej

Felicjanie! Felicjanie! wstawaj!... spóźnisz się do biura...

idzie do drzwi sypialni córek

Hesia! Mela! spóźnicie się na pensję...

#### GŁOS HESI

Mamuńciu, tak zimno! troszkę ciepłej wody...

#### DULSKA

Jeszcze czego? Hartujcie się... Felicjan! wstajesz? Wiesz? ten błazen, twój syn, nie wrócił jeszcze do domu! Co? nic nie mówisz? naturalnie. Ojciec toleruje. Niedaleko padło jabłko od jabłoni. Ale jak będą dłużki małe — nie zapłacę.

#### HANKA

uchyla drzwi od kuchni

Proszę wielmożnej pani — stróż przyszedł o meldunki tych państwa, co się sprowadzili.

#### DULSKA

Idę! Hesia! Mela! Felicjan! a to śpiąca familia. No! no! z torbami poszlibyśmy, żeby nie ja...

wchodząc do kuchni

Dlaczego stróż zostawia na dziedzińcu nową miotłę? Deszcz leje...

Zamyka drzwi. Głos ginie.

### SCENA III

Hesia — Mela Hesia, Mela wybiegają ze swego pokoju — krótkie spódniczki jednakowe — barchanowe kaftaniki — włosy rozpuszczone — biegną do pieca — przykucają przed drzwiczkami.

#### HESIA

Chodź! chodź!

#### MELA

Nie ma jej?

#### HESIA

Nie ma — słyszysz przecież, jak myje głowę stróżowi. Ha! jak miło ogrzać się trochę.

#### MELA

No! nie pchaj się — ja także...

#### HESIA

Czekaj... poprawię. A teraz daj grzebień, to cię uczeszę.

#### MELA

Daj spokój! Jak zobaczy, będzie krzyk.

#### HESIA

Niech krzyczy. Ja się nie boję.

#### MELA

Ale ja się boję. To tak nieprzyjemnie, jak kto głośno krzyczy.

#### HESIA

Bo ty jesteś sentymentalna. Ty się wdałaś w ojca. Lelum polelum...

#### MELA

Skąd ty wiesz, jaki jest ojciec? przecież ojciec nic nie mówi.

#### HESIA

E! już ja wiem. Zresztą masz jego nos.

#### MELA

To dziwne.

#### HESIA

czesze ją

Co?

#### MELA

Niby że dziecko podobne do ojca albo do matki. Jak to się dzieje?

#### HESIA

A ja wiem! a ja wiem...

#### MELA

nieśmiało

Wiesz?... powiedz...

#### HESIA

Nie ma głupich — nie powiem — ale wiem.

#### MELA

Kto ci powiedział?

#### HESIA

Kucharka.

#### MELA

O! kiedy?

#### HESIA

Wczoraj — jak mama poszła do teatru, a nas nie wzięła, bo to niemoralna sztuka. Poszłam do kuchni i tam Anna mi powiedziała! och! Melu!... och, Melu!...

tarza się po dywanie, śmiejąc się.

#### MELA

Hesia! Ja myślę, że to grzech.

#### HESIA

Co?

#### MELA

Mówić z kucharką o takich rzeczach.

#### HESIA

Kiedy to prawda. Tak jest naprawdę.

#### MELA

Gdyby to mama wiedziała.

#### HESIA

No to co? Krzyczałaby — ona wiecznie krzyczy.

#### MELA

po chwili

A mnie nie powiesz?

#### HESIA

Nie. Nie chcę cię brać na swe sumienie. Nie gorsz malutkich!...

Chwilę milczą. Hesia wstaje i na palcach idzie do sypialni Zbyszka — zagląda i wraca do pieca — wpół drogi spotyka ją Mela — siadają: Hesia na fotelu, a Mela zaplata jej włosy w warkocze.

No! zrób teraz ze mnie dziewczę z czarną kosą spod wiejskiej strzechy...

#### MELA

To nie kręć się.

#### HESIA

Wiesz! Zbyszko znów poszedł na lumpkę.

#### MELA

Nie ma go?

#### HESIA

Nie ma. Coś bym ci powiedziała, ale przysięgnij się, że nikomu nie powiesz... nachyl się... Zbyszko lata za Hanką.

#### MELA

Po co?...

#### HESIA

E... bo ty... co z tobą gadać!... no, powiedz sama, czy można z tobą gadać?

#### MELA

No, bo mówisz, że lata.

#### HESIA

No — lata — czy zaczepia — czy kocha się — czy jak...

#### MELA

Och, Hesiu! Zbyszko?

#### HESIA

No co? nie byłaś na Halce? nie wiesz, jak to się dzieje? Panicz, no i nieszczęsna Halka gwałtem tu idzie...

śmieje się serdecznie.

#### MELA

Ale to na scenie... potem, to było wtedy, jak takie kontusze nosili — ale Zbyszko... och, Hesiu!...

Wchodzi Hanka — klęka przy piecu.

#### HESIA

O, Hanka!... ja się jej zapytam. Zobaczysz, czy ja kłamię.

#### MELA

ze strachem

Hesiu! nie pytaj się — ja... proszę!...

#### HESIA

Dlaczego? to swoja rzecz... zresztą mama nie słyszy.

#### MELA

Hesiu!... mnie czegoś przed Hanką wstyd.

Milczenie.

#### HESIA

cicho

No, to się nie będę pytać, ale ja widziałam wczoraj, jak on ją tu a tu szczypał.

#### MELA

A mówisz, że się w niej kocha.

#### HESIA

No... no właśnie.

#### MELA

Przecież gdyby się w niej kochał, to by ją nie szczypał.

#### HESIA

Wiesz co? ciebie pod klosz... no! no!

#### MELA

Za co, Hesiu, pod klosz.

#### HESIA

Za twoją głupotę!

Chwila. Nagle.

Ach! chciałabym wiedzieć, gdzie ten Zbyszko tak nocami chodzi?

#### MELA

naiwnie

Może do parku na spacer — teraz tak ładnie...

