Krzysztof Kamil Baczyński

Cień z obozu

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Cień z obozu

Przychodził do niej we śnie długi cień, 

chłód wiał, w błękitne szkło przemieniał dłonie; 

słyszała co dzień kroki. Wiała mokra sień 

i pory roku, deszcze jak spienione konie 

porywały za sobą drzewa i niebiosa, 

pochmurne, to znów białe. Śnieżyce na włosach 

zostawiały jej płatki, cichym rylcem żłobiąc. 

Zamieniała się w pomnik powoli, nieznacznie, 

nocą czekając dnia, który ją rzeźbić zacznie, 

a dniem na noc czekając, na splątany kłąb 

ciemnych organów ciszy, które wiały w głąb, 

jak wir lodowej rzeki. I huczała trwoga. 

Przychodził do niej we śnie długi cień, 

rozchylał płatki nocy, co pod jego ręką 

rozwijały się, szumiąc jak spalony kwiat, 

i nazywał imieniem pory wszystkich lat, 

i zamykał skinieniem sny jak morza lęku. 

I przyszedł pierwszy raz, i nawiał obłok biały, 

a chłodne bryły lodu tej nocy — w staw przemienił, 

a na nim złote kręgi milczenia tak się chwiały 

jak motyl albo gwiazdy brzęczący, pszczeli ślad. 

«Matko — powiedział — powróć ze mną w daleki las, 

gdzie kwiaty źródeł biją, żywica dymi ciepło. 

Ognisty motyl żyje, dzieciństwo żyje w nas, 

a tylko serce twoje jak czarna kra zakrzepło». 

A w oknach skośny wiatr nadymał śniegu ściany, 

na sprzętach porastało niedźwiedzie białe futro. 

Więc on dotykał muru i z ciemnych pyłów smutku 

wywodził lip aleje i sarny, i złocienie, 

i objął matkę wpół, i razem szli w milczenie 

jak kiedyś, jak w dzieciństwie szli w nieobjęty świat. 

A rano świt nadymał ogromne białe niebo, 

na oknach szorstki puch i chłód trumienny szedł. 

«O synku, o mój miły — płakała — ty bez chleba 

drętwiejesz, o mój synku, w tobie zamarzła krew. 

Jakeś ty do mnie przyszedł, jakeś ty czas ubłagał? 

Ja wiem — to już nie kwiaty, ja widzę śnieżne pola 

i bat nad tobą wężem, i twoja postać naga, 

co biegnąc tak się z wolna zamienia w ludzki ślad...»  

I przyszedł drugi raz, a z nim zielony blask, 

a za oknami wtedy kasztany w ogniu stały. 

Była wiosna. On dłońmi — w których mu płomyk gasł — 

w powietrze światło wlewał, aż stało jak naczynie 

pełne żywego ognia. I matkę w górę wiódł, 

gdzie się przejrzyste stropy topiły niby lód. 

«Matko — mówił — to w tobie się tylko zebrał cień, 

nie płacz, matko, to źródła widzisz bijące życiem, 

niedostrzegalne, matko, płomienne boże wici¹, 

co są nad trwogę, matko, nad grozę i nad śmierć». 

I dalej szli w milczenie, w obłoków drżące lilie, 

w zielone zdroje światła, w drgające żyły drzew, 

aż tylko ptak, maleńki w fontannie bzów pozostał. 

«Matko — słyszała jeszcze — to ptak, co niesie śpiew 

dla mnie tam, kiedy czasem umieram. On na sosnach 

za drutem siada blisko i głos jak żywa krew 

spływa we mnie. Niech da ci jeszcze ostatni znak.». 

A rano, kiedy oczy zlepione płatkiem bólu 

otwarła — na kasztanie jak kryształowy flet 

polał się głos i zamarł. Płakała: «Synku mój, 

jakeś² milczenie przemógł³ i wrócił, kiedy wiem, 

że krwawe sznury strzegą każdego twego snu».  

I przyszedł trzeci raz. I już nie czynił nic. 

Było lato, w powietrzu pozostał lot jaskółek, 

upał jak złoty miód w ziemię się wsączał czułą 

i parowały ciężkie z otwartych czaszek sny. 

Przyszedł zwykły, ucichły jak trzepot ptasich skrzydeł 

i dłonie wiotkie tylko na włosy matki kładł. 

I była ciemność. Cisza. A on jak wielki kwiat 

na środku się kołysał, powoli w górę szedł. 

«Matko — powiedział jeszcze — to nic, że ja daleko, 

że nas rozdarła ciemność i ból, co tkwi jak nóż. 

Ja w tobie, a ty we mnie płyniemy strugą, rzeką 

złocistą, drżącą strugą, gwiazdami lśniących róż. 

Bo nie ma rozerwania, choć rozerwane słowa, 

bo nie ma zapomnienia, choć życie nas zapomni; 

z brzęczących kręgów nieba ja w ciebie, a ty do mnie 

płyniemy». Już tryskała obłoków dłoń różowa 

i krzykiem świt przebudził na drzewie śpiący ptak. 

«O Matko, kiedy wstaniesz i wyjrzysz w dzień, to w oknie 

zobaczysz mój ostatni, jak światło cichy — znak». 

Kiedy się znów otwarła po snu oplocie ciasnym, 

słońce nalane w ogród jak w wielką, płaską kadź 

obrysowało drzewo, liście i korę jasną, 

a na nim pył owoców. Na czasów złych rozstaju 

drzewo ludzkich wyroków, dziwne drzewo rodzaju, 

wiśniowe drzewo rosło, a słońce w kulki wisien 

zamknęło krople pełne jego przelanej krwi, 

którą tej nocy bat rozplusnął z jego ciała, 

i drżały tak jak ziemi bolesne, żywe łzy 

nad zamyśleniem czasu, nad wirowaniem pyłu 

i przenikaniem kręgów, które natchnęła miłość.  

17 sierpnia 1943

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. wici — gałązki (witki); w dawnych czasach przysłanie ich oznaczało wyzwanie na wojnę. [przypis edytorski]

2. jakeś (...) przemógł — daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: jak przemogłeś. [przypis edytorski]

3. przemóc (daw.) — przezwyciężyć, pokonać. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-poematy-cien-z-obozu

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Kamil Baczyński, Poezje, wybór K. Wyka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paweł Kozioł, Maciej Rajski.

Publikację wsparli i wsparły: Katarzyna Walichnowska, Tomasz Kolinko, zby, sroczka, Piotr Skirski, animal, Jan Marcinkiewicz, Sławomir Czarnecki, Joanna Stępień, Alkina, Daga, Justyna Sławik, 10, Beata i Gabrysia Wcisło, Agnieszka Bielawska.

Okładka na podstawie: Warszawa. Zniszczony wagon tramwajowy, 1942, autor nieznany, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-01-13.