Krzysztof Kamil Baczyński

Wybór

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wybór

Uczyniwszy na wieki wybór, 

w każdej chwili wybierać muszę. 

J. Liebert

Noc zielona była, po dniu skwarnym 

głębokość jej szumiała jakby liście czarne, 

w których mleczny rdzeń wyrósł, i kroplami gwiazd 

odmierzał się powoli nieostrożny czas. 

Maria czekała cicho. I zdało się, płynął 

świat ogromny w oddechu nieba jak otchłanie, 

co wiało wielkim oknem na stół, na posłanie 

białe i niedotknięte. Czekała. W milczeniu 

na piersi ręce kładła i wtedy się pienił 

krwi jej rozgrzany napój i owoce mleczne 

pęczniały jej pod dłonią, i czuła, jak bije 

bolesna piąstka serca. I czuła, że żyje 

łodyżka w niej maleńka, listeczkami dwoma 

obejmująca miłość całą, jaką ona 

i on zamknęli w sobie. I gdy rękę niżej 

odsunęła, poczuła, jak ją szorstko liże 

płomienny język ciszy. Brzuch miała jak kroplę 

ogromną, w rozłożystą misę biódr zamknięty. 

W takiej ciszy słyszała, jak na godzin stopnie 

pnie się w niej ten roślinny puch, twardnieje w orzech — 

— to było dziecko małe, które wkołysali 

ciepłym ciał swych pomrukiem jak szelestem morza 

w jej pełnię i dojrzałość, która równa ziemi 

ogarnęła i rosła rączkami drobnemi, 

zarysem ust różowych, roślinką maleńką, 

którą czuła pod lekko wyciągniętą ręką 

i która dziś się spełni i wzejdzie człowiekiem 

nad przymrużoną lekko ziemi złej powiekę, 

żeby się stać czym? kwiatem, powłoką czy łzą?¹ 

A on był z nimi razem. Drzewa niebo niosły 

i jak rybak, co trąci nieostrożnym wiosłem 

tataraki — i kwiaty podwodne ukaże, 

tak wiatr obłokom zwijał nachmurzone twarze 

i odsłaniały gwiazdy czystsze od pian bieli. 

Oni stali bez ruchu. W ciemności widzieli, 

jak z wolna ich otacza wróg, a hełmy lśniły 

jak łuski wielkiej ryby, która nocą drąży. 

Jan stał pośrodku, cichy jak wielki chorąży, 

który sztandar przedśmiertny ogromnych niebiosów 

unosi. Jego głowa i płonące włosy, 

w których gwiazdy spalały ostatni swój płomień, 

stały w sklepieniu nocy, w milczenia ogromie. 

Tacy byli żołnierze, którzy bez mundurów, 

w cywilnych czapkach, z bronią zza pasa wydartą 

stali u serca ziemi jak burzliwe chmury 

przeciw wierze bezsilnej i miłości martwej. 

A tamci jeszcze bliżej. Więc ujęli w ręce 

broń jak rzeźbiarz, co dłuto ujmuje z namysłem, 

aby wyciąć nagrobny pomnik, w takiej męce, 

w takim bólu krzesany, aby czyny wszystkie, 

wszystkie cierpienia i burz grzywy wciosać 

w pomnika twarz, ramiona, w usta i we włosy. 

Więc runął łańcuch strzałów. Najpierw po ogniwie 

sypał się na bruk dźwięcząc, potem coraz ciężej. 

I świst, jakby jęk łuku zerwanej cięciwy. 

To ziarna kul jak długie, rozpalone węże. 

Ulica była ciemna. Bił głos. Z okien nisko 

zlęknionych oczu płatek. Od krwi było ślisko. 

Sypki grzechot o ściany. Potem świst. Schyleni, 

przypadali głowami — jak do dna — do ziemi. 

Pocisk. Więc ciemność drgnęła, odprysło od bruku 

i rozerwani na sylwetek palce 

pełzali naprzód, już się gięli w walce: 

to przypadną i bąki ostrych strzałów grają, 

to z granatem w powietrzu bez ruchu przystają, 

oczy szukają szybko, potem chmura tryśnie 

i jeszcze większa ciemność w powietrzu zawiśnie. 

Jan widział ciała ciemne i jeszcze raz nabił, 

i jak oporne zwierzę długo w dłoni dławił 

broń. Znów zatrzepotał skrzydłem ołowianym 

zerwany łańcuch strzałów. Potem granat w górę 

trysnął i raz na zawsze zamilczał w ciemności 

zmiażdżony bruk i bezruch czarnych ciał. 

