Jan Kasprowicz

Akordy jesienne

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Akordy jesienne

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Wiatr w pożółkłych huczy drzewach — 

niebo pełne czarnych chmur, 

A z ich kłębów kotłujących 

księżycowy, martwy blask 

Spłynie czasem ponad ziemię, 

co spoczywa niby twór, 

Ulepiony z mgieł i błota, 

od promiennych z dala łask. 

Nieodrodne dziecko ziemi, 

jej słabości nikły wzór, 

Sam się wlokę, jak ów rycerz, 

gdy mu wzięto tarcz i kask 

W jakimś strasznym, ciężkim boju — 

lub jak ptak, odarty z piór, 

Tak się wlokę, ogłuszony, 

w tej wichury szum i trzask. 

Ktoś mi szepce — widać, jakiś 

odrętwieniu wrogi duch —, 

Że ta ziemia pierś podnosi 

i że jęczy na swój los — 

Nic nie widzę! — nic nie słyszę! 

na to–m stracił wzrok i słuch. 

Tylko zmilknie wichr na chwilę, 

księżyc chmur rozpędzi tłok, 

Wówczas jakbym pierś tę widział 

i rzęrzący słyszał głos — 

I przeklinam wichr i księżyc, 

żem miał znowu słuch i wzrok. 

II

Cóż, że jestem dziś samotny, 

jak smagany wichrem głóg? 

Cóż, że barwną swą koronę 

pośród zimnych tracę burz? 

Wszak naturze, matce wielkiej, 

zaciągnięty–m spłacił dług — 

I jam z pola wszak nie schodził, 

jak leniwiec albo tchórz! 

Niech mi syczy głos zawistny: 

więdniejące liście złóż! 

Niech odpycha mnie od siebie 

znikczemniałe plemię sług! 

I jam rzucił plonne¹ ziarna, 

z których wzrosną pęki zbóż, 

By wzbogacić człowieczeństwa 

ten otwarty, wielki bróg²! 

Szalej, wichrze! zrywaj liście! 

mieć śnieżycą! dżdżami pluj: 

Siecz po skroni! włos rozwiewaj! 

aż do ziemi krzyże gnij! 

Płaszcz potargaj na łachmany, 

z rąk podróżny wytrąć kij! 

Mogę stanąć, jak wylękły, 

mogę jęknąć na ten znój, 

Mogę skrzepłą krwią rozpaczy 

o niebieski rzucić skłon, 

Lecz tej dumy mi nie wydrze 

twój, szalony wichrze, gon³! 

III

Pełzam nieraz, jak gadzina, 

śród bagnistych skryta łąk, 

Jak potulne bydlę w jarzmie, 

tak swój twardy zginam kark! 

Nie śmiem wichrom spojrzeć w oczy, 

nie śmiem wznieść ku chmurze rąk 

I światłości niszczycielce 

cisnąć groźby z spiekłych warg. 

Nieraz patrząc, jak o skarby, 

które pośród krwawych mąk 

Zdobył wielki duch ludzkości, 

czerń⁴ szachrajski wiedzie targ, 

Ledwie wzgardę mam na ustach, 

ledwie słowo, godne ksiąg. 

Zniewieściałych trubadurów⁵, 

ledwie łzawe krople skarg. 

Nieraz — duszo, nie kłam sobie! 

tych złowróżbnych słuchaj tchnień, 

Wiatr jesienny ci urąga! 

do swej dawnej mocy wróć! 

Nie wystarczy, coś posiała 

za ubiegłych, wiernych lat... 

Zwiędnij, duszo! lub łzy swoje 

na płomienne gromy zmień, 

Skargi przemień w błyskawice 

i z wyżyny swojej rzuć 

W to roisko karlich płazów, 

plugawiących boży świat. 