#### HESIA

Głupia jesteś...

nagle do Hanki

Hanka! nie wiesz ty, gdzie tak panowie po nocach chodzą?

#### HANKA

Skądże ja?...

#### HESIA

No — tak, jak pan Zbyszko... do rana prawie co dzień.

#### HANKA

A no musi gdzieści...

#### HESIA

Pytałam się go — mówił: na lumpkę — a kucharka śmiała się także i mówiła, że to do nocnych kawiarni. Ach, Boże! kiedy ja się już naprawdę czegoś porządnie dowiem! kiedy ja już będę duża! kiedy nie będzie przede mną tajemnic.

#### MELA

A ja tak wolę.

#### HESIA

Co?

#### MELA

Nie wiedzieć o niczym. To tak jakoś miło. Ja wolę nic nie wiedzieć.

#### HESIA

Tuman!...

### SCENA IV

Też same — DulskaPrzez scenę jak huragan przelatuje Dulska.

#### DULSKA

Czego wy tu? co to? ubierać się... Hanka sprzątać... Mela gamy!... Felicjanie!...

wpada do sypialni małżeńskiej.

#### HESIA

do Meli

Zostań jeszcze — już wicher przeleciał. Felicjanie!

#### MELA

Hesiu!...

#### HESIA

Co? rodzicielka! e!... przesądy.

#### MELA

zgorszona

Hesiu! patrz, Hanka się śmieje.

#### HESIA

No to co? Niech się śmieje? Cóż to ja nie mam własnego sądu?

do Hanki

Czego się śmiejesz, idiotko? — sprzątaj! Albo czekaj. Byłaś kiedy w nocnej kawiarni?

#### HANKA

Hi! hi! panienka też. Ja nawet nie wiem, gdzie to jest.

#### HESIA

Boś głupia. Kucharka była, jak była młoda. Mówi, że tam panowie siedzą, piją likiery i że tam bardzo wesoło. Kucharka mówiła, że tam są młode, ładne panny i że...

#### MELA

Cicho, Hesia! Jeszcze mama usłyszy.

Hanka wychodzi.

#### HESIA

Idź! idź! to nie dlatego, że mama, tylko że ty nie chcesz, żeby ci się w głowie rozświetliło.

#### MELA

Mówiłam ci — wolę nie wiedzieć.

#### HESIA

Przed chwilą się sama pytałaś.

#### MELA

O co?

#### HESIA

O te... dzieci...

#### MELA

To co innego.

#### HESIA

Dlaczego?

#### MELA

Bo tamto o dzieciach to ciekawe, a to... brzydkie.

#### HESIA

Wcale nie — to jeszcze ciekawsze.

#### MELA

Może być — ale mnie to zaraz potem smutno.

#### HESIA

O!... idzie lump!...

### SCENA V

Hesia — Mela — Zbyszko Zbyszko — kołnierz podniesiony, twarz zmięta, zmarznięty, skrzywiony. Młode to, a już niemożliwe, choć chwilami coś w głębi źrenic się przewija.

#### HESIA

Gdzie byłeś? gdzie byłeś?

#### ZBYSZKO

odsuwa ją laską

Poszła!...

#### HESIA

Gdzie byłeś? lumpowałeś się? mój złoty, powiedz... powiedz... ja nic nie powiem mamie.

#### ZBYSZKO

Poszła...

#### HESIA

Ładnie się wyrażasz... Nie powiesz — a ja wiem. W nocnej kawiarni byłeś — likiery piłeś — ładne panny były... tak ładnie śmierdzisz cygarami... u, u!... jak ja to lubię...

#### ZBYSZKO

Mówię ci... poszła!

#### MELA

Hesiu! daj spokój!

#### HESIA

Tak? to tak ze mną? poczekaj! ja też dorosnę — ja też pójdę na lumpę — ja też będę chodziła po kawiarniach i będę pić likiery... po nocnych kawiarniach, jak ty — jak ty!

skacze przed nim na jednej nodze.

#### ZBYSZKO

Ładna edukacja!... ślicznie się zapowiadasz...

#### HESIA

A teraz, żeby cię nauczyć grzeczności w kole rodzinnym...

woła

Mamciu! Mamciu!... Zbyszko powrócił...

#### ZBYSZKO

Cicho bądź!

#### DULSKA

wpada jak bomba

Jesteś?

#### ZBYSZKO

Jestem i znikam. Idę się przespać przed biurem.

#### DULSKA

Nie! — zostaniesz tu. Mam z tobą do pomówienia.

#### ZBYSZKO

A!... lecę z nóg.

#### DULSKA

surowo

Wierzę!...

do dziewcząt

Proszę iść się ubrać. Mela do gam.

#### MELA

Już nie ma czasu.

#### DULSKA

Pięciopalcówki — na to starczy. Hesia znów podarła kalosze.

#### ZBYSZKO

Nie ma tu gdzie czarnej kawy?

#### DULSKA

Nie ma, mój panie! Hesia nic nie szanuje. Nigdy z ciebie nie będzie kobieta jak należy.

Dziewczęta wybiegają.

#### ZBYSZKO

Nie ma czarnej kawy w tym zakładzie?

#### DULSKA

Gdzie byłeś?

#### ZBYSZKO

He?

#### DULSKA

Gdzie byłeś do tej pory?

#### ZBYSZKO

Gdybym mamci powiedział, to by mamcia tak skakała.

#### DULSKA

O!...

#### ZBYSZKO

Najlepiej więc nie pytać.

#### DULSKA

Jestem matką.

#### ZBYSZKO

Właśnie dlatego.

#### DULSKA

Muszę wiedzieć, na czym trawisz czas i zdrowie.

#### ZBYSZKO

Widzi mamcia, co mam pod nosem? Wąsy a nie mleko — a więc...

#### DULSKA

łamiąc ręce

Jak ty wyglądasz!

#### ZBYSZKO

E!

#### DULSKA

Jesteś zielony.

#### ZBYSZKO

To modny kolor. Mamcia kazała także balkony i okna pomalować na zielono.

#### DULSKA

Która panna cię weźmie, jak będziesz tak wyglądał.

