Bruno Jasieński

But w butonierce (tomik)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3314-2

But w butonierce (tomik)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

[Dedykacja]

Brunonowi Jasieńskiemu 

genialnemu twórcy 

«Buta w butonierce» 

tę książkę zielonych 

możliwości 

— poświęcam

[Jak introdukcja]

Całując owrzodzone palce syfilitycznej 

kochanki dobrze jest słuchać ostrego 

śpiewu mijających tramwajów, 

kiedy muzyka w sąsiednim szpitalu 

wariatów gra «dreaming», 

a w kinie na vis-a-vis, 

onestepiąc czerwone walce 

pod niebem water-sky 

w zielonej gazowoalce 

po raz 30 000 

umiera Mia May... 

Żygające¹ posągi

Pani Sztuce 

Na klawiszach usiadły pokrzywione bemole, 

Przeraźliwie się nudzą i ziewają Uaaaa... 

Rozebrana Gioconda stoi w majtkach na stole 

I napiera się głośno cacao-choix². 

Za oknami prześwieca żółtych alej jesienność, 

Jak wędrowne pochody biczujących się sekt, 

Tylko białe posągi, strojne w swoją kamienność, 

Stoją zawsze «na miejscu», niewzruszenie correct³. 

Pani dzisiaj, doprawdy, jest klasycznie... niedbała... 

Pani, która tak zimno gra sercami w cerceau⁴, 

Taka sztywna i dumna... tak cudownie umiała 

Nawet puścić się z szykiem po 3 szkłach curaçao⁵. 

I przedziwne, jak Pani nie przestaje być w tonie, 

Będąc zresztą obecnie najzupełniej moderne⁶. — 

Co środy i piątki w Pani białym salonie 

Swoje wiersze czytają Iwaszkiewicz i Stern. 

A ja — wróg zasadniczy urzędowych kuluar, 

Gdzie się myśli, i kocha, i rozprawia, i je, 

Mam otwarty wieczorem popielaty buduar 

Platonicznie podziwiać Pani déshabillé⁷... 

Ale teraz, jednakże, niech się Pani oszali, — 

Nawet lokaj drewniany już ośmiela się śmieć... 

Dziś będziemy po parku na wyścigi biegali 

I na ławki padali, zadyszani na śmierć. 

A, wpatrując się w gwiazdy całujące się z nami, 

W pewnym dzikim momencie po dziesiątym Clicôt⁸, 

Zobaczymy raptownie świat do góry nogami, 

Jak na filmie odwrotnym firmy Pathé & Co.⁹ 

I zatańczą nonsensy po ulicach, jak ongi, 

Jednej nocy pijanej od szampana i warg, 

Kiedy w krzakach widziałem ŻYGAJĄCE POSĄGI 

Przez dwunastu lokajów niesiony przez park. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Ipecacuana¹⁰

Na pierwszym moim koncercie, 

(A może mi tylko śni się...) 

Siedziała w trzecim rzędzie 

Pani w niebieskim lisie. 

I miała oczy wklęsłe, 

Takie ogromnie dalekie. 

I długie błękitne rzęsy. 

I białe, zamszowe powieki. 

Czytałem strofy rytmiczne. 

Po myślach tłukł się Skriabin¹¹. 

Siedziały w krzesłach damy 

Z welwetu i z jedwabiu. 

Siedzieli w krzesłach panowie, 

Patrzyli wzrokiem żabim... 

Czytałem rytmiczne strofy. 

Po myślach tłukł się Skriabin... 

I było wszystko, jak wszędzie. 

I było wszystko, jak dzisiaj. 

I była w trzecim rzędzie 

Pani w niebieskim lisie. 

Pluskali miarowo w ręce. 

Rozeszli się wolno po domach. 

Została kremowa Nuda, 

Jak duża, śliska sarkoma¹²... 

A potem księżyc stłukłem 

I gażę chciałem we frankach, 

I noc miała piersi wypukłe, 

Jak pierwsza moja kochanka... 

A wieczór byłem maleńki... 

Płakałem w kąciku do rana 

O smutnej niebieskiej Pani 

Z oczami jak ipecacuana... 

Morga

Przyjechali czarną, zamkniętą karetką. 

(Był wieczór... jesienny wieczór... 

Błoto — spleen — zapatrzenie...) 

Wynieśli coś ciężkiego, nakrytego płachtą. 

Postawili nosze na kamienie. 

Robili rzecz zwinnie. 

Lampa oświetlała ich jasno, biało. 

Było cicho... Deszcz śpiewał w rynnie... 

Konie cłapały kopytami... 

(... Coś się stało... Coś się stało...) 

Przystanęło kilku ciekawych. 

Patrzyli. Pytali. 

Dolatywały pojedyncze słowa. 

Jakaś rozmowa urywana, krótka, 

Prowadzona ściszonym staccatem... 

... 25 lat... Prostytutka... 

... sublimatem... 

Podnieśli nosze. Weszli do sieni. 

(Deszcz padał... krople tłukły o dach...) 

Jeden świecił im z przodu latarnią. 

(... Taniec cieni...) 

Ponieśli w dół po lepkich, wyślizganych schodach 

Do ogromnej, sklepionej piwnicy. 

Nosze stały rzędem. 

Coś czarnego mignęło ... przepadło... 

Może szczur?... Może cień z ulicy?... 

Jeden świecił latarnią. 

Przystanął. 

Postawili pod ścianą. 

Wytarli głośno nosy. 

Wyszli. 

Klucz zgrzytnął w zamku... 

Jeszcze ciche oddalone głosy... 

Jeszcze kroki cichnące na górę... 

(... Jak myśli... jak myśli...) 

Potem turkot po bruku za bramą... 

I nic... 

Cisza... 

Ciemno... 

Zostawili SAMĄ, zupełnie SAMĄ... 

Samą jedną na uboczu. 

Nosze stały szeregiem nieruchome, nakryte. 

Noga przy nodze. 

Z kąta błysnęła para zielonkawych oczu... 

Jedna... Druga... 

Wpatrywały się długo, badawczo... 

Coś szeleściało po mokrej kamiennej podłodze... 

Na górze paliły się lampy. 

Chodnikiem wlókł się jakiś pijany robotnik, 

Wieczny po oceanach ulic argonauta. 

Ulicą z świstem syren ścigały się auta. 

Jerzemu, jeżeli chce

Cafe

Motto: 

«Pan kapelmistrz zwariował widocznie...» 

Tuwim

Karasiński i Verdi, i Strauss, i Bizet, 

Filiżanki, łyżeczki i obłęd, i chichot. 

Kapelmajster zziajany w skrzywionym pince-nez 

Jeden z całą orkiestrą walczy, jak Don Kichot. 

Ci się pchają! Ratunku!! Jeszcze jeden gość! 

Powiedzcież niech raz na klucz drzwi zamkną odźwierni! 

Paanowie! Ja nie mogę! Paaanowie!! Już dość!! 

Nie róbcie że z kawiarni jakiejś ekstazerni! 

Utlenione, liljowe moje vis-à-vis 

Pije grog, jak wytrawny stary alkoholik. 

Ma w sobie coś z kościoła i coś z chambre garnie, 

Półprofilem efroncko oparta o stolik. 

Pani umie cudownie nosić swoją twarz... 

Ale dlaczego Pani dziś tak dużo pije? 

Pani jest taka «w tonie»... i ten dacolletage... 

Jak dyskretnie odsłania wszystko... a nie szyję. 