IV

W blaskach świtu duch młodości 

zza jesiennych mgławic wstał — 

Idzie ku mnie z łąk zapachem, 

z barwą kwiatów, z szumem drzew; 

Fale żyta płyną za nim, 

niby setnej rzeki wał⁶, 

Świeże bruzdy w ślad się dymią, 

skowrończany strzela śpiew. 

Idzie ku mnie, jakby wiatru 

marcowego dmący zew — 

Z nadziejami idzie ku mnie, 

które z łona sennych ciał 

Zapragnęły w lwim porywie 

wlać herosów wrzącą krew, 

Tuk⁷ bajecznych waligórów⁸, 

zaród zwycięstw, zaród chwał! 

Idzie — w drodze kształt swój zmienia: 

Apollina⁹ gładką skroń 

Na pochmurne zmienia czoło, 

pełne krwią nabiegłych żył, 

Lutnię zmienia w pług żelazny, 

na siermięgę chiton¹⁰ muz... 

Idzie — idzie — na globusie 

zolbrzymiałą kładzie dłoń, 

Świat wywraca w jego osiach, 

wielkie morza w dżdżysty pył, 

Wielkie góry ziemiowładne 

w piarg¹¹ roztrąca, w marny gruz. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

V

Śnie młodości! przez szarugi, 

przez bijący w oczy śnieg 

Skrzydłem wiary prułeś przestwór, 

który nie znał, co to kres: 

U piór twoich tłum niejeden 

i nie jeden zawisł wiek, 

Gad niejeden cię owinął 

i niejeden warknął pies. 

Czym był tobie płacz najdroższych? 

czym szyderczy śmiech i stek 

Ośliniałych¹² klątw motłochu? 

Czym był tobie bóg czy bies? 

Mknąłeś, groble rwąc i mosty, 

parłeś z hukiem górskich rzek 

Wrzała moc w twej rajskiej krasie, 

boś był z ludu krwi i łez... 

Śnie młodości! wracasz znowu? 

Ha! wyrzuty płyną–ć z ust? 

Poorane masz oblicze? 

z czoła ścieka zimny pot? 

Stój... Weronik¹³ daj mi łaskę, 

zmień mą duszę w szmat ich chust — 

Zostaw ślady swego lica!... 

Wszakże w mgle jesiennych dni 

Nie straciła swego blasku, 

mimo wichrów, mimo słot, 

Matka twoja, duma święta, 

żem jest z ludu łez i krwi. 

VI

Dmij wichuro! Z zwiędłych koron 

te cmentarne drzewa łuszcz 

I w szalonej mieć zawiści 

coraz wyżej na mój grób! 

Dmij, wichuro! strzaskaj płytę, 

nieśmiertelny połam bluszcz, 

Nasyp z gliny zrównaj z ścieżką 

dla zawziętych, marnych stóp. 

Z korzeniami wyrwij jodłę, 

przeniesioną z gęstych puszcz, 

Próchniejące kości roznieś — 

suche kości to twój łup, 

Lecz nic więcej! Ten, co sycił 

moją pieśń, żywotny tłuszcz 

Wsiąkł już w rolę, już z nią zawarł 

niezniszczalny, wieczny ślub. 

Dmij wichuro! dmij bez miary! 

Widzisz, jak się spełnia cud? 

Rój żniwiarzy zbiera plony, 

co wyrosły z moich dum! 

Przygłuszyłeś moje imię — 

pamięć w ciemną–ś strącił noc, 

A mych zwątpień, mych zachwytów 

niedaremny wszak był trud — 

Kłosom z moich ziarn powstałym 

błogosławi boży tłum: 

W mych zwątpieniach, w mych zachwytach 

była jego krew i moc. 

VII

Trubadurem być? u pańskich — 

u bankierskich stawać bram? 

W duszy, którą Bóg wykąpał 

w swych płomieniach, gasić wstyd 

Za trzos złota? za kwiat róży 

z białej ręki strojnych dam, 

Od gorących łon odpięty? 

Za lokajów miękki byt? 

Co? w pochlebstwa płynne rytmy 

krew serdeczną zmieniać nam? 