#### ZBYSZKO

Jeszcze gorszych biorą. Nie ma czarnej kawy w tym zakładzie?

#### DULSKA

Wyrażaj się inaczej. Ciągle myślisz, że jesteś w towarzystwie kokocic.

#### ZBYSZKO

Takie dobre towarzystwo, jak i inne. A potem co mamcia wydziwia na kokotki. Niby to i u nas nie ma kokot w kamienicy. Sama mamcia wynajmowała tej z pierwszego piętra.

#### DULSKA

z godnością

Ale się jej nie kłaniam.

#### ZBYSZKO

Ale pieniążki za czynsz mamcia bierze od niej, że aż ha...

#### DULSKA

Przepraszam, to ja takich pieniędzy dla siebie nie biorę.

#### ZBYSZKO

A co mamcia z nimi robi?

#### DULSKA

majestatycznie

Podatki nimi płacę.

#### ZBYSZKO

Ha... no... A ja idę spać.

#### DULSKA

Czy ty się przestaniesz lampartować?

#### ZBYSZKO

Jamais!

#### DULSKA

Ja długów płacić nie będę.

#### ZBYSZKO

E! to już o tym później.

#### DULSKA

Zbyszko! Zbyszko! na tom cię mlekiem swym karmiła, żebyś nasze uczciwe i szanowane nazwisko po kawiarniach i spelunkach włóczył.

#### ZBYSZKO

Było mnie chować mączką Nestle’a — podobno doskonała.

Dulska siada przy stole, zgnębiona. Zbyszko podchodzi, siada na stole i mówi do niej poufale.

No... nie martwiuchny się, pani Dulska. Ale co mamcia chce, żebym ja tu z wami w domu robił? Nikt nie bywa... żyjemy jak ostatnie sobki.

#### DULSKA

Ciężkie czasy — nie ma na przyjęcia.

#### ZBYSZKO

E! człowiek jest zwierzęciem towarzyskim. Musi od czasu do czasu myśl wymienić. O! widzi mamcia, myśl — to wielkie słowo. Choć ono się stąd gna, to przecież tu i ówdzie się jeszcze kręci...

#### DULSKA

Ja tam nie mam czasu myśleć...

#### ZBYSZKO

Właśnie, właśnie. Więc też ja myk z domu, bo w domu właściwie cmentarz. A czego? Myśli — swobodnej, szerokiej myśli.

#### DULSKA

A więc do kawiarni, do...

#### ZBYSZKO

Tak — tak! do... Co mamcia może wiedzieć, którymi to drogami chadza ludzka myśl, nawet takiego jak ja kołtuna.

#### DULSKA

Jesteś głupi. Ty i twój ojciec — to jedna dusza. On co dzień w cukierni, a ty — Bóg wie gdzie...

### SCENA VI

Dulska — Dulski — Zbyszko Dulski, zasuszony urzędnik, wchodzi ubrany bardzo porządnie, do wyjścia — czyści kapelusz.

#### DULSKA

No, wreszcie...

#### DULSKI

poprawia kołnierzyk przed lustrem.

#### ZBYSZKO

Dzień dobry ojcu!

#### DULSKI

gestem wita syna.

#### DULSKA

do męża

Dziś fasujesz!

#### DULSKI

kiwa głową.

#### DULSKA

A uważaj, żebyś nie zgubił. Na co czekasz? A! cygaro... Zbyszko — daj cygaro ojcu znad pieca.

#### DULSKI

bierze cygaro, które Zbyszko zdjął znad pieca — próbuje je.

#### DULSKA

A czy wiesz, o której twój synek do domu wrócił?

#### DULSKI

wzrusza ramionami, że mu to obojętne, i wychodzi środkowymi drzwiami.

#### DULSKA

Zwariować można z tym człowiekiem.

#### ZBYSZKO

Tak go mama wychowała.

#### DULSKA

Nie — to już zanadto.

#### ZBYSZKO

Dobranoc. Idę się zdrzemnąć.

#### DULSKA

A biuro?

#### ZBYSZKO

ziewając

Nie ucieknie.

#### DULSKA

zatrzymując go

Zbyszko! przyrzeknij mi, że się poprawisz.

#### ZBYSZKO

Nigdy — wolę raczej zdać egzamin państwowy.

Wychodzi do swego pokoju.

### SCENA VII

Dulska — Hanka — potem Zbyszko

#### DULSKA

Zetrzyj fortepian — popraw w piecu. Czy kucharka ubrana do miasta?

#### HANKA

Tak, proszę pani.

Dulska wychodzi do kuchni. Hanka chwilę sprząta. — Zbyszko wychyla się ze drzwi.

#### ZBYSZKO

Hanka? jesteś sama?

#### HANKA

Daj mi pan spokój!

#### ZBYSZKO

Cóż ci za mucha na nos siadła?

#### HANKA

milczy

#### ZBYSZKO

Chodź tu! pokaż mordeczkę! czegoś zła?...

#### HANKA

milczy, tylko coraz energiczniej sprząta — widać w niej walkę wewnętrzną.

#### ZBYSZKO

Taka jesteś brzydka, jak się nadmiesz.

#### HANKA

nagle

Pewnie... te panny, co pan od nich wraca, to ładniejsze.

#### ZBYSZKO

A! tędy cię wiedli. O to ci chodzi.

#### HANKA

Mnie o nic nie chodzi — tylko nie chcę, żeby mnie pan sekował.

#### ZBYSZKO

Jak będziesz dla mnie lepsza, to będę w domu siedział.

#### HANKA

Ja ta nie potrzebuje. Może se pan iść do tych pannów.

#### ZBYSZKO

Albo to prawda! Aż się za mną trzęsiesz.

#### HANKA

Niech pan idzie, bo jeszcze starsza pani wejdzie.

#### ZBYSZKO

Ale o... Pocałuj pana w rękę, za to, żeś go rozgniewała.

#### HANKA

śmiejąc się

Figa!

uderza go po łapie.

#### ZBYSZKO

A ty szelmo...