Niech się Pani nie gniewa. Ja dziś nie wiem sam! 

I myśli zaprawione mam abrykotyną. 

Jestem słodki dla wszystkich przestarzałych dam 

I upaja mnie nawet... tango argentino. 

Coś rozrasta się we mnie i gnie mnie przez pół 

W jakichś liniach komicznych, rytmicznych i prostych. 

Czuję, że zaraz wstanę i wskoczę na stół 

I recytować zacznę nowy futurostych. 

Panienki w lesie

Zalistowiał cichosennie w cichopłaczu cicholas, 

Jak chodziły nim panienki, pierwiośnianki, ekstazerki, 

Kołysały się, schylały, rwały grzyby w bombonierki, 

Atłasowe, żółte grzyby, te, co rosną tylko raz. 

Opadały pierwsze liście na sukienki crêpe de chine, 

Kołysały się rytmicznie u falbanek walansjenki, 

Zapłakały białe brzozy, podkrążone demimondainki 

I złe buki, stare mruki, pogrążone w wieczny spleen. 

Zalistowiał, zakołowiał, zaechowiał w cichośnie, 

Posypały się kropelki na pluszowe pantofelki, 

Zostawiły żal maleńki, zostawiły żal niewielki... 

Pójdą dalej cieniem alej. Będzie płacz... a może nie... 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Miłość na aucie

Było złote, letnie rano w szumie kolnych heksametrów. 

Auto szło po równej szosie, zostawiając w tyle kurz. 

Zbity licznik pokazywał 160 kilometrów. 

Koło nas leciały pola rozpluskanych, żółtych zbóż. 

Koło nas leciały lasy, i zagaja, i mokradła, 

Jakaś łąka, jakaś rzeka, jakaś w drzewach skryta wieś. 

Ja objąłem Panią ręką, żeby Pani nie wypadła. 

Wicher zdarł mi czapkę z głowy i po polach poniósł gdzieś. 

Pani śmiała się radośnie błyskawicznym tremolando, 

Obryzgany pani śmiechem śmiał się złoty, letni dzień 

I w dyskretnym cieniu ronda z żytnich kłosów ogirlandą 

Nasze usta się spotkały jeszcze pełne świeżych drgnień... 

Może pani chciała krzyczeć? Świat oszalał jak od wina... 

Wiatr gwałtowny bił w policzki, wiatr zapierał w piersiach dech. 

Auto szło wariackim tempem 160 wiorst godzina. 

Koło nas leciały pola, kępy drzew i czuby strzech. 

Perche?

Mary 

Dlaczego nie przyszłaś wczoraj? 

Czekałem... Czekałem... 

Mówiłaś że spotkamy się w naszej kawiarni. 

Obiecałaś... 

Cały wieczór siedziałem. 

Wypiłem 4 czarne kawy. 

Wchodzili różni ludzie, głośni, ordynarni. 

Mówili. Pili. Gestykulowali. 

Przy mnie siadł jakiś szlagon wąsaty w węgierce... 

A ja byłem taki smutny, smutny... 

Tak na mnie dziwnie patrzył ten kelner kulawy... 

Wiesz.... On musi mieć dobre serce... 

Dlaczego nie przyszłaś? 

Może jesteś chora?... 

(... Na dworze deszcz płacze i płacze 

Rozwiewny, bezkonturny...) 

A może mąż był wczoraj w domu?... 

Jaki on niedelikatny, gruboskórny. 

Gdyby wiedział jak mi było przykro... 

Nie mówiłem nic nikomu, 

A tak bardzo liczyłem, że Cię zobaczę... 

Dziś pójdę znów, jak będą zapalać latarnie. 

Będę chodził i patrzył w twoje okna, 

W twoje okna zasłonięte firanką. 

Zaczną zamykać sklepy, otwierać kawiarnie. 

Deszcz będzie padał... 

Będzie kapać z dachów... 

Przejdzie koło mnie jakiś starszy pan pod parasolem... 

Spytam się go, dlaczego Cię nie ma... 

Co robisz?... Tak bym chciał wiedzieć... 

Może wie, a może nie wie, 

A może tylko nie chce odpowiedzieć?... 

Będę chodził tam i na powrót po ulicy, 

Taki smutny, jak wczoraj, 

I liczył okna w twojej kamienicy... 

Ulica będzie pusta... 

Może wyjdziesz, może staniesz w oknie 

W swojej czarnej, taftowej sukience... 

Zresztą nie wiem czy bym Cię nawet poznał. 

Wiem tylko, że masz słodkie purpurowe usta 

I takie wąskie, białe, aksamitne ręce... 

Dlaczego nie przyszłaś?... 

Śmierć Pana Premiera

Rapsod

Eleganckie, otwarte landau 

Z fantazyjnie filmową szybkością 

Elastycznie tańczyło po nierównym bruku 

Zaprzężone w dwa białe, rasowe ogiery. 

Pan Premier z wysokości pluszowej poduszki, 

Oddając z lekka-grzecznie ukłony en gros, 

Jak ktoś, kto ma cylinder i dobre maniery, 

Myśli z przyjemnością: 

— Świat jest, w zasadzie, piękny. 

I słońce jest piękne. Niewątpliwie... — 

(Pan Premier jest, jak zwykle, po dobrym śniadaniu) 

— I piękne są dziewczęta w wiosennych manteaux 

Na swoich śpiewnych biodrach kroczące leniwie. 

Np. ta blondynka — pulchna, jak ciasteczko... — 

(Pan Premier zakurzył buty przy wsiadaniu, 

Otrzepuje je z lekka chusteczką) 

— I jaka nadzwyczajna we wszystkim harmonia! — 

(Pan Premier myśli filozoficznie) 

— Przecież nie widzi chyba niewidomy! 

Przez to, że węglarz jest brudny i czarny, 

Jaśniej i bielej wyglądają domy. 

(Zdaje się nawet jakiś myśliciel już to rzekł.) 

I czym by było np. resorne landau, 

Gdyby nie było wcale trzęsących dorożek? 

Albo czy kwitłyby tak pięknie drzewa, 

Gdyby zbrakło na świecie zwyczajnego... gnoju... — 

(Pan Premier poetyzuje. 

Jest dziś w wybornym nastroju. 

Wiosna go olśniewa.) 

— I jak wobec tych pięknych rzeczy są komiczni 

Wszyscy posłowie socjalistyczni 

Z tym swoim brudnym ludem, którym ciągle straszą. 

Oni są po pierwsze nie-e-ste-tycz-ni... 

Tak przesiąkli kapustą i kaszą... 

Nie potrafią ocenić jak cudnym jest życie. 

I w ogóle, gdy świat jest cały taki piękny, — 

Bez wątpienia 

Jest po prostu nieprzyzwoicie 

Robić w nim jakieś zatwardzenia... — 

Hoppp... 

Intermezzo. 

Lekkie wstrząśnienie. 

Szprycha zadziała koło w ciężarowym wozie. 

Białe konie kłusowieją dalej. 

Pan Premier uprzytamnia sobie, że siedzi w powozie 

I jedzie na posiedzenie. 

Na poduszce, w skórzanym portfelu 

Leży jego mowa, 

Którą ma dziś wygłosić przed plenum. 

Rzecz niby, w zasadzie, nie nowa... 

Dobrze jednak, że dziś jest w humorze, 

To mu w takich razach dodaje tlenu. 

Poza tym mowa mu się udała, 

No... i teraz jest tak pięknie na dworze... 