Łaskotliwie piać ballady? 

baczyć trwożnie, aby zgrzyt 

Z rozstrojonych oburzeniem 

harf nie trysnął? aby kłam 

Mógł zasypiać w ciepłych łożach, 

syt rozkoszy, chleba syt? 

Trubadurem być? wysławiać 

głębie życia, gdzie jest cieśń 

Zgniłych grobów? wielbić orły, 

gdzie się puszy ciężki paw? 

U drzwi skarbców spustoszałych 

stawiać uczuć swoich straż? 

Nie! rozpusty nie podniesie 

ku miłości nasza pieśń! 

Nie! bezprawiu nie da szali 

sprawiedliwych, boskich praw 

Nie! obłudy nie przystroi 

w szczerej wiary słodką twarz 

VIII

Pieśni nasza! niespożyta, 

chociaż co dzień w śmierci toń 

Spycha ciebie ród grabarzy, 

boś ich fałszom groźna wciąż: 

Wielorybem płyń po morzach, 

po rozłogach chartem goń, 

A sokołem po niebiosach, 

patrząc w słońce, mknij i krąż! 

A zaklęta w ludzką postać, 

przyłóż ucho — przyłóż skroń 

Do wnętrz ziemi wulkanicznych 

i gotowa bądź, jak mąż, 

Który nie chce przyjść za późno... 

Z wichurami razem dzwoń, 

Łkania burzy, bicie gromów 

w jeden głośny akord wiąż... 

Przejdź pielgrzymem świat ten cały: 

w owych mrocznych izbach gość, 

Gdzie nędzarze z nóg lecący 

mają jeszcze siły dość, 

By o głodzie i o chłodzie 

błogosławić dziwnym snom, 

Co im wróżą sytość, ciepło 

i szeroki światła smug... 

A gdy losy cię zawiodą, 

pieśni, w złotych cielców dom, 

Posadami jego wstrząśnij 

i spiesz dalej śród swych dróg. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

IX

Cóż, że będzie ci złorzeczył 

zleniwiałych zwarty huf, 

Gdy go z sytej zbudzisz ciszy, 

rzucisz kamień w jego muł? 

Cóż, że szczeknie poza tobą 

rozkiełzanych sfora psów, 

Które w obróż pozłocistą 

wypasiony pan ich skuł? 

Które z smyczy swojej puszcza, 

gdy wyprawić trzeba łów 

Na zwierzynę, szlachetniejszą 

od tych wieszczów płaskich czół 

Od pismaków ciasnej piersi, 

lecz mającej dosyć tchów, 

By bezcześcić ołtarz święty 

za magnacki, hojny stół? 

Ty spiesz dalej, pieśni nowa — 

w ślad melodii własnych spiesz! 

Tylko gdy się zbyt rozjuszy 

bezkarnością śmiały zwierz 

I twym śnieżnym płaszczem szarpnie, 

stań i okiem, gdzie się skrzą 

Groźne ognie dni idących, 

napastliwych wrogów zmierz: 

Nie potrzeba rąk podnosić, 

wołać jej: A milcz! A leż! 

Stchórzy zgraja i z skowytem 

lizać będzie stopę twą. 

X

Pieśni nasza! smętno tobie 

i samotno? czujesz ból, 

Że ukochan przez cię człowiek 

nie chce słuchać twoich grań? 

Że ten świat, co od wielbiących 

twoją moc, jak pszczeli ul 

Tak się roił, dziś jest pusty? 

O nie zważaj, pieśni, nań! 

Graj obłokom, lasom szumnym, 

trawom, zbożom naszych pól 

Jak tęsknica, owinięta 

w pajęczyny wiewną tkań, 

Tym rozdrożnym jęcz zaroślom, 

do spróchniałych wierzb się tul, 

Zwierzaj żale swe ruczajom, 

na pradawnych kopcach stań. 