Chce ją objąć — wchodzi Mela, która wydaje lekki okrzyk — potem zaczerwieniona, z oczyma spuszczonymi idzie do fortepianu — Hanka ucieka — Mela siada i gra ćwiczenia pięciopalcowe. Gdy Mela zostaje sama, chwilkę gra — potem wstaje, idzie do pokoju Zbyszka i puka.

#### MELA

Zbyszko!

#### ZBYSZKO

wychyla głowę ze drzwi — nieubrany

Czego?

#### MELA

tajemniczo

Nie bójcie się... ja nic mamci nie powiem.

#### ZBYSZKO

Na czysto zwariowała.

#### MELA

Bo przecież to nie wasza wina.

#### ZBYSZKO

Co?

#### MELA

nieśmiało

No... Hanka i ty... jeżeli wy...

#### ZBYSZKO

A fe! mówić o takich rzeczach? Wstydź się... majtki widać, a — taka popsuta...

#### MELA

Ja? ależ Zbyszko — ja właśnie myślę przeciwnie... ja...

#### ZBYSZKO

Daj mi spokój!

Chowa się. Mela stoi smutna i zamyślona — podchodzi do fortepianu i zaczyna grać — w tej chwili wpada Hesia w płaszczyku i kapeluszu. Taki sam płaszczyk i kapelusz ma w ręku dla Meli — na ziemię rzuca książki w paskach.

### SCENA VIII

Mela — Hesia — Dulska — Hanka

#### HESIA

Ubieraj się, Ofelio! żywo! już chłopcy idą do szkoły.

#### MELA

wstaje — kładzie płaszczyk i kapelusz

Hesiu! ty nie będziesz tak strzelała oczami na tego wysokiego studenta.

#### HESIA

Będę robiła, co mi się podoba.

#### MELA

Mnie za ciebie wstyd.

#### HESIA

To się wstydź! A spróbuj co powiedzieć przed mamą, to ja zaraz powiem, że ty zamiast spać w nocy, wzdychasz. Mama się będzie za to więcej gniewała, jak za studenta.

#### MELA

To wątpię.

#### HESIA

Ale ja nie. Mama mnie zna i wie, że ja znam granice i że ja się nie zapomnę...

#### MELA

Jak ty to rozumiesz?

#### HESIA

Ja już wiem, co mówię, o lelijo z pól rodzinnych!

#### DULSKA

Hanka! chodź odprowadzić panienki.

#### HANKA

w kuchni

Idę!

#### DULSKA

Macie parasol? iść prosto — nie oglądać się. Pamiętać: skromność — skarb dziewczęcia.

do Hesi

Nie garb się...

Hanka wchodzi w chustce.

#### HESIA

rzuca jej książki

Bierz, ciućmo pokręcona. Do widzenia mamci!

Dziewczęta wychodzą z Hanką. Dulska chodzi, ściera prochy — wzdycha — dzwonek w przedpokoju — Dulska idzie otwierać ostrożnie — zobaczywszy lokatorkę, cofa się.

### SCENA IX

Lokatorka — Dulska

#### DULSKA

Przepraszam... jestem nieubrana. Proszę panią — zaraz wrócę.

#### LOKATORKA

Ja tylko na chwilkę. Niech się pani gospodyni nie krępuje.

#### DULSKA

Tak — tak — wrzucę tylko co na siebie.

biegnie do swego pokoju. Lokatorka wchodzi powoli. Jest bardzo blada i smutna. Widocznie przeszła jakąś ciężką chorobę i moralne zmartwienie. Siada na najbliższym krześle — patrzy w ziemię i siedzi nieruchoma. Po chwili wchodzi Dulska, odziana w barchanowy, dostatni szlafrok.

Proszę panią na kanapę.

#### LOKATORKA

Dziękuję. Tylko parę słów. Dostałam list pani...

urywa. Milczenie.

#### DULSKA

Pani już zupełnie wyszła ze szpitala?

#### LOKATORKA

Tak. Pozawczoraj mnie mama przywiozła.

#### DULSKA

Widzę, że pani zdrowa.

#### LOKATORKA

ze smutnym uśmiechem

O! jeszcze daleko!

#### DULSKA

Och! w domeczku swoim wróci pani szybko do sił. Dla kobiety nie ma jak dom. Ja zawsze to powtarzam.

#### LOKATORKA

Tak, skoro ktoś ma ten dom.

#### DULSKA

Wszakże pani ma męża, stanowisko.

#### LOKATORKA

Tak... ale...

milczenie. Z wysiłkiem.

Proszę pani. Czy to rzeczywiście konieczne, ażebym na przyszłego pierwszego się wyprowadziła?

#### DULSKA

Proszę pani... ja mieszkania pani koniecznie potrzebuję dla krewnych.

#### LOKATORKA

Wolałabym pozostać. Trudno będzie znaleźć w zimie.

#### DULSKA

Ach, to niemożliwe. Powtarzam pani, niemożliwe.

#### LOKATORKA

Przecież przy dobrej woli. Wiem, że pani kazała kartę na mieszkanie wywiesić, a więc krewni pani się nie sprowadzają.

#### DULSKA

sznurując usta

Ach! niech pani nie zmusza mnie do sprawienia jej przykrości.

#### LOKATORKA

Czy pani ma mi co do zarzucenia?

#### DULSKA

z wybuchem

A! proszę pani, to już przechodzi granice! A skandal, który pani przez swe otrucie wywołała!

#### LOKATORKA

A więc o to chodzi?

#### DULSKA

A o cóż innego? Płacili mi państwo czynsz — dzieci i psów nie mieli, ostatecznie tyle co o te ranne trzepanie dywanów się rozchodziło. I mogliby państwo mieszkać nadal, aż tu... skoro o tym pomyślę, pąsy na mnie biją. Pogotowie ratunkowe przed moją kamienicą!!! Pogotowie! jak przed szynkiem, gdzie się pobiją.

#### LOKATORKA

Ależ, proszę pani, wypadek może się zdarzyć wszędzie.