Gdy przymknie oczy, bez mała 

Zdaje mu się, że jest Wielkim Księciem 

I jedzie gdzieś po miękkiej fiołkowej łące... 

(I ludzie najtrzeźwiejsi mają swe poezje...) 

— Jednak to wszystko jest strasznie męczące... — 

Myśli Pan Premier z dystyngowanym ziewnięciem, 

Z którym mu jest bardzo do twarzy... 

— Dzisiaj w Sejmie 3 interpelacje, 

Nie licząc samych wniosków nagłych... 

Ten pasztet wczoraj na kolację 

Na intencję holenderskiej misji 

Był stanowczo cokolwiek nieświeży... 

Poza tym interview 8 dziennikarzy 

W sprawie nowej państwowej emisji... 

(Strasznie ciekawy naród — ci Polacy...) 

Potem bankiet u Ministra Zdrowia 

Z 50-ej okazji urodzin... 

Wszystko to, jeśli się zmierzy, — 

Wypadnie na pewno 12 godzin pracy. 

Robotnicy krzyczą ośmiu godzin! 

Zobaczyliby ile mamy ich my, Ministrowie! 

Ale to ich nie obchodzi... — 

Tymczasem słońce świeci tak różowo... 

Na ulicach bieleją kasztany... 

Pan Premier nie wie co się dzieje z jego głową 

Jest zupełnie słońcempijany. 

Budzi się w nim odwieczny u człowieka kult Rha. 

Stara się myśleć nad swoją mową. 

Na porządku jest kwestia agrarna. 

Mowa jest stanowczo non plus ultra. 

Mocna. Zwięzła. Lapidarna. 

Przy tym kwiecista i patriotyczna. 

Wynalazł nawet piękną cytatę z Verhaerena... 

Jutro już będą o tym czytać sojusznicy... 

W Sejmie można liczyć na poparcie. 

Zrobi się mały rwetes na lewicy... 

Zresztą, mówiąc otwarcie, 

Zważywszy pro i contra pewnym jest, że chociaż... 

Ryży, uciekający robociarz 

W granatowej, połatanej bluzie... 

Smutne niebieskie oczy — sen o eskimosie... 

Pan Premier czuje jakiś dziwny swąd... 

Coś go kręci w nosie... 

Musi kichnąć... 

— Zaraz... aale skąd?... — 

I-czi-hi!!! 

Białe szalone konie, całe w krwi i w pianie, 

Ponoszące na oślep ulicą 

Zaplątanego w lejcach siwego stangreta... 

Ktoś krzyczący przeraźliwie — Ooooo!! — 

Ktoś drugi wystraszony, spłaszczony przy ścianie. 

I czarne, roztrzaskane na drzazgi landau... 

Ludzie. 

Otoczyli. 

Krzyczeli. 

Machali rękami. 

Znalazł się pompatyczny, zaspany constabel 

Popychali się. Pchali. Wzdychali. 

Wyciągnęli czarne palto z nogami 

I z czymś mokrym, zamiast głowy... 

Wszystko było fashionabl. 

Ktoś pobiegł dzwonić po pogotowie. 

Ktoś opowiadał jakąś dziwną okoliczność... 

— Proszę się nie tłoczyć, Panowie. — 

Powiedział poważnie okręgowy 

I zaczął rozpychać publiczność. 

Stali. Ubolewali. Wzdychali. 

Kołysali domyślnie głowami... 

A jeśli?.. 

Przyjechała karetka — 

Podnieśli. 

Kapało na ziemię. 

Dużo lepkiej, brunatnawej krwi. 

Jakaś dama fiołkowo-biała 

Powiedziała: «Fi!» 

I zemdlała. 

Wsadzili. Odjechali. 

Każdy cisnął się. Każdy chciał zobaczyć z bliska. 

Policjant urzędowym tonem, dla formy, 

Poprosił nie robić zbiegowiska. 

Tramwaj ruszył z dzwonieniem, zgrzytaniem. 

Potoczyły się dorożki, platformy. 

Poszli ludzie. Pojechały landa. 

Samochody. Karety. Mail-coache. 

Długa kołopędna girlanda 

Po nieznanej, linijnej wytycznej... 

Z akacji opadały białe, ciężkie płatki... 

Na rogach dyskutowali jeszcze długo 

O sytuacji politycznej. 

W drukarniach układali nadzwyczajne dodatki... 

Została czerwonawa plama na asfalcie. 

Konie ją rozniosły na kopytach. 

Rozmazały ją koła, obcasy... 

Chłopiec z cukierni lizał palce po biskwitach. 

Państwo za wielką szybą jedli ananasy. 

Pani mówiła panu: — Jutro nie przyjadę... — 

Przyszedł łysy, parszywy pies 

I zaczął lizać 

Lepką, słodko-kwaśną marmoladę. 

Deszcz

Motto: 

«Oh, le bruits de la pluie...» 

Verlaine

Pada deszcz. Pada deszcz. 

Tańczą cienie na firance... 

Biały Pierrot, nocny wieszcz, 

Deklamuje lilii stance. 

Nocą... Cśśścho... Wszystko śpi... 

Jacyś... w kryzach... Mrok... rozpływa... 

Wynosili coś przez drzwi... 

Miękkie kroki wchodzą w dywan... 

Krzywy pajac, biedny klown, 

Głupi rycerz Beatryczy 

Twarz wykrzywił zło, jak faun, 

Na podłodze siadł i KRZYCZY... 

Jak chcesz wrzeszczeć — ciszej wrzeszcz! 

Przyjdą ludzie!... Światła wniosą!... 

Pada deszcz. Pada deszcz. 

Monotonnie. Capricioso. 

Tobie, Reniu

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Trupy z kawiorem

p. Jance Grudzińskiej 

Pani palce są chłodne i pachną, jak opium, 

Takie małe pół-trupki anemiczne i blond, 

Marzą o kimś, co by ich w pocałunkach utopił, 

Jak w odymce błękitnej papierosa «Piedmont». 

Na nietkniętą serwetę coś bezgłośnie opadnie... 

(Białe astry w flakonach umierają przez sen...) 

Pani milczy tak cicho, melodyjnie i ładnie, 

Jak w najlepszych preludiach lunatyczny Verlaine. 

Może smutek zielony z twarzą Negra z Zambezi 

Owachlarzył dziś Panią, otuloną w pół-zmrok... 

Pani słuchać chce moich egzokwintnych syntezji 

Tak, jak pije się z kawą jakiś cordial-medoc. 

Jednak Pani nie lubi przecież rzeczy zbyt ostrych 

A czyż zawsze być można gentlemanem par force¹³?... 

Za minutę przyniesie nam szampana i ostryg 

Lokaj z twarzą wyblakłą i pomiętą, jak gors. 

Zresztą stać mnie dać nawet własne serce na rożen, 

Jeśli z niego przyrządzą apetyczne filet... 

Pani pachnie dziś cała ostrygami i morzem, 

A ja kocham tak morze, zapłakane we mgle... 

Za szybami ponurych, zieleniących się okien 

Pierwszy brzask się przeczołgał, znieruchomiał i legł... 

Pani dzisiaj jest chora... Pani płakać chce... Shocking! 

Wypłowiałe kotary słyszą wszystko... jak szpieg... 

Pani widzi w drobnostkach zaraz ton psychodramy... 

Chwile życia są kruche i słodkie, jak chrust. 