Tam słuchaczy znajdziesz chętnych, 

tam serdeczną znajdziesz brać, 

Która ciebie nie odepchnie: 

Jej, wzgardzona pieśni, graj, 

Na przestworza bezgraniczne 

szlij¹⁴ swój głos, na tysiąc staj... 

Z niewidzialnych rajów przyjdą 

dusze piewców, dziś już snać 

Zapomnianych, i z radością 

witać będą w dźwięku twym 

Zmartwywstanie¹⁵ swych nadziei, 

zapowitych w nowy rym 

XI

My — przeżyci? My, jak kwiaty, 

które wczesny zwarzył mróz? 

My powiędłą mamy duszę 

śród zapadłych, ciasnych łon? 

A tak chwiejną, rozwichrzoną, 

jak korony białych brzóz, 

W które wicher z deszczem wali ? 

Wątły będzie jutro plon 

Naszej siejby?... Nie przeżyci!... 

Naszą pierś rozpiera ból, 

Lecz w tym bólu nie wyczerpań, 

nie rozkładu mieszka jad: 

Życie drga w nim mocą mocy, 

co wśród smutnych idzie pól 

Chmurnie, groźnie i stanowczo, 

by stracony zdobyć świat. 

Idzie cicha... Nie dźwięk fanfar, 

nie tryumfów głośny wrzask 

Towarzyszy jej w tej drodze... 

Idzie skromna i na twarz 

Nie przywdziewa ni proroków, 

ni kapłanów dumnych mask. 

Idzie jako prosty żołnierz... 

w szarym płaszczu... Idzie w dal 

Niewstrzymana... bo iść musi, 

choć ma jęk za przednią straż, 

A za sobą melancholię 

i tęsknicę, cień i żal... 

XII

Powiadają, że w nas nie ma 

tytanicznych owych tchnień, 

Wstrząsających granitami; 

że po świecie ten nasz duch, 

Nieświadomy celów swoich, 

błądzi dzisiaj, nikły cień 

Bohaterów, co w martwotę 

wprowadzali życia ruch. 

Któż to mówi? Dąb zielony! 

Nie! odarty z liścia pień! 

Robaczywy tłum, co w wrzaskach 

kankanowych¹⁶ stracił słuch 

Na melodię hymnów wiecznych. 

Tak opasły charcze leń, 

W którym — patrzcie! — nie mózg ludzki, 

lecz zwierzęcy myśli brzuch. 

Z ogniem świętym, tak, jak dawniej, 

idzie przez świat śpiewny lud; 

Tak, jak dawniej, w harfach swoich 

więzi krwawy błysk i grom, 

Tylko — Zewsów¹⁷ nie spotyka. 

Od promiennych raju wrót 

Nie odgania nas dziś anioł: 

w wieczystego szczęścia dom 

Drogę dzisiaj nam zagradza 

ścierw gnijących wstrętny wał — 

Rzucać w niego piorun boży, 

dla potężnych stworzon skał?! 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

XIII

Marny tłumie! zasłuchany 

w liczonego złota brzęk, 

Nie podniesiesz się do wyżyn, 

gdzie z melodią śpiewnych harf 

Druidyczny stanął szereg, 

niby żrzałych¹⁸ kłosów pęk, 

Ciężkich ziarnem, promieniących 

od złocistych słońca barw. 

Ty wiesz o tem, żeś jak nędzarz, 

mimo trzosów, mimo szarf, 

Zawiązanych brylantami — 

wstydu cię ogarnia lęk, 

Że nie wzbijesz się nad błoto, 

żeś jest na kształt owych larw, 

Co nie mają lotnych skrzydeł, 

więc poniżasz piewczy dźwięk, 

Rwący z sobą duchy w górę!... 

Czarodziejski, słodki ton 

O rozświetli jutrzni nowych, 

o rzeźwości nowych ros 

Dziś poniżasz, bo wiesz o tym, 

że w nich mroków twoich skon... 