#### DULSKA

W porządnej kamienicy wypadki się nie trafiają. Czy pani widziała kiedy przed hrabską kamienicą Pogotowie? Nie! A potem ta publika w gazetach! Trzy razy wymienione nazwisko Dulskiej — nazwisko moich córek przy takim skandalu...

#### LOKATORKA

Ależ, proszę pani — chyba pani zna przyczyny i...

#### DULSKA

Wielka afera, że pani mąż, no i ta dziewczyna... to swoja rzecz...

#### LOKATORKA

Ależ to była moja sługa. To szkaradztwo. Ja tego znieść nie mogłam. Skoro się przekonałam...

#### DULSKA

Zażyła pani zapałek... taka trywialna trucizna... Ludzie się śmieli. I jeszcze jak się to skończyło. Cała komedia — gdyby pani była umarła — no...

#### LOKATORKA

Sama żałuję.

#### DULSKA

Nie mówię dlatego — tylko że to niby śmierć, to zawsze coś niby... ale tak... no... powiadam pani, śmieli się. Kiedyś jadę tramwajem — przejeżdżamy koło mej kamienicy, bo przystanek trochę dalej — a jacyś dwaj panowie pokazują na mój dom i mówią — patrz! to ten dom, co się ta zazdrosna żona truła... I zaczęli się śmiać. Myślałam, że tam na miejscu zostanę w tym tramwaju.

#### LOKATORKA

pokornie

Ja panią bardzo przepraszam za te nieprzyjemności.

#### DULSKA

E! moja pani — publika została publiką.

#### LOKATORKA

Ja bardzo to przechorowałam. Zresztą ja nie wiedziałam co robię. Ja byłam wtedy jak szalona...

płacze cicho

#### DULSKA

Pewnie, moja pani. Każdy samobójca musi być szalony i stracić poczucie moralności i wiary w obecność Boga. To, to jest tchórzostwo. Tak jest — tchórzostwo. A potem zagłada własnej duszy. Dobrze, że samobójców chowają osobno. Niech się nie pchają między porządnych ludzi. Zabijać się!... I dla kogo? Dla mężczyzny. A żaden mężczyzna, moja pani, nie jest wart, aby przez niego iść na potępienie wieczne.

#### LOKATORKA

Proszę pani, to nie chodziło o mężczyznę, ale o męża.

#### DULSKA

E!

#### LOKATORKA

Nie mogłam ścierpieć tego pod moim dachem.

#### DULSKA

Lepiej pod swoim, niż pod cudzym. Mniejsza publika. Nikt nie wie.

#### LOKATORKA

Ale ja wiem.

#### DULSKA

Moja pani! Na to mamy cztery ściany i sufit, aby brudy swoje prać w domu i aby nikt o nich nie wiedział. Rozwłóczyć je po świecie, to ani moralne, ani uczciwe. Ja zawsze tak żyłam, ażeby nikt nie mógł powiedzieć, iż byłam powodem skandalu. Kobieta powinna przejść przez życie cicho i spokojnie. Ta już to jest tak i żadne nic nie pomoże.

#### LOKATORKA

Gdyby jednak pan Dulski zapomniał się ze sługą...

#### DULSKA

Felicjan? — to niemożliwe. Pani go nie zna. A potem... to już pani rzecz. Ja muszę strzec siebie i swoich od publiki. Pani może znów taką bezbożność popełnić, bo to podobno taki szał to wraca. Więc...

#### LOKATORKA

wstając

Rozumiem. Wyprowadzę się. Chciałam pani jednak powiedzieć, że kazać mi teraz szukać mieszkania, to ani dobre, ani uczciwe... Jestem taka osłabiona.

#### DULSKA

obrażona wstaje

Uczciwości mnie pani nie nauczy! Ja wiem co uczciwość. Pochodzę z zacnej, zasiedziałej rodziny i ja publiki nie wywołuję.

#### LOKATORKA

hamując się

Nie wątpię. Jednak może się pani nie obawiać. Drugi raz truć się nie będę. Na to trzeba wiele odwagi, pomimo tego, że pani to nazywa tchórzostwem... A potem trzeba wiele cierpieć. Na to już nie mam sił i... już bym tak nie potrafiła cierpieć raz jeszcze. Zresztą — rozstaję się z mężem, więc to najlepsza gwarancja, że już zazdrosna nie będę...

uśmiecha się smutnie.

#### DULSKA

Rozstaje się pani z mężem? Bardzo pani źle robi. To nowa publika i nikt pani racji nie przyzna. Nawet z tej przyczyny nie mogłabym pani dłużej wynajmować mieszkania w mej kamienicy. Kobiety samotne to nie tego... to... no, pani rozumie.

#### LOKATORKA

ironicznie

Tak, rozumiem. Jednak ta pani z pierwszego piętra, która po nocach wraca...

#### DULSKA

z godnością

To jest osoba żyjąca z własnych funduszów i zachowująca się nadzwyczaj skromnie. Ta mi jeszcze Pogotowia przed dom nie sprowadziła.

#### LOKATORKA

ironicznie

Tylko gumy i automobile.

#### DULSKA

Stają zawsze kilka kamienic dalej. A potem zdaje się, iż ja nie mam obowiązku zdawać sprawy z mego postępowania przed panią.

#### LOKATORKA

Zapewne, zawiodłoby nas to za daleko. Żegnam panią.

#### DULSKA

A proszę tych, co będą oglądać mieszkanie, nie zrażać...

#### LOKATORKA

wychodząc

Powiem, że jest wilgoć, bo rzeczywiście jest wilgoć.

#### DULSKA

Na to jest sąd, łaskawa pani.

#### LOKATORKA

Tak mi każe moje sumienie. Żegnam panią.

We drzwiach staje Juliasiewiczowa.

#### DULSKA

wzburzona

Maniu! słyszysz? — będziesz świadkiem. Pani mówi, że...

#### LOKATORKA

Żegnam panią.

wychodzi.

### SCENA X

Dulska — Juliasiewiczowa

#### DULSKA

wściekła

A to... a to... takie coś, takie...

#### JULIASIEWICZOWA

Niechże się ciocia uspokoi.