Czy dlatego, że my się, par exemple¹⁴, nie kochamy, 

Nie możemy całować swoich oczu i ust? 

A ja chcę dzisiaj pieścić Pani piersi bez bluzki, 

Chcę być dziko bezczelny i mocny, jak tur. 

Pani dużo ma w sobie z rozpalonej Zuluski. 

Pani usta się śmieją i mówią: toujours¹⁵! 

Pani dzisiaj się marzy... jakiś sen o wikingu... 

Purpurowe ekscesy niewyspanej Ninon... 

Takie, jak Pani, bierze się w pędzącym sleepingu 

Na poduszkach pluszowych rozebraną i mdłą. 

I, wsysając się w piersi Pani ostro-mdły zapach 

W końcach palców poznaje się budzący się wstręt 

Do tych kobiet, co dają się na brudnych kanapach 

Karmelkowo-lubieżne i pokorne, jak sprzęt. 

W Pani spazmach być musi coś z sapiących ekspresów. 

Pani nogi falują tak lubieżnie i zło. 

W Pani mieszka księżniczka księżycowych ekscesów 

I członkini zrzeszenia dla dam comme il faut¹⁶. 

A chce Pani? Zerwiemy raz z tą wszystką hołotą! 

Polecimy na oślep w samochodzie, jak w śnie. 

U podjazdu na dole niecierpliwi już motor 

Ofutrzony mój szofer w swoim czarnym pince-nez¹⁷. 

Zeskoczymy po stopniach i zatrzasną się drzwiczki. 

Wszystko zmiesza się razem — to co przed i co po... 

Z pocałunków na rękach będziesz mieć rękawiczki 

I z mussonu rajera na swoim chapeau¹⁸! 

Zatwostepią¹⁹ latarnie w oszalałym rozpędzie. 

Zamigocą się domy i osuną się w dół. 

Pójdą słupy i słupy i kosmate gałęzie, 

Samym lotem z łoskotem rozcinane przez pół. 

A w ustronnym salonie kiedyś późno wieczorem, 

Kiedy będzie znów jasno i wesoło i źle... 

Blady lokaj we fraku nasze trupy z kawiorem 

Poda sennie na tacy wytwornemu milieu²⁰... 

[Intermezzo]

Czy widzieliście oczy małego, wystraszonego psa, rozgniecionego przez automobil ciężarowy, — duże okrągłe śliwki, maczane w tomatach?... 

Przejechali

Kinematograf

Piegowata służąca w białej bluzce w groszki. 

Ktoś wysmukły, z rajerem. 

— Przyjedziesz?... — «Nie mogę...» 

Hooop!! 

Samochody. Platformy. Dorożki. 

Kinematograf szprych 

Z kółłomotem gruchotał po wyschłym asfalcie. 

— Poczekaj... — «Nie, nie, nie proś, bo mogłabym ulec.» 

Dzyn! Dzyn!! 

Tramwaj czerwony wytoczył się z alej. 

Jeden. Dwa. 

Minęły się w przelocie, dystansując drogę. 

Złowieszczy śpiew szlifowanych szyn... 

Mały człowiek w burym palcie... 

Trrrrrach!!! 

Stoppp!! 

Hamulec! 

Aaaaaaaaaa!! 

Przejechali! Przejechali!! 

Lili nudzi się

Na kuszetce, przykrytej skórą jaguara, 

Słomianowłosa Lili 

Z oczami fiołkowo-czarnymi, jak chinka, 

Zwinięta w kłębek czyta Maeterlincka, 

Cedząc przez białe zęby srebrny dym cygara. 

U jej nóg, na szerokiej, śniegopłatej kozie, 

Olbrzymi ryżobiały Saint-Bernard 

Napoleon 

W wyczekującej pozie 

Drzemie. 

Leniwa czyhająca cisza popołudnia... 

Książka z szelestem upada na ziemię. 

Lili ziewa, jak kot. 

Przeciąga się długo, żmudnie... 

Siada, 

Miniaturowe stopy opierając o psa... 

Jest «interesująco» blada, 

O ustach barwy karminowej szminki. 

Może trochę za szczupła w ramionach. 

Ma drobne, dziecinne plecy 

I długie, linijne nogi dziewczynki 

Lubieżnie-miękkiej modelacji Ropsa. 

Siedzi zapatrzona w okno. 

Za oknem deszcz pada. 

Drzewa mokną. 

Jesień... 

Ludzie chodzą w kaloszach po błocie... 

Lili jest zimno. 

Ściąga z oparcia czarny szal fokowy 

I otula się nim po szyję. 

Jest, jak małe dzikie kocię. 

Miękkie. Drapieżne. Niczyje. 

W salonie na zegarze wolno bije druga... 

W klatce nad drzwiami, 

Walcząc ze snem, 

Wielka zielona papuga 

Krzyczy swoje wieczne: 

«Je vous aime!» 

Napoleon macha ogonem. 

Łasi się. 

Podaje łapę. 

Lili głaszcze go miękko, z odwróconą głową... 

Nagle pies ze skowytem odskoczył dwa łokcie 

I wtulił się w kąt, za kanapę. 

Lili śmieje się krótko, nerwowo, 

Oglądając pod światło różowe paznokcie.... 

Zaciąga się cygarem. 

Dymi. 

Chłoszcze szpicrutą swoje boskie uda. 

Dym sączy się. 

Znika. 

Wije się, jak szeroka, popielata smuga. 

Aż układa się w górze 

Literami: 

NUDA. 

Cicho. 

Zegar cyka. 

Krzyczy papuga. 

Lili zdaje się nagle, że jej pokój ziewa... 

U jej nóg 

W fałdach spływających tkanin 

Szeregiem kart otwartych ziewał Siewierianin. 

Pod ścianą z płytkiej, wymoszczonej niszy 

Pianino szczerzyło zęby swych klawiszy. 

W wazach ziewały kwiaty senne, jak zatrute... 

Lili wstaje. 

Mnie w ręku szpicrutę. 

Tremo odbija ją mętnie. 

Podchodzi do okna. 

Za okna firanką różową 

Pochmurny dzień jesienny nudził się deszczowo... 

Paszczami bram ziewały senne kamienice... 

Milczy. 

Psa, co się powlókł za nią, potrąciła nogą. 

Patrzy długo na ulicę. 

Ulica pusta. 

Jakby ludzie wymarli. 

Nikogo... 

Dzwoni. 

W drzwiach staje czarny, glansowany Charli... 

Chwila — Oczekiwanie — Za oknem deszcz leje... 

«Podać mi auto. Pojadę w aleje!» 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wiosna

Jarosławowi Iwaszkiewiczowi 

Okrągli gentlemani w zielonych szapoklakach 

Na okarynach grają lisztowskie Funérailles. 

Na brudnym płocie wisi mój jasnożółty plakat. 

W kawiarni na werandzie kakao pije Maj. 

Ulicą idą wolno dwa długie sznury pensji. 

Na płytach trotuaru jak brylant skrzy się dżet. 

Spojrzenia powłóczyste przez przymrużone rzęsy 

Soczyste są, jak likier i pachną Coeur de Jeanette. 

Prozowierszem

Od zielonej lampy 

na białym obrusie 

kładą się półkola 

ekstatyczne. 

Chryzantemy milczą. 

Pianino słucha. 

Biały mops na pomarańczowym taburecie. 

Granatowe niebo jest usiane gwiazdami, jak sztandar amerykański. 