Ty wiesz o tym, marny tłumie, 

że zza tajnych ducha bram, 

Jak z świątyni, i dziś jeszcze 

ten proroczy płynie głos, 

Co Baalom¹⁹ koniec wróży, 

co roztrąca w pył ich kłam. 

XIV

Ziemio, droga rodzicielko! 

ukochałem zagon twój, 

Choć tak skąpym sypią ziarnem 

rzadkie kłosy twoich zbóż, 

Że głód wtargnął w nasze chaty, 

że w nich żółty zasiadł znój 

I wyblakłym patrzy okiem 

na stół pusty, w pustą kruż²⁰. 

Nieraz skrada się pokusa: 

porzuć, mówi, ciężki bój 

Na tym łanie bezpłodności, 

do spoczynku głowę złóż, 

Choćby nawet tym spoczynkiem 

grób był cichy... Dłonie skuj, 

By nie rwały się do pługa! 

Obok sennych zaśnij dusz! 

Ziemio, matko najemników! 

Rodzisz plemię biednych sług, 

Których nędza twa upadla, 

przecież serce k’tobie lgnie, 

A źrenica trwożnie śledzi, 

czy nie idą lepsze dnie. 

Ziemio! ziemio! smutna ziemio! 

Snać opuścił cię sam Bóg, 

Lecz przeklęta myśl niech będzie, 

co by chciała szepnąć mnie, 

Abym zboczył choć na chwilę 

z twych żałości pełnych dróg! 

XV

Wstań, orkanie²¹! wstań, orkanie! 

Stutysięcznych głosem trąb 

Hucz na sądy bezlitośne! 

Próchna kości z grobów zbudź! 

Na dolinę Jozafata 

osłupiały pognaj kłąb 

Zmarłych wieków!... Przed godziną, 

która chmurnie idzie pruć 

Krwią zbarwioną toń przyszłości, 

niech ich cienie za tę krew 

Odpowiedzą jękiem, wyciem, 

zgrzytem, dreszczem, rzeką łez! 

Dies irae! dies illa!²² 

świat się kruszy na twój zew! 

Wstań, orkanie! życie patrzy, 

jak się życia zbliża kres! 

Zbrodnia zbrodnię urodziła, 

z grzechu powstał wielki grzech! 

Z iskier iskry się sypnęły 

i wybuchnął ogniem proch, 

Który wieki naznosiły 

w ten kazienny wieków loch²³... 

Wstań, orkanie!... Łódź Charona²⁴ 

z burzą płynie! dziki śmiech 

U bram śmierci przyjął życie! 

W morzu krwi zatonął ląd! 

Wstań, orkanie! Za śmierć życia 

wieki pędź na straszny sąd! 

XVI

Oto dusza ma, jak więzień, 

wyswobodzon spoza krat, 

Rzuca pęta swe cielesne 

i w jesienny spieszy mrok 

Na obszary gdzieś dalekie, 

w lot przebiega cały świat, 

W lot ogarnia wsie i miasta, 

w jeden ciemny zbite tłok. 

I tak błądząc w swej podróży, 

do poziomych zajrzy chat, 

To w pałacach górnych spocznie, 

to w zaułki zwróci krok: 

Noc uśpiła ich mieszkańców — 

jakby spali już od lat, 

Jakby byli dziś podobni 

nie do żywych, lecz do zwłok. 

Dziwny spokój... I uchodzi 

senna dusza poza próg... 

Patrzy w przestwór... Jak daleko, 

jak wysoko sięga dom 

Tego świata, nikt nie czuwa?... 

Błogosławić takim snom! 

Patrzy... patrzy... Nie!... Ten przestwór 

nie uśpiony ! w szerz i w wyż 

Wielkie widmo go wypełnia 

i w odblasku mglistych smug 

To potrząsa krwawą chustą, 

to olbrzymi wznosi krzyż. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

XVII

Cud nad cudy! Wielkie widmo, 

duch uśpionych w dole ciał, 

Z przedświtową mgłą²⁵ się zlewa, 

a z jej wiewnych, srebrnych chmur 

Jakieś pasmo się wyłania, 

jakiś długi, ciemny wał, 

Jak z oddali gdzieś widziany 

tajemniczy, straszny bór. 