On jeszcze chwilę wyższy jakby stał 

u ściany, przedłużony cieniem, potem skośny 

jak kostur, co przy murze postawiony czeka, 

ruszony, upadł. Tylko plusk bezgłośny 

zamknął się nad nim cicho. Noc się jak powieka 

zmrużyła i zapadła. Jeszcze gwiazd ulewa 

zza chmury wynurzona opadała w drzewa 

i łopot strug ciemności wydymał się w wietrze, 

i stało skamieniałe nad światem powietrze. 

Więc cisza ogromna się stała jak woda, 

ciemna, głęboka i ciepła, wchłonęła kształty i świat. 

A anioł lekki nad ziemią cicho mu rękę podał 

i szli wysoko, w obłoków rozchylający się kwiat. 

I już się Jan kołysał nad ziemi dnem wypukłym, 

kiedy dom w dole ujrzał, i łzy jak ciężkie gwiazdy, 

pełne obrazów zmieszanych, w dół spadły, rozprysły się, stłukły. 

I począł ciężyć w dół jak próżny² dźwięku dzwon, 

bo widział Marię białą jak brzozę w burzy zgiętą, 

schyloną nad dzieciątkiem w ogromnym lustrze lęku. 

«Podaj mi rękę — mówił anioł — bo jeszcze jeden krok, 

a trwoga cię ogarnie i spadniesz suchym liściem 

w drapieżną czułość ziemi, w pożary ludzkich rąk, 

w jezioro mroczne czasu podobne ciemnym snom». 

Znów się muzyki ciepłej płomyk zapalił biały, 

a on strwożony jeszcze, choć w górę lekko szedł, 

zapłakał: «Czym nie zgrzeszył, odchodząc od cierpienia, 

odchodząc, kiedy za mną bolesne kwiaty wiały, 

jej dłoni i jej oczu uderzał motyl trwożny 

i do jej stóp maleńkich przykuta ciężka ziemia? 

Jam szedł za tym płomieniem, co pali nieostrożny 

i nieobaczny na nic». A anioł mówił tak: 

«Tyś był miłości wiernej nierozdzielony ptak, 

który miał tyle serc, ileś twych braci miał, 

i z każdym serc powiewem twój wielki płomień drżał, 

i uczyniłeś wybór po wszelki świata czas, 

jakże chcesz, żeby w trwodze o jedno ciało gasł? 

Bo dusza jej to strumień, srebrzysty, żywy ton, 

a nie napłynie otchłań w zielony, boży dom». 

I znów się ciszy całun w muzyki krąg układał, 

a znów go strwożył czas i mówił: «Nim dorośnie 

dzieciątko, czym się stanie, czy groza go nie wchłonie?» 

A anioł wziął go w ciszy mocno za obie dłonie 

i rzekł: «Czyś ty zapragnął krzyżować smugi dróg, 

które wydrążył przed nim ognisty boży pług? 

Ale wiedz: kto zaufał, gdziekolwiek niesie lot, 

miłością pooddziela od miłowanych zło». 

Wtedy się serce Jana skruszyło w miękki popiół, 

to serce, które z duszą porwane — ziemskie było. 

I próchno się na ziemię jak rosa albo łza 

zsunęło. Nisko w dali fala chmur białych szła. 

Jeszcze dzwonek na wieży, 

ptaki w locie i obłok, 

wietrzyk dzwonił i gasł. 

«Podaj mi rękę — mówił anioł — 

oto się stajesz zapatrzeniem gwiazd». 

Ukończone 14 września 1943 roku,

pisane w miesiącach: maj, lipiec, sierpień, wrzesień 1943 r.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. żeby się stać czym? kwiatem, powłoką czy łzą? — w rękopiśmiennym kodeksie wers poprzedzony skreślonym: „która wypluśnie z niej jak światła promień z mroku”. [przypis edytorski]

2. próżny — tu: pozbawiony czegoś. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-wybor

Tekst opracowany na podstawie: Z rodu Anhellich. Liryka pokolenia wojennego, oprac. S. Stabro, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1991.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Wojciech Kotwica, Paweł Kozioł.

Publikację wsparli i wsparły: Katarzyna Walichnowska, Tomasz Kolinko, zby, sroczka, Piotr Skirski, animal, Jan Marcinkiewicz, Sławomir Czarnecki, Joanna Stępień, Alkina, Daga, Justyna Sławik, 10, Beata i Gabrysia Wcisło, Agnieszka Bielawska.

Okładka na podstawie: Warszawa. Zniszczony wagon tramwajowy, 1942, autor nieznany, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-01-13.