Z okna trzeciego piętra wyjrzał lunatyk i nie spotkawszy księżyca wrócił w łoże małżeńskie, jak przyzwoity obywatel. 

A księżyca nie ma. — 

Księżyc ma stosunek z kotem na dachu sąsiedniej kamienicy. 

Zegar cyka: 

Już — czas. Już — czas. 

Teraz wrócę już zaraz ze swojego koncertu, 

pełen owacji, 

recytacji 

i wibracji, 

jak potrącona mandolina. 

Kiedy wbiegnę po schodach i stanę na progu. 

mops ugryzie mnie w łydkę, 

a ty podniesiesz się wolno ze swojego maleńkiego, utulnego fotelika. 

Będziesz wyższa i smuklejsza niż zwykle, 

a po końcach loków, co ci spadają na szyję, poznam, żeś na mnie czekała. 

Dlatego powiem jaknajojbojętniej: 

«Dzień dobry». 

I — «Śliczna pogoda...» 

A potem — «Strasznie mi się chce pić». 

Wtedy ty podejdziesz do mnie zupełnie blisko-blisko 

i bez słowa podasz mi swoje małe, 

wykrojone, 

ładne 

usta. 

Pochylam się nad nimi i piję, 

aż powoli lampa, mops i porcelanowy Paderewski zaczynają tańczyć jakiegoś dziwnego cake-walka, 

coraz prędzej, coraz prędzej, 

a pośrodku tego wszystkiego 

siedzi wielki czarny kot z zielonymi fosforyzującymi oczyma, 

które znam tak dobrze. 

Ale po trochu i te oczy zaczynają się powlekać lekką, puszystą mgłą, 

a skądś z daleka, 

z zaświatów 

słyszę cichy, mistyczny szept, 

jak szelest strun 

wieczorem. 

— Zanieś mnie na otomanę... — 

Śnieg

Białe kwiaty gdzieś na korsie... może w Nizzy. 

Kołowieje — Cichopada — Białośnieży. 

Chodzą ludzie miękkostopi po ulicy, 

Końca nosa im nie widać zza kołnierzy. 

Uśmiechnęły się panienki w białych lisach 

I podniosły wąskie palce aż ku ustom... 

Był ktoś biały, co niebieskie listy pisał... 

Było cicho. Było dobrze. Było pusto... 

Z okna domu ponurego, jak «Titanic», 

Zaechowiał i wysączył się, jak trylik, 

Płacz zmęczonej prostytutki, której stanik 

Zafarbował ogniokrwisty hemofilik. 

Ktoś się nagle chciał roześmiać, ale nie mógł... 

(Oczy cichych czasem chłodne są jak marmur) 

Czyjeś ręce pochyliły się ku niemu 

Z łyżką ciepła, kochaności i pokarmu. 

A ulicą chodzi siwa Matka Boska, 

Szuka Żalu, Zrozumienia i Pokuty... 

Po witrynach, po parkanach i po kioskach 

Jaskrawieją rozrzucone moje Buty. 

Chcesz? — będziemy dziś przy gwiazdach tańczyć nago... 

Daj mi dotknąć swoich miękkich ust-atłasów... 

...Polecimy na Bleriocie do Chicago 

Jeść o zmierzchu słodki kompot z ananasów... 

Spacer

Śpiew propellera do słów Heredii, 

Kiedyś zgubionych w smaltowej mgle.. 

Grałem jej jedną z moich komedii 

W ekstrapowietrznym tylko-en-deux. 

Słońce do głowy biło ekstazą. 

Słowa spływały w jeden refrain. 

Obserwowała mnie bezwyrazo 

Spod tangoszalu przez face-à-main. 

Nie wiem czy brała, com mówił, serio. 

(Dwie lekkie linie w kącikach warg...) 

Pod nami warczał rytmiczny Bieriot 

I wiatr całował błękitny kark. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Miasto

Syntezja

1.

Noc zimna. 

Zła. 

Przejmująca. Czarniawa. Chłodnista. 

Nie widać ani źdźbła. 

Deszcz leje, jak z cebra. 

Na rogu policjant-statysta 

Pod połę karabin podebrał, 

Otulił się ceratowym płaszczem 

Chodzi wolno, błyszczący, jak widmo, 

Deszcz mu spływa z kaptura na oczy. 

Po twarzy go chlaszcze. 

Moczy. 

Bębni po ceracie woda. 

Raz... raz... pach-pach-pach... raz... 

Woda... 

Eh, czas!! 

Psa wygonić szkoda! 

Bieda nadałaż! 

Bębni, bębni po ceracie woda. 

Brzęczy cicho podwiązany pałasz. 

Deszcz... deszcz... deszcz... po butach chlupie... 

Chodzi wolny, zziębnięty, miarowy, 

Zatrzymując się przy każdym słupie 

Posterunkowy. 

Z dalekiego czarnego zaułka 

Zawarczało — zadudniło — zajękło. 

Zabłysnęły dwa czerwone kółka. 

Wynurzyło się spóźnione auto. 

Pędzi, pędzi środkiem, jak burza. 

Przeleciało z hukiem po kałużach, 

Obryzgało od butów do głowy, 

Zostawiło w nosie swąd niezdrowy 

I na wargach smak kwaśny, jak ocet. 

Jeszcze z dala się trąbką rozlega... 

— Też diabeł dał to! 

— Będzie się włóczył po nocy! 

— Elegant! 

A tam znów dwóch. 

Wzięli się pod ręce. 

Zachlapani po brzuch. 

Dobrze cięci. 

Idą prosto środkiem — 

Nie skręcą. 

Brzuchy naprzód wypięli, jak tanki. 

Tylko patrzeć zrobią burdę. 

Na rogu dom. 

Jasno oświetlony. 

Różowe firanki. 

Ciepło. Przytulnie. — 

Burdel. 

2.

Na dole w dużej, oświetlonej sali 

Z pluszowych bordo mebli pokrowce zdjęte. 

Dwaj młodzieńcy, jeden starszy 

Czekali. 

Wszystkie panienki zajęte. 

Siedzą mroczni. Milczą. 

Noc ciemna. Dżdżysta. 

Pali się elektryczny żyrandol. 

Na pianinie student jurysta 

Gra powolnie, rozmarzająco 

Farandolle... 

I pada deszcz... 

Eh, życie!.. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

3.

Jak grywałem ja ci, Stasiu, 

Griega, Mussorgskiego, 

Powiedziałaś ty mi, Stasiu, 

— Nie klej naiwnego. — 

Oj, Stasiu, Stasiu, 

Nie klej naiwnego. 

Jak czytałem ja ci, Stasiu, 

Błoka z Tetmajerem, 

Powiedziałaś: — Kup mi lepiej 

Kapelusz z rajerem. — 

Oj, Stasiu, Stasiu, 

Kapelusz z rajerem. 

Jak uczyłem ja cię, Stasiu, 

Składni, Geografii, 

Powiedziałaś: — Chciałbyś darmo. 

Każdy tak potrafi. — 

Oj, Stasiu, Stasiu, 

Każdy tak potrafi... 

4.

Za portierą, 

Po schodkach, 

Na górze 

Zabiegały przyśpieszone kroki... 

Głosy... Głosy... Gwar... Rumot... Stąpania... 

Co?.. Policja?.. Obława?.. Rewident?.. 

Niee. Nic, nic. 

Maleńki incydent... 

Z pokojów wychylają się goście przygodni. 

Przysłuchują się... 

Skandal poczuli. 