Las birnamski²⁶ czyż się ruszył?... 

To postaci żywych sznur 

Idzie — płynie — ach! bez końca... 

Cały świat, co dotąd spał, 

Snać się zbudził i w przestrzeni 

niezmierzonych mgławy dwór 

Idzie — płynie — ach! bez końca, 

jak wyrwany z więzów szał. 

Zamęt ślub wziął z dysharmonią: 

szczęk oręży, płacze, gwar, 

Fale pieśni melodyjnych, 

kaznodziejskich gromy słów, 

Poszept modłów, mlask dyscyplin 

i lubieżnych syków żar... 

Drży powietrza każdy atom — 

tak, jak spojrzeć — w szerz i w wyż, 

Gdy przed okiem mojej duszy 

ten przebarwny sunie huf, 

Potrząsając chustą krwawą, 

lub olbrzymi wznosząc krzyż. 

XVIII

Patrzy dusza osłupiała: 

Tu z trzepotem skrzydeł burz 

Kuruingów mkną zastępy, 

czy Atylla, wichrem gnan? 

Tam z liliami w chudych rękach 

lub na czołach z wieńcem róż 

Rozśpiewane tłumy dziewic 

zaścielają śniegiem łan. 

Planetarne tutaj drogi 

kreślą mędrce, przyjście zórz 

Dla piwnicznych ciemnic ziemi 

wieści prorok, a tam z ran 

Stygmatycznych krew ocieka, 

tutaj kaci ostrzą nóż, 

Lub stos niecą, a tam nagość 

w rozpasany idzie tan. 

Zamęt ślub wziął z dysharmonią... 

Ach! uciekać w ciała mir! 

Ale dusza jak zaklęta: 

wszystek słuch swój, wszystek wzrok 

Szle w tych linii, barw i szumów, 

w tych akordów dziwnych tłok... 

Patrzy... słucha dusza moja, 

aż ten chaos, aż ten wir 

W jeden zgodny hymn się zlewa, 

brzmiący w okrąg — w szerz i w wyż; 

Jednym stał się dźwięk z jękami, 

jednym z krwawą chustą krzyż... 

XIX

I, porwana pieśnią życia, 

leci dusza, niby ptak, 

Niby żuraw, za swym kluczem 

śród powietrznych mknący dróg... 

Płynie z tłumem z lutnią w ręku, 

zapatrzona w wielki znak, 

W krwawą chustę, w krzyż olbrzymi, 

ponad ziemski wzniesion bróg. 

Płynie z tłumem gdzieś bez końca, 

aż się zgubi, tam gdzie szlak 

Nieb jesiennych w świt się stroi, 

w ten jutrzniany, srebrny smug; 

Gdzie nad krawędź ciemnej ziemi 

strzela zorza, jak ten krzak — 

Gorejąny krzak pustynny, 

w którym Bóg przemawiał — Bóg!... 

Jak się ranna mgła rozwiewa, 

tak i sen się rozwiał mój... 

W okna moje dzień zagląda, 

chłodny, jasny, pełny dzień — 

Na ulicach wre już życie 

pod działaniem jego tchnień. 

Do codziennych zajęć wraca 

duch, co widział wieków znój 

W niezmierzonej świata kuźni, 

ponad którą — w szerz i w wyż 

Krwawej chusty szmat powiewa 

lub się wznosi wielki krzyż... 

