Krzysztof Kamil Baczyński

Serce jak obłok

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Serce jak obłok

Poemat

Matce

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

W takich nocach się lęgną 

same mary tylko i skrzydła nawałnic. 

Takie noce się karmi 

przez wiatr oderwaną ręką. 

Takie noce dymią padliną — 

gnijącym runem obłoków; 

błądzący po nich giną 

w lęku i mroku. 

Takie noce rodzą tylko zwierzęta: 

konie bez głów i koty ziejące płomieniem, 

i płynie w nich ziemia przeklęta 

głuchym strumieniem. 

Jakże te noce przemógł¹, 

które rosną jak trupi obrzęk 

i jak ryby duszą się niemo? 

Jakże w nich zrodził się olbrzym? 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

A miał Tytan ramion dwoje — gałęzi, 

jak mosiądz, co się w słońcu wygina, 

i oczy, jakby w nich niebo uwięził 

albo jakby mu błękit spojrzeniem 

przez głowę na wylot płynął. 

A nad głową koronkę włosów 

do ptaków podobną, koloru róży czy rtęci, 

spadającą na wysmukły pomnik twarzy, 

kiedy w drogach złocistych brodził, 

w płomieniami płynącym zachodzie, 

i tętniące cyklony marzył. 

Kiedy świt jak owoc mleka dojrzewał 

w kolorowych szybkach jaskiń, 

ruszał Tytan przez dzwoniące jaskry 

jak przez gwiazdy wdeptane w trawę, 

i melodie echem śpiewał, 

a przed sobą pędził jak korabie² 

zamyślone, koczujące jak owce 

w szczerym srebrze wykute lodowce. 

A spod stóp się sypały lawiny 

jak odłamki kroków wędrujących 

przez pustynie planet innych, 

przez kotliny zatopione słońcem, 

poprzez ziemię jak wielką przyczynę 

zgasłych studni i źródeł bijących. 

Parły trąby miedziane wichury 

w kolorowy codzienny zachód, 

pędził Tytan bezimienne góry 

nad koralowy wodopój, 

gdzie jak senne zwierzęta — łapą 

przecierały znużone oczy, 

zanurzały pyski w spokój — 

w aksamitne fale nocy. 

Czegóż więcej potrzeba, gdy głos twój 

budził gór żelazny obryw? 

Czegóż więcej trzeba oczom modrym,  

że tak w smutek patrzyły prosto, 

że aż śmiercią lodowatą wiało od nich? 

Nosił Tytan w piersiach mocnych 

wyrojone w groźną noc narodzin 

smutne serce wykarmione na wyjących wichrów głodzie, 

smutne serce wybujałe na lamentach ptaków nocnych, 

na modlitwach psów — rzucanych w tarczę snów okrągłą — 

— dziwne serce — zamiast serca — obłok. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

III

Dojrzewały w sadach śliwy, śliwy złociste, jakby 

kto krople słońca w powietrzu ostudził nagle jak wosk. 

Tańczyły siostry kołem, od tej wesołej jazdy 

migało pod powiekami, drażniło nozdrza jak kłos. 

Dudniły warkocze, tak lśniące, że prawie w słońcu białe, 

jak ulew jasne sploty rzucane z nieba ukosem. 

Dudniły deszcze owoców poprzez rozwiane włosy, 

żeś już nie wiedział na pewno, czy włosy, czy śliwy dojrzały. 

Tańczyły siostry kołem, a Tytan przystanął; od żaru 

oczy ręką ogarniał jak od lśniącego bąka: 

«Weźcie mnie, siostry, będziemy po kolorowych łąkach 

tańczyć pośród jesieni zielonożółtych pożarów». 

Śmiały się siostry, śpiewały głosami 

jak zielonymi wilg owocami: 

«Jakże będziesz tańczył z nami 

pod jesieni namiotami, 

kiedy ręce masz jak stal i mosiądz? 

Strącisz z gór sokoły lawin, 

huk lodowców słońce zdławi, 

kiedy pieśń zaśpiewasz mocnym głosem. 

Jakże bratem naszym jesteś, 

kiedy my jak płomień lekkie, 

który biegnie po płonącej słomce, 

a ty wiatrem noc zalewasz, 

piorunami płoniesz w drzewach, 

rozdmuchujesz w kolorowy zachód słońce? 