Na korytarzu stoi łysy staruszek 

Bez spodni 

I krzyczy. 

Dziewczyna rozczochrana, w koszuli, 

Wtuliła się w kąt za schody — 

Jęczy: 

— Nie mogę już... 

— On mnie zamęczył... — 

Staruszek zaspany 

Mruga w świetle oczkami szklistymi od sadła 

I krzyczy wkółko: 

— Trzymajcie ją! Trzymacie!.. 

— Ona mnie okradła!... — 

— Co-o?.. Kto pana okradł? Gdzie pana okradli?! 

— Pijany! Wariat!... 

— U nas jeszcze nie było wypadku... — 

Ucichło. Ucichło. 

W czarnej nocy gdzieś dzwonił telefon: 

— Halloo! Dziewiąty komisariat... — 

5.

Deszcz mży. Zacina. 

Chłodny. Miarowy. 

Moknie na rogu 

Posterunkowy. 

Naciągnął kaptur. 

Okrył się płaszczem. 

Deszcz go natrętny 

Po twarzy chlaszcze... 

I gwiżdże wiatr... 

Z czarnego gardła ulicy, 

Z samego spektrum 

Z sykiem rozdarł ciemności 

Żółty reflektor. 

Szeleści woda. 

Wicher powiał. 

Pędzi karetka pogotowia. 

Wymościła światłem drogę. 

Widno... 

Pędzi cicho, bez szelestu. 

Węszy po ulicach, 

Jak widmo. 

Gdzie?.. Gdzie?.. Może tu?.. 

Tuu — tuu — tuu... 

6.

Znowu ucichło. 

Deszcz lunął gęstszy. 

Zegar na wieży wybił trzy. 

W imię Ojca i Syna!! 

A to co!?.. 

Na skręcie ulic 

Lampy migocą. 

Lampy. Lampy. Lampy. 

Wysypały zza węgła łańcuchem. 

Białe. Oszalałe. 

Biegną gdzieś, uciekają gdzieś, lecą parami 

Ulicami. Bulwarami. 

Nie zakręcą ani razu. 

Raz — dwa — trzy! Raz — dwa — trzy! 

Idzie mazur. 

Para za parą! Para za parą! 

En avant! 

Eh, zimno! 

Przeleciały armią szybką, stulicą 

Nad zziębniętą ogłupiałą ulicą. 

Zarzuciły łyse głowy 

Na bakier. 

Żegna się w trwodze posterunkowy 

I spóźniony fiakier. 

Popędziły dalej w tańcu 

Wywijany, długi łańcuch, 

Ulicami. 

Zaułkami. 

Bulwarami. 

Zapędziły się na most nad rzekę. 

W wodzie szarej i sinej 

Przeglądają łysiny. 

Lampy. Lampy. Lampy... 

Na moście stał jeden, 

Trzymał się rampy, 

Wymiotował w czarną wodę żółte bluzgi. 

Blask mu oświetla żółty profil starczy... 

Pod mostem woda bulgoce. 

Przewala się. Jęczy. 

Wzdycha i warczy. 

Woda. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

7.

Na piaszczystym nadbrzeżu stłoczyły się lampy. 

Każda 300 świec. 

Zaroiły się lampy. 

Wiec. 

Na brzegu mokną sieci zatknięte na wiosła. 

Tam, dalej nieco, 

Kilku ludzi. Z latarniami. 

Policjant. 

Pochyleni nad czymś czarnym, bezkształtnym. 

Świecą. 

Co?... 

Woda przyniosła. 

Męty... 

Kobieta. Twarzy nie rozpoznać. 

Zzieleniała. Cuchnąca. Tragiczna. 

Brzuch wydęty. 

Ciężarna. W dziewiątym miesiącu. 

Z ubrania fabryczna. 

Odwrócili głowy chłopi, 

Rybacy. 

— Nowina!... 

— Mało to się kurw topi... 

8.

Zimny deszcz. 

Sina rzeka. 

Woda. 

Jęczy. Bulgoce. Narzeka. 

Zerwała śluzy. 

Wzdyma się. Przybrała groźna. 

Toczy z pluskiem czarne bańki. 

Po brzegach, bokiem, 

Migają domy. Czarne. Pokrzywione. 

Gruzy. 

Szczerzą zęby ślepych okien. 

U Czarnej Mańki 

Widno. 

Zalatuje harmonia. Wesoło. 

Deszcz ścieka... 

Eh, dola!... 

Płacze, beczy harmonia z daleka. 

Przyśpiewuje. 

— Poszła dzjeucha do miasta. 

— Um-ta-ta. Um-ta-tà-ta-ta. 

— Powróciła brzuchata. 

— Um-ta. Um-ta. Um-ta-ta-tà. 

— Oj ty wodo, wodo czarna, 

— Śmiertelne kochanie. 

— Oj przytulisz ty mnie, wodo, 

— Na ostatnie spanie! 

— Um-ta. Um-ta. Um-ta-ta-tà. 

— Na ostatnie spanie... 

9.

Deszcz tnie miarowy. 

W szyby wodą pluje. 

Chodzi, chodzi na rogu posterunkowy, 

Co się zatrzyma — nasłuchuje... 

Nic. 

Okna zapuściły sztory. 

Tam, w hotelu, 

Światło całą noc się pali. 

Ktoś chory. 

Po doktora posyłali. 

Przez okno widać czasem wysmukłą szatynkę. 

Ciemny, głuchy cały parter... 

Na trzecim piętrze światełko. — 

Starszy pan zwabił do siebie 7-ioletnią 

dziewczynkę 

I gwałci ją na fotelu. 

Dziecko ma oczy szeroko rozwarte... 

Na rogu posterunkowy chodzi 

Tam i na powrót. Tam i na powrót. 

I patrzy w czarne okna. 

Zza węgła podpatruje go złodziej. 

Deszcz pada. 

Mokną... 

Ciemno. Cicho. Czarno. 

Nikt się nie ozwie, nie zbudzi. 

Pracuje, pracuje w nocy 

MIASTO — FABRYKA LUDZI. 

Przewracają się w łóżkach podlotki. 

Straszno. Zaparło dech. 

Śni im się pierwszy, taki słodki, 

Taki bolesny grzech. 

Czernieją okna. Wszystko śpi. 

Szaaa!... Czyjeś kroki za bramą... 

Po burdelach, hotelach, po chambre garnie Tysiącem tłoków w rytmie krwi 

Pracuje gigantyczne Dynamo. 

Na kilometry sienników rozparło się Miasto — 

Wielki, parzący się kurnik. 

Będzie miał jutro robotę 

Ze swoją armią krościastą 

Dyżurny lekarz skórnik. 

Po poczekalniach, po lecznicach 

Przepastnych, jak lejki, 

Po ambulatoriach szpitali — 

Długie, pstre, nieskończone kolejki, 

Jak wielka taśma słucka. 

Czarny robociarz i biały bankier 

Z bijącym sercem 

Czekali. 

— N-tak... Twardy szankier... 

— Sprawa ludzka... 

10.

A deszcz pada. 

Deszcz pada 

Drobniutki. 

Aksamitny. 

Błękitny. 

Powietrzny. 

Nad rynsztokiem siadły w szereg smutki. 

Płaczą płacz swój odwieczny... 

Ulicami chodzi cisza, chodzi. 

W czarne okna przez szyby zagląda. 

W czarne okna, zamknięte, jak groby. 

Wspina się na palców koniuszkach. 