Przypisy:

1. plonne — dające plon. [przypis edytorski]

2. bróg — zadaszenie oparte na czterech słupkach, służące do ochrony przed deszczem składowanych zbiorów, siana etc. [przypis edytorski]

3. gon — neol. rzeczownik utworzony od czasownika: gonić, synonim wyrazu: pęd. [przypis edytorski]

4. czerń — tłum, motłoch. [przypis edytorski]

5. trubadur — wędrowny śpiewak, poeta (postać szczególnie istotna w kulturze średniowiecznej Europy), twórca poezji dworskiej, romansów i pieśni opiewających rycerskie czyny. [przypis edytorski]

6. wał — tu: fala. [przypis edytorski]

7. tuk — reginalizm poznański: szpik kostny. [przypis edytorski]

8. Waligóra — olbrzym znany z baśniowych opowieści. Mógł unosić lub wywracać góry, stąd jego nazwa. [przypis edytorski]

9. Apollo — bóg w mit. gr., opiekun sztuk pięknych. [przypis edytorski]

10. chiton — rodzaj sukni bez rękawów noszonej w starożytnej Grecji. [przypis edytorski]

11. piarg — drobne okruchy skał, żwir, małe kamienie najczęściej usypane u podnóża gór. [przypis edytorski]

12. ośliniałych — oślinionych. [przypis edytorski]

13. Weronik — użyto tu na zasadzie „poetyckiej licencji” (licentia poetica) liczby mnogiej; w aluzji tej chodzi o świętą Weronikę, która podała niosącemu krzyż Jezusowi chustę do otarcia twarzy; na chuście odbiło się jego oblicze. [przypis edytorski]

14. szlij — ślij. [przypis edytorski]

15. Zmartwywstanie — zmartwychwstanie. [przypis edytorski]

16. kankan — żywy, skoczny taniec wykonywany w kabaretach; zyskał wielką popularność w epoce fin de siecle. [przypis edytorski]

17. Zews — Zeus, władca bogów w mit. gr. (taką pisownię jego imienia stosowano na przeł. XIX i XX w.; np. Wyspiański w Nocy listopadowej). [przypis edytorski]

18. żrzały — dojrzały. [przypis edytorski]

19. Baal — kananejski bóg przyrody i płodności. [przypis edytorski]

20. kruż — rodzaj dzbana; słowo niezwykle modne wśród artystów Młodej Polski. [przypis edytorski]

21. orkan — silny wiatr towarzyszący burzy. [przypis edytorski]

22. Dies irae! dies illa! (łac.) — Ten dzień będzie dniem gniewu. Zob. So 1:15. Łacińska część liturgii kościoła rzymskokatolickiego wykorzystywana w mszach żałobnych. Jan Kasprowicz jest również autorem hymnu pod tytułem Dies irae. [przypis edytorski]

23. kazienny... loch — loch służący kaźni, czyli wykonaniu kary (najczęściej kary śmierci, połączonej z torturami). [przypis edytorski]

24. Łódź Charona — w mit. gr. Charon przewoził swą łodzią dusze zmarłych przez Styks, rzekę oddzielającą świat żywych od Królestwa Podziemnego, w którym władał bóg Hades; za swą usługę Charon pobierał opłatę — obola i z tego powodu Grecy starożytni swoich zmarłych wyposażali w tę monetę. [przypis edytorski]

25. przedświtowa mgła — Kasprowicz czerpie wiele motywów z mesjanistyczno–wizyjnej twórczości Zygmunta Krasińskiego; w tym miejscu mamy do czynienia z odwołaniem do Przedświtu, jako utworu zawierającego wizję ostatecznej przemiany, odrodzenia świata; przedświt oznacza czas sądu ostatecznego, zmagania się sił dobra i zła, czas poprzedzający świt porządku boskiego, a więc nadejście Chrystusa. [przypis edytorski]

26. Las birnamski — nawiązanie do Makbeta Shakespeare’a; w dramacie tytułowy bohater, który doszedł do władzy drogą skrytobójczych mordów, wskutek wyrzutów sumienia bierze wojsko nacierające na jego twierdzę, złożone z żołnierzy ukrytych za gałęziami — za kroczący ku niemu las, idący spełnić karę na tym, który pogwałcił naturalny porządek. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/akordy-jesienne

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów 1898

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.