#### DULSKA

Jak tak dalej pójdzie, to będę musiała w lecie jechać do Karlsbadu i tam sztrudel pić!

#### JULIASIEWICZOWA

Ja z ciocią pojadę.

#### DULSKA

Obejdzie się.

#### JULIASIEWICZOWA

O cóż poszło? Zdaje mi się, że to lokatorka z parteru, ta co się truła.

#### DULSKA

Tak... tak... ta sama. Wyszła ze szpitala. Skandal! Przecież po czymś podobnym trzymać ją w kamienicy nie mogę. Sama byłaś świadkiem. Jak ją wynosili, to była prawie naga. Horendum! Wymówiłam jej mieszkanie.

#### JULIASIEWICZOWA

Tak? A to się dobrze składa. Nam właśnie podwyższyli. My chętnie to mieszkanie weźmiemy.

#### DULSKA

Obejdzie się.

#### JULIASIEWICZOWA

Przecież mogłaby to ciocia zrobić dla nas, jako dla krewnych.

#### DULSKA

Za ciężkie czasy na zbytki.

#### JULIASIEWICZOWA

Rozumiem. Ciocia przypuszcza, że nie będziemy płacili.

#### DULSKA

Ja tam nic nie przypuszczam. Tylko... wiem, że żyjecie nad stan.

#### JULIASIEWICZOWA

No... no...

#### DULSKA

Chodzicie do teatru.

surowo

I to na same masowe sztuki.

#### JULIASIEWICZOWA

Trudno przecież...

#### DULSKA

Prenumerujecie pisma...

#### JULIASIEWICZOWA

To już ciocia daruje, ale...

#### DULSKA

Ja zawsze pożyczę i wystarcza. Nie pożyczę, to się świat nie zawali, że tam drukowanych bajd nie będę czytała. Przyjmujecie gorącą kolacją...

#### JULIASIEWICZOWA

To konieczne.

#### DULSKA

Ha, no! jak konieczne, to się nie skarż, że ci nie wystarcza.

#### JULIASIEWICZOWA

Nie możemy żyć jak...

#### DULSKA

ironicznie

Jak my? Zobaczymy, jak będziecie śpiewali na starość. Ja i Felicjan mamy inne pod tym względem zasady.

#### JULIASIEWICZOWA

Mój mąż nie umie się oszczędzać, ja także.

#### DULSKA

Skoro miałaś takie usposobienie, trzeba było iść za tego aptekarza z Bóbrki, co się o ciebie starał. Namawiałam cię.

#### JULIASIEWICZOWA

Przecież on rok temu umarł na suchoty.

#### DULSKA

Właśnie. Miałabyś kamienicę i byłabyś wdową!

#### JULIASIEWICZOWA

O!...

#### DULSKA

Nie ma co — o!... byt zabezpieczony, to podstawa życia. A co do męża, można go uchodzić. Pensję zabierać, gdy zaferuje — co dzień dwie szóstki na kawę do łapy, a cygara samej kupować i suszyć na piecu. Inaczej, taki pan może cię zrujnować.

### SCENA XI

Zbyszko — Dulska — Juliasiewiczowa

#### ZBYSZKO

Taki terkot, że spać nie można.

#### DULSKA

Tym lepiej. Pójdziesz może do biura.

#### ZBYSZKO

E!...

do Juliasiewiczowej

Jak się masz, stara.

#### JULIASIEWICZOWA

Jak się masz, pokrako!

#### ZBYSZKO

patrzy w lustro, potem do Juliasiewiczowej

Bardzom zielony?

#### JULIASIEWICZOWA

Cóż to, oświadczasz się dzisiaj?

#### ZBYSZKO

Także... tylko ten stary — no wiesz, radca, będzie znów na mnie zgniłym okiem patrzał. A tam fury kawałków... fury...

#### DULSKA

Zalegaj! zalegaj!...

#### ZBYSZKO

To nie ja zalegam, ale strony.

opiera się o piec i grzeje

#### DULSKA

zdejmuje szlafrok i zostaje w spódnicy i kaftanie

Darujesz, moja droga, ale będę ścierać kurze, więc muszę oszczędzać szlafroka.

#### JULIASIEWICZOWA

Ale proszę... niech się ciocia nie krępuje.

#### DULSKA

ściera kurze i z furią od czasu do czasu patrzy na Zbyszka

#### ZBYSZKO

To mama naprawdę wyrzuca tę, co się otruła, z kamienicy?

#### DULSKA

A tobie co do tego?

#### ZBYSZKO

Tak... słyszałem piąte przez dziesiąte. Byłem zbudowany mamusinym serduszkiem. Potem, ona mi jest bardzo sympatyczna, ta kobieta.

#### DULSKA

Zupełnie wierzę. Szkandalistka.

#### ZBYSZKO

Zrobiła to z miłości dla męża. To w guście mamy. Miłość małżeńska...

#### DULSKA

Aha, prawda była — za tym mężem. Ja tam w tę miłość nie wierzę. Szumi jedwabiami pod spodem...

#### ZBYSZKO

Cóż to dowodzi?

#### DULSKA

To, że nie jest uczciwą kobietą. Dla męża, mój panie, kobieta się nie potrzebuje pod spodem stroić. A takie co szumią — to...

#### ZBYSZKO

do Juliasiewiczowej

Siedźże spokojnie, bo i ty szumisz. A zresztą, co do tej z parteru, to ja ręczę, że uczciwa.

#### DULSKA

A ty skąd wiesz?

#### ZBYSZKO

obojętnie

Bom się do niej brał i dostałem po nosie.

#### DULSKA

Mógłbyś też zostawić choćby lokatorki w spokoju. Usuń się... jak długo będziesz sterczał tu pod piecem!

z pasją

Gdy patrzę na ciebie, to chwilami wierzyć mi się nie chce, że jesteś moim dzieckiem.

#### ZBYSZKO

No — jeśli mama ma wątpliwości...

#### DULSKA

do Juliasiewiczowej

Powiadam ci — nie miej nigdy dzieci.

#### JULIASIEWICZOWA

O! my się nie staramy o to.