Twarz do szyb zapotniałych przyciska 

I patrzy... — 

Białe rozczochrane łóżko. 

Rozrzucone części garderoby. 

Pod łóżkiem nieodzownie zwykły sprzęt złowonny... 

Na spoconym czole prostytutki 

Spoczęły w ciszy tingl-tanglu 

Palące usta Madonny. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

[Intermezzo]

Zielone są ręce moje, 

i zielone są oczy moje, 

i zielone są rzęsy moje, 

jak peperment... 

Biała nuda usiadła w kucki na czarnym dywanie i podaje mi fajkę nabitą antypiryną. 

A z ściany vis-a-vis łysy, wyuzdany zegar uśmiecha się do mnie z wyrazem najdwuznaczniejszych propozycji... 

Podróżniczki

Towarzyszkom podróży na wszystkich 

kolejach świata — poświęcam 

O podróże jednostajne na strzyżonym miękkim pluszu... 

Wczoraj Marna, dzisiaj Wołga, jutro może Jan-Tze-Kiang... 

Patrzę w oczy smutnej pani w fiołkowym kapeluszu 

I już kocham się, jak sztubak, taki duży, sławny pan. 

O wytarty plusz poduszki dosyć szorstkie wsprzeć policzki, 

Turkot ciszę ukołysze, wszystko będzie, jak przez mgłę. 

I znów przyśnią mi się usta długorzęsej podróżniczki 

Całowane gdzieś wieczorem koło Moskwy czy Louvain... 

Przyjdą myśli wypłowiałe, jak dalekie sny o damach. 

Tych, co kiedyś mnie kochały, zapomniały... może czas?... 

Panieneczki złotogłówki zmysłowieją w oknoramach, 

Ostrym wiatrom się oddają z całej siły, pierwszy raz. 

Może śnią im się w wiatrakach baśniejące złotozamki... 

Pociąg czhał przez pola wężem z siłą 400 HP... 

Panieneczki złotogłówki obudziły w sobie samki, 

Z przymkniętymi powiekami leżą wparte w kąt coupé. 

Znowu zacznie się sonata, tylko nie ta nasza, Jana. 

Moja biedna, moja cudza, biała matuś małej Li... 

Coś podkradnie się do okna, jakaś bajka Kellermana, 

Będzie patrzyć niewidziana w tańcu spermy, ciał i krwi... 

Może jestem trochę senny?... Może jestem trochę chory?... 

Niestrawiony, pieprzny obiad wywołuje refleks żal... 

W rozdziawioną paszczę nocy depeszują semafory: 

Jadę, król, do Polinezji, na swój autorecital! 

Nic

Marsz

Siostrom od św. Samki 

Tra-ta-ta-ta-tam. Tra-ta-ta-ta-tam. 

Tutaj. I tu. I tu. I tam. 

Jeden. Siedm. Czterysta-cztery. 

Panie. Na głowach. Mają. Rajery. 

Damy. Damy. Tyle tych. Dam. 

Tam. Ta. To tu. To tu. To tam. 

W willi. Nad morzem. Płacze. Skriabin. 

Obcas. Karabin. Obcas. Karabin. 

Ludzie. Ludzie. Ludzie. Do bram. 

Tra-ta-ta-ta-tam. Tra-ta-ta-ta-tam. 

Tam. Tam. Dalej. Za kantem. 

Pani. Biała. Z pękiem. Chryzantem. 

Pani. Biała. Czekała. W oknie. 

Kwiat. Spadł. Kapnie. Na stopnie. 

Szli. Szli. Rzędem. Po rzędzie. 

Tam. I tam. I dalej. I wszędzie. 

Młodzi. Zdrowi. Silni. Jak byki. 

Wozy. Wiozły. W kozły. Koszyki. 

W tłumie. Dziewczyna. Uliczna. Stała. 

Szybko. Podbiegła. Pocałowała. 

Ach! Krzyk. Tylko. To jedno. 

Kwiaty. W pęku. Na ręku. Więdną. 

Wolno. Cicho. Padają. Płatki. 

W dół. Na bruk. Na konfederatki. 

Eh! Pani. Pani. Biała. 

Kurwa. Prosta. Przelicytowała! 

Nam. Nam. Dajcie. I nam! 

Tra-ta-ta-ta-tam. Tra-ta-ta-ta-tam. 

Panie. Panny. Panowie. Konie. 

Jedzie. Dzwoni. Auto. W melonie. 

Praczki. Szwaczki. Okrzyki. Kwiatki. 

— Chodźmy. Panna. Do. Separatki. — 

Panna. Płacze: — Idą. Na wojnę. 

Takie. Młode. Takie. Przystojne. — 

Rzędem. Za rzędem. Z rzędem. Rząd. 

Wszyscy. Wszyscy. Wszyscy. Na front. 

Ech by. Było. Młodych. Mam! 

Tra-ta-ta-ta-tam. Tra-ta-ta-ta-tam. 

Ktoś się. Rozpłakał. Ktoś. Bez czapki. 

Liście. Kapią. Jak gęsie. Łapki. 

W parku. Żółknie. Gliniany. Heros. 

Chłopak. Z redakcji. Pali. Papieros. 

Ktoś. Ktoś. Upadł. Nagły. Krwotok. 

Ludzie. Ludzie. Skłębienie. Potok. 

Co?... Co?... Leży... Krew... 

Łapią... Kapią. Liście. Z drzew. 

— Puśćcie! Puśćcie! Puśćcie! Ja nieechcę! 

Kurz. Kłębem. W zębach. Łechce. 

Krzyk. Popłoch. Włosy. Drżą. 

Krew... W krwi... Pachnie. Krwią... 

Tam. Tam. Poszli. Pobiegły. 

Duszno. Pusto. Usta. O cegły. 

Tu. I tu. I na rękach. Krew. 

Bydło! Dranie! Ścierwy! Psia krew! 

Ech tam! Gdzie już. Nam! 

Tra-ta-ta-ta-tam. Tra-ta-ta-ta-tam. 

Poszli. Przeszli. Ile tu. Kobiet. 

Panie. Idą. Gotować. Obiad. 

Ktoś. W żałobie. Nie wie. Gdzie. Iść. 

Stanął. Stoi. Ogląda. Liść. 

Podniósł. Z drogi. Pomięty. Kwiatek. 

Tyle. Panien. Tyle. Mężatek. 

Tyle. Przeszło. Tyle ich. Szło... 

Słońce. Świeci. Żółto. I mdło. 

Zaraz... Zaraz... Zaraz wam... Zagram... 

Panie. W kawiarni. Piją. Mazagran. 

Wieczorem. W domach. U Św. Samki. 

Przed. Matką Boską. Paliły się. Lampki. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Tango jesienne

Z. K. 

Jest chłodny dzień pąsowy i olive. 

Po rżyskach węszy wiatr i ryży ceter. 

Aleją brzóz przez klonów leitmotiv 

Przechodzisz ty, ubrana w bury sweter. 

Od ściernisk ciągnie ostry, chłodny wiatr. 

Jest jesień, szara, smutna polska jesień... 

Po drogach liście tańczą pas-de-quatre 

I po kałużach zimny ciąg ich niesie. 

Dziś upadł deszcz i drobny był, jak mgła. 

W zagonach błyszczy woda mętno-szklista. 

Wyskoczył zając z mchów i siadł w pół pas, 

Słońcempijany mały futurysta. 

Po polach straszą widma suchych iw, 

A każda iwa, jak ogromna wiecha... 