Jakże mamy tańczyć z tobą, 

kiedy zamiast serca obłok 

w piersi burzą wypełnionej nosisz?» 

I wesoło się siostry śmiały, 

w świergot ptaków coraz bardziej zanikały, 

aż pozostał po nich lot pajęczyn 

rozwieszony w powietrzu dźwięcznym. 

Został Tytan sam na brzegu żalu 

jak na brzegu najsmutniejszej wyspy, 

gdzie na drzewach nawet ptaki wszystkie 

są z zimnego złocistego metalu. 

IV

Kąpali się chłopcy w rzekach, 

których prąd podobny dłoniom żylastym, 

gdzie czekała ich polana niedaleka 

i mijały ich wyśnione obce miasta 

napełnione kopułami z kolorowych szkiełek, 

które w słońcu się wzdymały i gięły. 

I widzieli w lasach ciemnych, wilgotnych 

wirujące tęcze z purpurowych kamieni. 

Wśród zielonych kołysek cieni 

migotały im dziewcząt loki. 

Ale jakże je było uchwycić, 

kiedy były z snów przejrzystych nici? 

Stanął Tytan nad rzeką i zawołał, 

aż się kręgi kręciły po wierzchu, 

jakbyś kamień w wodę rzucił — coraz dalsze koła 

«Chodźcie, chłopcy, popłyniemy o zmierzchu 

i zamkniemy w rąk brązowych kleszczach 

kraj błękitny, gdzie gwiazda mieszka». 

Ale śmieli się chłopcy białemi — 

jak orzechy wyłuskane — zębami: 

«Jakże płynąć chcesz, Tytanie, z nami 

do tych bujnych jak burze ziemi, 

kiedy my szukamy w nich dziewcząt — 

jedwabnego jeziora pieszczot, 

kiedy chcemy wydrzeć drogie kamienie 

tęczom barwnym i zazdrosnym ziemiom? 

A ty nie masz soczystego serca, 

w którym dudni krew chciwa klejnotów. 

Czy w lodowcach swych ukryjesz złoto? 

Czy w cyklonach swych poszukasz mu miejsca?» 

I płynęli, przepływali obok: 

«Przecież ty masz zamiast serca obłok». 

Poszedł Tytan od chłopców wesołych, 

wielkie stopy ostrożnie stawiając wśród drzew. 

Jeszcze za nim, pogłos rzeczny wołał 

i płynących daleki śpiew. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

V

Czesała Światłołuna włosy ciemne 

przed zwierciadełkiem strzaskanym potoku, 

zanurzała wąskie ręce głęboko, 

ku swym oczom zielonych tajemnic, 

które w wodzie się tliły i gasły 

jakby z mroku utkane, a jasne. 

Zeszły sarny do strumienia, wodę 

tuląc miękko do wilgotnych twarzyczek, 

przybliżały kosmaty policzek 

do jej dłoni błękitnych od chłodu 

i wznosiły nozdrza mokre i czarne, 

jakby w piersiach jej przeczuły sarnę. 

Widział Tytan Swiatłołunę i pokochał, 

rzucił stada gór lodowych i gromów 

i co rano przed płynącym lasu domem 

dzwonił pieśni na wydętych wiatru konchach, 

aż z przestrzeni taki żal wywabił, 

że na liściach osiadało łzami. 

Tylko z dali ryczały porzucone lodowce 

przystanąwszy w zasłuchane stada 

i skręcone orkany jak owce 

pobekując zawisły w powietrzu, 

nawet ostre pociski deszczów 

zwisły z nieba — stanęły nad ziemią,  

w kręgi pieśni zasłuchane niemo. 

Tytan grając śpiew smutny w ciszę długo snuł, 

jakby ciemną nicią żalu niebo rozciął wpół: 

«Szybują bąki wiecznych burz 

chmurami w dół, chmurami w głąb. 

Spadają deszcze szklanych róż 

pośród mosiężnych wiatru trąb. 

Widziałem w twoich oczach las 

wiodący sarnim rytmem w świat, 

gdzie zamyślone ryby gwiazd 

nad nawałnicą lat. 

Uchroń mnie lotem swoich rąk 

jak białych ptaków snu 

od wędrujących za mną łąk, 

od wędrujących gór. 

Szybują burze, w burzach drży 

mój własny groźny krok. 