#### DULSKA

do Zbyszka

Nie — ty jesteś wyrodek — ty nie jesteś moim synem.

#### ZBYSZKO

Jestem, mamciu! jestem, niestety! i to właśnie cała moja tragedia...

idzie do fortepianu i stojąc, zaczyna grać bardzo wprawnie.

#### DULSKA

Słyszałaś? mówi — niestety!

#### ZBYSZKO

Spodziewam się. Być Dulskim — to katastrofa.

#### JULIASIEWICZOWA

Doprawdy, Zbyszko — zanadto sobie pozwalasz...

#### ZBYSZKO

Daj ty mi spokój!

#### DULSKA

do Juliasiewiczowej

Żadnej moralności, żadnych zasad...

#### ZBYSZKO

Żadnego płaszczyka teoretycznego, jak mamcia.

#### DULSKA

To się na tym skończy, że jeszcze do socjalistów przystanie.

#### ZBYSZKO

zamykając fortepian

Za głupi jestem na to.

#### JULIASIEWICZOWA

śmiejąc się

Na socjalistę nie trzeba zdawać egzaminu.

#### ZBYSZKO

Właśnie że trzeba... i to najtrudniejszy egzamin.

#### JULIASIEWICZOWA

Przed kim?

#### ZBYSZKO

Przed swym sumieniem i własną duszą, słodki aniele.

#### DULSKA

Na socjalistę nie trzeba mieć przede wszystkim Boga w sercu.

#### ZBYSZKO

Jest — — — dawno nie było mowy o Bogu w tym domu.

### SCENA XII

Ciż sami — Hanka

#### HANKA

z kuchni

Proszę wielmożnej pani parasol.

#### DULSKA

Pozostaw w przedpokoju... a potem idź zamieć przedpokój. Czy kucharka wróciła?

#### HANKA

wraca z przedpokoju — idzie do kuchni

Już.

#### DULSKA

Ja tylko na chwileczkę...

wybiega do kuchni

#### JULIASIEWICZOWA

do Zbyszka

Rzeczywiście — ciocia ma rację. Mógłbyś się trochę ustatkować. Wyglądasz jak śmierć angielska.

#### ZBYSZKO

Ty także ładnie wyglądasz...

#### JULIASIEWICZOWA

Ja? Ja wczoraj z domu nie wychodziłam.

#### ZBYSZKO

To znaczy — że ja się lumpowałem za domem, a ty w domu.

#### JULIASIEWICZOWA

śmiejąc się

Jesteś niemożliwy...

#### ZBYSZKO

Jak kiedy...

Hanka przechodzi przez pokój z łopatką i ze szczotką, Zbyszko patrzy na nią.

#### JULIASIEWICZOWA

do Zbyszka

Cóż tak patrzysz za Hanką?

#### ZBYSZKO

Bo mi się podoba.

#### JULIASIEWICZOWA

Sługa?

#### ZBYSZKO

A cóż to? nie kobieta? Zaręczam ci, że nawet bardzo...

#### JULIASIEWICZOWA

Wiesz już coś o tym?

#### ZBYSZKO

Co ci do tego.

#### JULIASIEWICZOWA

Myślałam, że masz gust wykwintniejszy.

#### ZBYSZKO

Głupia jesteś z twoją kołtuńską estetyką. A zresztą, ja jestem jak pianista. Gdy zobaczy fortepian, musi zaraz pasaż...

#### JULIASIEWICZOWA

Tak... ale fortepianu nie...

#### ZBYSZKO

Moja droga — każda kobieta to fortepian — tylko trzeba umieć grać... Ach!... jaki ja śpiący...

#### JULIASIEWICZOWA

Czego ty po tych knajpach się włóczysz?

#### ZBYSZKO

A gdzież się będę włóczył? Gdzieś muszę.

#### JULIASIEWICZOWA

Ja na twoim miejscu starałabym się o jaką znajomość... solidną... no... Tyle mężatek co — Boże.

#### ZBYSZKO

Dziękuję. Mam dosyć kołtunerii w domu i w... samym sobie.

#### JULIASIEWICZOWA

Dlaczegóż jesteś... kołtunem?

#### ZBYSZKO

Bom się urodził po kołtuńsku, aniele! bo w łonie matki już nim byłem — bo żebym skórę zdarł z siebie, mam tam pod spodem, w duszy, całą warstwę kołtunerii, której nic wyplenić nie zdoła. Coś taki nowy, taki inny walczy z tym podstawowym — szarpie się, ciska. Ale ja wiem, że to do czasu — że ten kołtun rodzinny weźmie mnie za łeb, że przyjdzie czas, gdy ja będę Felicjanem, będę odbierał czynsze, będę... no... Dulskim, pra–Dulskim, ober–Dulskim — że będę rodził Dulskich, całe legiony Dulskich — będę miał srebrne wesele i porządny nagrobek, z dala od samobójców. I nie będę zielony, ale nalany tłuszczem i nalany teoriami i będę mówił dużo o Bogu...

urywa — idzie do fortepianu i gra nerwowo.

#### JULIASIEWICZOWA

podchodzi za nim

Z kołtuństwa można się wyswobodzić.

#### ZBYSZKO

Nieprawda. Tobie się zdaje, że jesteś wyzwolona, bo masz trochę politury po wierzchu. Ale ty jesteś tylko zrobiona na mahoń — jak twoje secesyjne meble i twoje malowane włosy. To jest piętno... pani radczyni... piętno...

#### JULIASIEWICZOWA

grając z nim jedną ręką

Czy ty się uczyłeś grać?

#### ZBYSZKO

Ja? nie znam ani jednej nuty. To tak we mnie coś gra... We mnie tłucze się także coś... ale to się wszystko z czasem zatłucze... e! co tam...

obejmuje ją

Wiesz co... jesteś wcale... wcale...

#### JULIASIEWICZOWA

śmiejąc się

Dajże mnie spokój!

#### ZBYSZKO

śmieje się

Pasaże, moja droga... pasaże...

Hanka przechodzi przez pokój i rzuca ponure spojrzenie na nich oboje — wchodzi do kuchni.