Aleją brzóz przez klonów leitmotiv 

Przechodzisz ty samotna, bezuśmiecha... 

I tyle dumy ma twój każdy ruch 

I tyle cichej, smutnej katastrofy, 

Gdy, idąc drogą tak po latach dwóch, 

Ty z cicha nucisz moje śpiewne strofy... 

But w butonierce

Zmarnowałem podeszwy w całodziennych spieszeniach, 

Teraz jestem słoneczny, siebiepewny i rad. 

Idę młody, genialny, trzymam ręce w kieszeniach, 

Stawiam kroki milowe, zamaszyste, jak świat. 

Nie zatrzymam się nigdzie na rozstajach, na wiorstach, 

Bo mnie niesie coś wiecznie, motorycznie i przed. 

Mijam strachy na wróble w eleganckich windhorstach, 

Wszystkim kłaniam się grzecznie i poprawiam im pled. 

W parkocieniu krokietni — jakiś meeting panieński. 

Dyskutują o sztuce, objawiając swój traf. 

One jeszcze nie wiedzą, że, gdy nastał Jasieński, 

Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Staff. 

One jeszcze nie wiedzą, one jeszcze nie wierzą. 

Poezyjność, futuryzm — niewiadoma i X. 

Chodźmy biegać, panienki, niech się główki oświeżą, — 

Będzie lepiej smakować poobiedni jour-fixe. 

Przeleciało gdzieś auto w białych kłębach benzyny, 

Zafurkotał na wietrze trzepocący się szal. 

Pojechała mi bajka poza góry doliny 

I nic jakoś mi nie żal, a powinno być żal... 

Tak mi dobrze, tak mojo, aż rechoce się serce. 

Same nogi mnie niosą gdzieś — i po co mi, gdzie? 

Idę młody, genialny, niosę BUT W BUTONIERCE, 

Tym co za mną nie zdążą echopowiem: — Adieu! — 

Na bis

Czytały mnie białe panienki 

Z podkrążonymi oczyma 

I podkreślały ołówkiem 

Pornograficzne stroniczki... 

Ja jestem małym lift-boyem, 

Którego nikt nie trzyma... 

Ja jestem małym lift-boyem 

W domu pąsowej księżniczki. 

Na 120 piętro 

Wożę jej bladych kochanków. 

Wożę naiwnych kochanków 

Do zamku Chryzolindy. 

A potem czekam za drzwiami, 

Czekam cierpliwie poranku. 

A potem strącam każdego 

W zieloną przepaść windy... 

Ja jeżdżę tam i na powrót. 

Ja jeżdżę tam i na powrót. 

Ja nie śpię nigdy we dnie. 

Ja nie śpię nigdy w nocy. 

Szeregi nowych kochanków 

Pukają ciągle do wrót 

I nikt nie pyta, dlaczego? 

I nikt nie krzyczy, pomocy! 

Bezszumnie chodzi winda 

Ciągle i ciągle głodna. 

Bezszumnie wchodzą ludzie. 

Bezszumnie trzaskają drzwiczki. 

Dopiero tego wieczoru, 

Kiedy nie dojdzie do dna, 

Mnie będzie wolno nareszcie 

Przekroczyć próg księżniczki... 

Czytały mnie chore dziewczynki, 

Jak bajkę z różowej feerii. 

Czytali mnie starsi panowie, 

Spierali się z sobą czasem... 

Ja jestem małym lift-boyem 

W szytej, złocistej liberii. 

Ja jestem małym lift-boyem 

Z szerokim czerwonym lampasem... 

Czytali. Czytali. Czytali. 

Kiwali głowami do taktu. 

Spierali się z sobą czasem. 

Miarowo. Rytmicznie. Na głos... 

I jak tu nie tańczyć na głowie, 

Kiedy świat jest cudowny? I jak tu... 

Panowie, Panowie, pozwólcie! 

Ja chcę pocałować was w nos! 

Przypisy:

1. żygające — popr.: rzygające; mamy tu do czynienia ze świadomym zabiegiem autora, jest to nie tyle błąd ortograficzny, co błąd futurystyczny. [przypis edytorski]

2. cacao-choix — likier kakaowy otrzymywany z ziarna lub proszku kakaowego, zawiera 25-35% alkoholu. [przypis edytorski]

3. correct (ang.) — poprawny. [przypis edytorski]

4. cerceau (fr.: okrąg) — serso; gra rekreacyjna polegająca na rzucaniu i chwytaniu wiklinowego kółka na kijek. Wywodzi się ze starożytnego Rzymu, popularna w XIX i XX w. [przypis edytorski]

5. curaçao — nazwa gatunkowa likierów wytwarzanych ze skórek gorzkich pomarańczy; powstała od nazwy wyspy Curaçao u wybrzeży Wenezueli, gdzie uprawiano gatunek gorzkiej pomarańczy. [przypis edytorski]

6. moderne (fr.) — nowoczesny. [przypis edytorski]

7. déshabillé (fr.) — negliż, dezabil, ranny albo nocny domowy strój kobiecy lub żartobliwie: niekompletny, niedbały strój. [przypis edytorski]

8. Clicôt — chodzi o markę szampana produkowanego od 1772 r. przez Veuve Clicquot Ponsardin w rejonie Reims we Francji [przypis edytorski]

9. Pathé & Co. — firma założona przez braci Charlesa, Emila, Jacquesa i Teofila Pathé w 1896 r. (początkowo jako Pathé-Frères). Produkowała kinematografy, fonografy i sprzęt projekcyjny, stając się potentatem w tej branży na rynku międzynarodowym. W 1897 powstało Pathé Cinema zajmujące się produkcją filmów. [przypis edytorski]

10. Ipekakuana prawdziwa (a. wymiotnica prawdziwa; łac. Cephaelis ipecacuanha) — gatunek wiecznie zielonego półkrzewu należący do rodziny marzanowatych. Występuje w stanie dzikim w wilgotnych lasach tropikalnych Panamy, Kolumbii i Brazylii. Jest używana w celach leczniczych. [przypis edytorski]

11. Skriabin — Aleksandr Nikołajewicz Skriabin (1872–1915), ros. pianista wirtuoz i kompozytor. [przypis edytorski]

12. sarkoma (fr. sarcome, z gr. sarks, sarkos: mięso) — w medycynie nowotwór złośliwy (zwany także mięśniakiem) rozwijający się z tkanki łącznej lub mięśniowej, bardzo szybko rozrastający się i wcześnie dający przerzuty. [przypis edytorski]

13. par force (fr.) — na siłę; siłą. [przypis edytorski]

14. par exemple (fr.) — na przykład. [przypis edytorski]

15. toujours (fr.) — zawsze. [przypis edytorski]

16. comme il faut (fr.) — jak należy. [przypis edytorski]

17. pince-nez (fr.) — daw. eleganckie okulary mocowane na nosie za pomocą sprężynki. [przypis edytorski]

18. chapeau (fr.) — kapelusz. [przypis edytorski]

19. zatwostepić (neol.) — zatańczyć two-step. [przypis edytorski]

20. milieu (fr.) — tu: towarzystwo. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/but-w-butonierce

Tekst opracowany na podstawie: Bruno Jasieński, But w butonierce, wyd. Klub Futurystów "Katarynka", Warszawa, 1921

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Portret mężczyzny w szarym swetrze, Gottlieb, Leopold (1879-1934), domena publiczna

ISBN-978-83-288-3314-2

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.