O, schroń mnie w namiot swoich snów 

przed stalą moich rąk». 

Wyszła wtedy Światłołuna na brzeg światła, 

pół się śmiejąc, pół po wietrze ręką wodząc 

jak po grzbiecie zbudzonego pieśnią bawoła, 

i uniosła smutne oczy jak lecących chmur zwierciadła, 

jak jaskółki zabłąkane późną nocą 

w wirujących planet kołach. 

Pół się śmiejąc, pół śpiewając zawołała, 

jakby strumień ciepłym altem w niebo lała: 

«Jakże ty mnie chcesz, Tytanie, kochać, 

zadumaną w moich białych potokach? 

Jakże chcesz mnie w mocne dłonie uchwycić, 

kiedy nie wiesz, czy to ja, czy moje odbicie? 

Bo ja jestem na wpół prawdą, na wpół ciszą, 

jakby liście, co w powietrzu — zanim spadną — wiszą. 

Boję ja się twoich gór tętentu, 

twoich wichrów jak lecące zwierzęta. 

Kiedy rykną twe lodowce lawiną, 

moje oczy znikną w liściach, w kwiaty się rozpłyną. 

Za wysoka będzie miłość z tobą, 

kiedy ty masz zamiast serca obłok». 

Za wysoko było podjąć płacz z tej nuty, 

gdzie go piersi wyrzuciły ponad przestrzeń, 

gdzie go taki lodowaty wylał smutek, 

aż zamarzły nieruchomo wszystkie ptaki na wietrze. 

Tylko z powiek Tytanowi łabędź spłynął 

zamiast łzy — i w chmurach zginął. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VI

Dudniły rzeki po zboczach. Pełzały żółtym płomieniem 

ogniska ludzi w dolinach, kiedy się do snu kładli 

nic nie widzący powyżej, niż biegły z ognisk cienie, 

nie szukający ponad to, co już od dawna odgadli. 

Ryczały krowy mleczne i rogi nurzały w senność, 

a ptaki spały mocno jak wyrzeźbione w gałęziach. 

Piersi zwierzęce i ludzkie wznosiły, zniżały ciężar 

ogromnej kuli nocy, którą zamknęła ciemność. 

Wtedy z pieczar głos się piętrzył i tak urósł, 

jakby nie był lotem ptasim, ale czarną górą. 

Wołał Tytan w puste studnie nocy, 

aż mu oczy wypalone troską zgasły, 

a od głosu ziemia stała w gromach jasnych, 

złote kule na doliny tocząc. 

A lawiny lały się jak srebrne rzeki, 

jakby starte kołem czasu — wieki. 

Właśnie świt nad nocą przysiadł; jakby ptak 

skrzydłem mlecznym gwiazdy z wolna ścierał, 

kiedy drogą bladą jak we snach 

Matka szła o twarzy wyrzeźbionej 

w smugi smutku, jakby się nią przelał 

czarny płomień zamknięty we łzach. 

A łzy były za Tytanem tęsknione 

i nie gorzkie już, a tylko czerwone. 

Wtedy w piersi Tytana obłok 

tak się dźwięcznie w białą chmurę skłębił, 

że po halach posypał się pogłos 

cekinami mieniących gołębi. 

I w ramionach Matki zamilkły 

jego oczy jak zamarzłe wilki. 

Tylko skrzydła jej srebrnych włosów 

długo wiały na porannym wietrze 

i sypały się w błękitną przestrzeń, 

zastygając w konstelacje i znaki, 

nie wiadomo, czy łzy, czy ptaki? 

ukończone 30 sierpnia 1941 r.

Przypisy:

1. przemóc (daw.) — przezwyciężyć, pokonać. [przypis edytorski]

2. korab (daw.) — statek. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-serce-jak-oblok

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Kamil Baczyński, Poezje, wybór K. Wyka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paweł Kozioł, Maciej Rajski.

Publikację wsparli i wsparły: Katarzyna Walichnowska, Tomasz Kolinko, zby, sroczka, Piotr Skirski, animal, Jan Marcinkiewicz, Sławomir Czarnecki, Joanna Stępień, Alkina, Daga, Justyna Sławik, 10, Beata i Gabrysia Wcisło, Agnieszka Bielawska.

Okładka na podstawie: Jeff Ruane, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.