#### JULIASIEWICZOWA

patrzy za nią uważnie

A wiesz, to ciekawe.

#### ZBYSZKO

Co takiego?

#### JULIASIEWICZOWA

Ta dziewczyna. Gdybyś widział, jak ona na nas popatrzyła... Ja na twoim miejscu...

#### ZBYSZKO

Ja też, jak będę miał czas...

#### JULIASIEWICZOWA

Nie rozumiesz mnie. Ja bym się właśnie daleko od niej trzymała.

#### ZBYSZKO

E!

#### JULIASIEWICZOWA

Jest zazdrosna. Będzie ci robić awantury.

#### ZBYSZKO

To by było kapitalne.

### SCENA XIII

Ciż sami — Dulska

#### DULSKA

do Zbyszka

Jeszcze jesteś tutaj? Czy ci nie wstyd? Ojciec twój pracuje, ja pracuję — siostry...

#### ZBYSZKO

idzie do przedpokoju — bierze palto, kapelusz — wraca i ubiera się

Mamciu! mamciu! czy się pracuje — czy nie, to wszystko idzie do jednego celu.

#### DULSKA

Nieprawda — my ludzie pracy, a próżniacy to...

#### ZBYSZKO

A przecież i my, i wy jednako...

#### DULSKA

Co? co?

#### ZBYSZKO

Wyciągniemy kopytka... pa!

do Juljasiewiczowej

Pa, lalu!...

wychodzi.

### SCENA XIV

#### DULSKA

Straszne rzeczy... straszne... słyszałaś, jak on mówi! a to najgorsze, że taki zdolny — taki utalentowany! ta żeby chciał, to przed nim kariera — no... ale nie chce, nie chce... zaraz dadzą drugie śniadanie!... Nie chce, mówię ci... nie, nie. Tylko lumpuje i lumpuje. Jak weźmie te parę reńskich w biurze, tak ginie. I jak to wygląda!... Nic, tylko kawiarnie i spódnice.

Hanka wnosi tacę z wódką, serem i zakąską.

Proszę cię — moja droga!

#### JULIASIEWICZOWA

Dziękuję cioci.

siadają do jedzenia

On jest jakiś podrażniony... niezadowolniony...

#### DULSKA

z wybuchem

Czy on sam wie, czego chce! Powinien Bogu dziękować — prosty, zdrów... Za twoje.

pije kieliszeczek

Hanka!... idź posprzątaj u panicza.

Hanka wychodzi.

#### JULIASIEWICZOWA

patrzy za nią

Kontenta ciocia z Hanki?

#### DULSKA

Tak sobie.

#### JULIASIEWICZOWA

cicho

Niech ją ciocia odprawi.

#### DULSKA

A to... czemu?

#### JULIASIEWICZOWA

Ja coś dostrzegłam.

#### DULSKA

Kradnie.

#### JULIASIEWICZOWA

Nie... gorzej...

#### DULSKA

No... no...

#### JULIASIEWICZOWA

Zdaje mi się, że Zbyszko się do niej bierze...

#### DULSKA

niechętnie

E!... to...

#### JULIASIEWICZOWA

Wiem, co mówię. Niech ciocia ją odprawi, póki czas.

#### DULSKA

Moja kochana, pewnie ci się zdawało... A potem...

patrząc w bok

wobec tego, co się dzieje, że niby... no... rozumiesz... to piwo co szumi.

#### JULIASIEWICZOWA

A!

#### DULSKA

Słowem... że... rozumiesz?

#### JULIASIEWICZOWA

Lepiej w domu?

#### DULSKA

Ja nie mówię... ale...

#### JULIASIEWICZOWA

A wie ciocia — może ciocia ma rację...

Chwila milczenia — przez scenę przechodzi w milczeniu Hanka i znika w kuchni — obie panie patrzą za nią.

#### JULIASIEWICZOWA

Trzeba jednak przyznać, że mężczyźni mają szczególny gust.

#### DULSKA

A! niech tam!... byle się nie włóczył i nie tracił zdrowia... Trzeba być matką, aby zrozumieć jaki to ból patrzeć jak syn marnieje.

#### JULIASIEWICZOWA

Dziękuję. Ale żeby ona potem...

#### DULSKA

Ona? także! będzie kontenta... to takie wszystko bez czci i wiary. Pokażę ci tok, co sobie kazałam przerobić.

idzie do przedpokoju — wraca z tokiem z fiołków i białych piór — kładzie go na głowę, co przy kaftanie barchanowym i halce wywołuje dziwny efekt

Dobrze?

#### JULIASIEWICZOWA

Wcale... wcale...

#### DULSKA

w toku

Muszę się oszczędzać... przerabiam stare łachy.

#### JULIASIEWICZOWA

No — na cioci wszystko się dobrze wyda. Czy ciocia w tym roku podwyższa?

#### DULSKA

Spodziewam się. Muszę. Wszyscy podwyższają. Pokażę ci szpejscettel.

#### JULIASIEWICZOWA

No... no...

#### DULSKA

wydobywa z szufladki papier, opiera się o stół — obie z zajęciem pochylają się nad papierem

Suteryny całe w rumel o dwadzieścia... do sieni wstawię magle...

#### JULIASIEWICZOWA

Ciasno. Zęby sobie powybijają.

#### DULSKA

To mi wszystko jedno. Ja tamtędy nigdy nie chodzę. Oba partery po pięć — pierwsze piętro, kokocica, o dziesięć...

#### JULIASIEWICZOWA

Kokocica? To za mało. Ja bym podwyższyła co najmniej o dwadzieścia...

#### DULSKA

Tak myślisz?

#### JULIASIEWICZOWA

śmieje się

Naturalnie... ma pieniądze, lekko jej przychodzą... niech płaci.

#### DULSKA

rozjaśniona

Niech płaci...

#### JULIASIEWICZOWA

śmiejąc się

Niech płaci!...

#### DULSKA

A więc — kokotka o dwadzieścia, radca o dziesięć... drugie piętro...

Obie zacietrzewione, pochylone nad stołem, czytają. — Kurtyna wolno spada.