Krzysztof Kamil Baczyński

Święto umarłych

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Święto umarłych

Smutek jakże ogromny. Zmierzch duszny dławi. 

Drzewa i dymy rosną, ziemia się łączy z przestrzenią; 

zachodzą w sobie jak włosy deszczu białymi kwiatami, 

to znów, jak sięgnąć, światło porasta brunatną ziemią. 

Ludzie i zioła jesienne zmieszani, splątani drżą, 

wiatr nimi targa i dzwoni, nie wiedzieć w serca, czy w liście, 

a oni coraz bledsi, a drzewa rumienią się, gną, 

jakby po kropli z nich piły, syciły swój kolor ich krwią. 

Jak ciężkie statki spływają na dno milczenia domy. 

W tym kraju ludzie żywi po jednym schodzą do ziemi, 

mieszkają w głębi ciemności coraz to niżej i niżej, 

a rude niebo z wolna zaludnia szelest cieni; 

nie wiedzieć, czy glina tak miękka, że stopy pochłania, gdy liże, 

czy taka przestrzeń już gęsta, że wchodzą powoli w śmierć 

po szarych stopniach powietrza. O co uderza pierś, 

kiedy w szumieniu cmentarza spotyka łodyg ruch, 

umarli to są, czy żywi tak przemieniają się w puch?  

*

I widać matki skośnie schodzące po murze jak cień; 

ich usta otworzą się, zamkną, lecz nie uchodzi krzyk. 

Nie wiedzą, czy to się zaczął ciężki jak kamień dzień, 

czy to jak sznur szary dusząc wloką się jeszcze sny, 

w których wydarto im dzieci, a może po prostu wzrok, 

bo już nie widzą i ślepe powietrze trzepotem tną 

jak ptaki, aż wreszcie spadają, dymy i szum je oddala. 

Powietrze porusza skrzydłem, napędza ciemności jak fala, 

a z niej dziewczyna wyrasta pianą, szumi i świeci, 

nabrzmiewa kształtem, szeleści, ręce jak gałąź kwitnącą 

wyrzuca, jak woda opada, wiruje w liści zamieci, 

szuka, dłonie obraca, zaklina powietrze i ziemię, 

ale się cień nie zjawia, a cisza jeszcze jest głębsza, 

więc znowu wiruje jak strumień, zamienia się w wielką łzę. 

I spada milcząc boleśnie. To wszystko, co jeszcze umie. 

I tylko pachnie po niej cisza jak kwiatów pęk.  

*

Znów deszczu szare różyczki pryskają, zmywają ślad, 

aż się z nich chmura wyłania ciężka, a może to z dołu 

pieni się obraz jak morze pochmurny, huczy jak koło. 

Oni ciągną powoli jak czarnej kurzawy bór, 

ciemnością dmie, czaszki trzeszczą, hełm uderza o kość. 

To się tak wieki zsuwają jak czarne warstwy gór 

i spada ciężar w morza, topi się, parska jak wosk.  

I idzie pomruk lwi zarytych w ziemię dział, 

a oni ślepi suną żywi i martwi razem, 

dłoń potrąca o piszczel, serce o żeber chrzęst, 

idą omackiem, ciemność macają dłońmi jak mur. 

Ciężki toczy się poszum coraz to głośniej, już głazem, 

Aż świśnie, grzmotem się zwali i pęknie pieśń jak sznur: —  

Nocy — śpiewają — nocy, straszliwa duszna powłoko 

lepisz się gliną do stóp, a skuwasz pewniej niż stal. 

Tak się wypiętrzać jak morza powałą, aż ku obłokom 

i runąć znowu, i runąć. Cóż pozostaje? — żal? 

Żal tylko — chyba za mało — na pragnień lawinę huczącą, 

Żal tylko — chyba za śpiewnie — na śmierci oddech ogromny. 

Nocy straszliwa, nocy, gdzie ty się kończysz — tam 

rosną jak drzewa szumiące miasta błękitne i domy. 

Nocy, gdzie ty się kończysz? Bo nawet u grobu bram 

płaszcz twój do rzeki podobny wieje — to rzeka stracenia. 

Ziemio — odpowiedz! — śpiewali. Milczała gorzka ziemia. 

I jeszcze szereg, i jeszcze, sztandarów trzepotał liść. 

Aż się zwaliły stulecia, cisza zapadła bez przemian 

jak toń spokojna i obca, nawet nie marszczył jej wiatr. 

I tylko serce słychać jak dudni, jak głuchym gra krokom, 

gaśnie, podrywa się, tłucze: dokąd to? dokąd to? dokąd?  

16 maja 1944

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-swieto-umarlych

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Kamil Baczyński, 1942, 1943, 1944 (rękopis autora).

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, natomiast korektę utworu ze źródłem wikiskrybowie w ramach projektu Wikiźródła.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Warszawa. Zniszczony wagon tramwajowy, 1942, autor nieznany, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-01-13.