Adam Mickiewicz

Upiór

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-7440-4

Upiór¹

Serce ustało, pierś już lodowata, 

Ścięły się usta i oczy zawarły; 

Na świecie jeszcze, lecz już nie dla świata! 

Cóż to za człowiek? — Umarły. 

Patrz, duch nadziei życie mu nadaje, 

Gwiazda pamięci promyków użycza, 

Umarły wraca na młodości kraje 

Szukać lubego oblicza. 

Pierś znowu tchnęła, lecz pierś lodowata, 

Usta i oczy stanęły otworem, 

Na świecie znowu, ale nie dla świata; 

Czymże ten człowiek? — Upiorem. 

Ci, którzy bliżej cmentarza mieszkali, 

Wiedzą, iż upiór ten co rok się budzi, 

Na dzień zaduszny mogiłę odwali 

I dąży pomiędzy ludzi. 

Aż gdy zadzwonią na niedzielę czwartą, 

Wraca się nocą opadły na sile, 

Z piersią skrwawioną, jakby dziś rozdartą, 

Usypia znowu w mogile. 

Pełno jest wieści o nocnym człowieku, 

Żyją, co byli na jego pogrzebie; 

Słychać, iż zginął w młodocianym wieku, 

Podobno zabił sam siebie. 

Teraz zapewne wieczne cierpi kary, 

Bo smutnie jęczał i płomieniem buchał; 

Niedawno jeden zakrystyjan² stary 

Obaczył go i podsłuchał. 

Mówi, iż upiór, skoro wyszedł z ziemi, 

Oczy na gwiazdę poranną wywrócił, 

Załamał ręce i usty chłodnemi 

Takową skargę wyrzucił: 

„Duchu przeklęty, po co śród parowu³ 

Nieczułej ziemi ogień życia wzniecasz? 

Blasku przeklęty, zagasłeś i znowu, 

Po co mi znowu przyświecasz? 

O sprawiedliwy, lecz straszny wyroku! 

Ujrzeć ją znowu, poznać się, rozłączyć; 

I com ucierpiał, to cierpieć co roku, 

I jakem skończył, zakończyć. 

Żebym cię znalazł, muszę między zgrają 

Błądzić z długiego wyszedłszy ukrycia; 

Lecz nie dbam, jak mię ludzie powitają; 

Wszystkiegom doznał za życia. 

Kiedyś patrzyła, musiałem jak zbrodzień 

Odwracać oczy; słyszałem twe słowa, 

Słyszałem co dzień, i musiałem co dzień 

Milczeć jak deska grobowa. 

Śmieli się niegdyś przyjaciele młodzi, 

Zwali tęsknotę dziwactwem, przesadą; 

Starszy ramieniem ściska i odchodzi 

Lub mądrą nudzi mię radą. 

Śmieszków i radców zarówno słuchałem, 

Choć i sam może nie lepszy od drugich, 

Sam bym się gorszył zbytecznym zapałem 

Lub śmiał się z żalów zbyt długich. 

Ktoś inny myślał, że obrażam ciebie, 

Uwłaczam jego rodowitej dumie; 

Przecież ulegał grzeczności, potrzebie, 

Udawał, że nie rozumie. 

Lecz i ja dumny, żem go równie zbadał, 

Choć mię nie pyta, chociaż milczeć umiem; 

Mówiłem gwałtem, a gdy odpowiadał, 

Udałem, że nie rozumiem. 

Ale kto nie mógł darować mi grzechu, 

Ledwie obelgę na ustach przytrzyma, 

Niechętnie lica gwałci do uśmiechu 

I litość kłamie oczyma; 

Takiemu tylko nigdym nie przebaczył, 

Wszakżem skargami nigdy ust nie zmazał, 

Anim pogardy wymówić nie raczył, 

Kiedym mu uśmiech okazał. 

Tegoż dziś doznam, jeśli dziką postać 

Cudzemu światu ukażę spod cieni; 

Jedni mię będą egzorcyzmem chłostać, 

Drudzy uciekną zdziwieni. 

Ten dumą śmieszy, ten litością nudzi, 

Inny szyderskie oczy zechce krzywić. 

Do jednej idąc, za cóż tyle ludzi 

Muszę obrażać lub dziwić? 

Cóżkolwiek będzie, dawnym pójdę torem: 

Szydercom litość, śmiech litościwemu. 

Tylko, o luba! tylko ty z upiorem 

Powitaj się po dawnemu. 

Spojrzyj i przemów, daruj małą winę, 

Że śmiem do ciebie raz jeszcze powrócić, 

Mara przeszłości, na jednę godzinę 

Obecne szczęście zakłócić. 

Wzrok twój, nawykły do świata i słońca, 

Może się trupiej nie ulęknie głowy, 

I może raczysz cierpliwie do końca 

Grobowej dosłuchać mowy. 

I ścigać myśli po przeszłych obrazach 

Błądzące jako pasożytne ziele⁴, 

Które śród gmachu starego po głazach 

Rozpierzchłe gałązki ściele.” 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Upiór — Upiorem jest tu nazwany duch powracający. Według wierzeń ludowych tak powracały na ziemię zwłaszcza dusze samobójców. [przypis redakcyjny]

2. zakrystyjan (z łac. sacrista) — dziś: zakrystianin, sługa kościelny opiekujący się świątynią, przedmiotami liturgicznymi (naczyniami i szatami) oraz przygotowujący kapłanów do obrzędów w kościele rzymskokatolickim. [przypis edytorski]

3. parów — rodzaj doliny, przekształconej z wąwozu, charakteryzującej się płaskim dnem i dość stromymi zboczami porośniętymi roślinnością; tu: chodzi o podługowate zagłębienie w ziemi, inną nazwę grobu, w którym zazwyczaj (poza tą jedną nocą) umarły kochanek spoczywa. [przypis edytorski]

4. pasożytne ziele — chwast. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziady-poema-upior

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Dziady cz. 1-4, Czytelnik, Warszawa 1974

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Stanisław Pigoń, Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Ruiny zamku Krzyżtopór w Ujeździe, Stabrowski, Kazimierz (1869-1929), domena publiczna

ISBN-978-83-288-7440-4

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.