Bolesław Leśmian

Dziejba leśna, III

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Dziejba leśna, III

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

III

Jam — nie Osjan

Jam — nie Osjan¹! W zmyślonej postaci ukryciu 

Bezpiecznie śpiewam moją ze światem niezgodę! 

Tarczą złudy obronny — zyskałem swobodę, 

Której on by zapragnął, gdyby tkwił w tym życiu. 

Za niego dźwigam brzemię należnej mi sławy 

I za niego o przyszłość mych pieśni się trwożę — 

Żyję tak, jakbym jego życia był ciekawy — 

Ginę, jak on by ginął, choć zginąć nie może! 

Ten go uczci, co będzie na moim pogrzebie, 

Gdy moja mgła się z jego spokrewni tumanem. 

Nikt się nigdy nie dowie, czym byłem dla siebie — 

Dla innych chciałbym zawsze być tylko Osjanem. 

Tak rzekł śpiewak, lecz własnym smutkom nie podołał, 

I nagle: Boże, Boże! — do Boga zawołał. 

Jam — nie Bóg! Twarzy mojej spragniony zatraty², 

Maskę Boga przywdziałem — zdradziecko pokrewną, 

I za Niego stworzyłem bezrozumne światy, 

Tak, jak On by je stworzył... Na pewno! Na pewno! 

Za Niego w mrok się wdarłem, by trwać w obłąkaniu, 

Tak jak On by to czynił, gdyby chciał się wdzierać! 

Za Niego mrę na krzyżu w bolesnym przebraniu 

Tak właśnie, jak On marłby, gdyby mógł umierać! 

Za Niego, jakby rozpacz gnała Go po niebie, 

Płacząc — w próżnię uchodzę, by marnieć — odłogiem! 

Nikt się nigdy nie dowie, czym byłem dla siebie! 

Dla was, co się modlicie, jestem tylko — Bogiem. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

III

Wyruszyła dusza w drogę

Wyruszyła dusza w drogę... Dzwonią we dzwony. 

«Gdzie są teraz moje sady? Gdzie moje schrony?» 

Zawołały wszystkie lasy, pełne motyli: 

«Spocznij, duszo, w naszym cieniu — nie zwlekaj chwili!» 

«Jakże mogę w waszym cieniu spocząć niezwłocznie, 

Kiedy sama jestem cieniem, gdzie nikt nie spocznie!» 

Zawołała wonna łąka, zalśniona rosą: 

«Koś mnie sobie na użytek złocistą kosą!» 

«Jakże mogę ciebie kosić, łąko zielona — 

Kiedy sama kosą śmierci jestem skoszona!» 

I zawołał Bóg zjawiony: «Miłuj mnie w niebie, 

Gdzie radością niecierpliwy czekam na ciebie!» 

«Jakże mogę cię miłować w szczęścia pobliżu, 

Gdym smutnego pokochała niegdyś na krzyżu?» 

«Pozbawiłem ciebie świata i sosen z boru, 

Byś nie miała, oprócz Boga, nic do wyboru!» 

«Zagnałeś mnie z krasnych maków w ciemność mogiły, 

Gdzieżeś ukrył owe miecze, co mnie zabiły?» 

«Nie ukryłem owych mieczy, mam je przy boku, 

Jeno zechciej — nieszczęśliwa — spocząć w obłoku!» 

«Jakże spocznę w twym obłoku — z ziemią w rozłące, 

Kiedym lasom odmówiła i mojej łące!» 

«Otrzyj oczy zapłakane szat moich bielą, 

A rozkażę mym aniołom — niech cię weselą!» 

«Jakże mogę się weselić z tobą w przestworze, 

Kiedy śmierci twej pożądam — Boże, mój Boże!» 

I zamilkli, i patrzyli nawzajem w oczy — 

A ponad nim i ponad nią wieczność się toczy. 

III

Puściła po stole swawolący wianek

Puściła po stole swawolący³ wianek. 

«Kto go chwyci pierwszy — ten mój ukochanek!» 

Pochwycił tak ściśle, aż się kwiaty zwarły. 

«Skąd ty jesteś rodem?» — «Ja rodem — umarły!» 

«Co się stało wokół, że świat mi się mroczy?» — 

«To ja własnoręcznie zamykam ci oczy...» 

«Już mnie nigdzie nie ma i nigdy nie będzie!» — 

«Nie ma ciebie nigdzie, bo już jesteś wszędzie». 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

III

Skrzeble

Skrzeble⁴ biegną, skrzeble przez lasy, przez błonie⁵, 

Drapieżne żywczyki⁶, upiorne gryzonie! 

Biegną szumnie, tłumnie powikłaną⁷ zgrają, 

A nie żyją nigdy, tylko umierają — 

Umierają, skomląc, szereg za szeregiem. 

Śmierć jest dla nich właśnie tym po lasach biegiem, 

Śmierć jest dla nich pędem w niepochwytne cienie — 

Biegną tylko po to, aby śnić istnienie. 

Świat im śni się w biegu — daleki i bliski, 

Śnią się własne ślepie, śnią się własne pyski, 

Śni się im, że mogą kąsać jadowicie — 

Węszą przez sen moje i to twoje życie, 

A ten sen łakomy wystarcza im prawie — 

Kogo gryzą we śnie, ginie ten na jawie, — 

Gryzą we śnie boga, co sen stworzyć umiał, 

A ów dąb umiera, co dla niego szumiał. 

III

Spotykam go codziennie

Spotykam go codziennie. Twarz, wklęta w ramiona, 

Jak mgła, męczarnią oczu ledwo obgłębiona. 

Wyciąga błędnej ręki widemko niemrawe, 

By nim zgłaskać surduta połataną jawę. 

Patrzy we mnie, jak w pustkę, lecz głowy nie zniża. 

Te same zawsze gwoździe tłoczą go do krzyża. 

Życie nowych mu skąpi, a starych nie kruszy. 

Gdzie mu tam w myśli teraz nowy gwóźdź dla duszy! 

Już niezgrabny od nędzy, zły i niedorzeczny, 

Chce coś mówić, lecz wstyd go przeraża odwieczny — 

Ten wstyd, co w swój niebieski wpatrzony rodowód, 

Pielęgnując cierpienie, boczy się na powód. 

Wstydu jego przede mną zawczasu się wstydzę — 

Więc udaję, że w tłumie już go niedowidzę. 

A chcę mu coś powiedzieć — coś na wieczność całą — 

Rozpłakać się... rozśmieszyć to zgłodniałe ciało — 

Nakarmić i przyodziać nadmiernie, odświętnie. — 

Ale on mnie już minął i znikł obojętnie. 

I tak zawsze i nigdy nie będzie inaczej... 

Nikt nie zmieni mgły jego i mojej rozpaczy, 

I nikt nas — choć się rozpacz do mgły czasem zbliża — 

Nie wbije nowym gwoździem do wspólnego krzyża. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

III

Zbój

Przez śnieżycę, co wyjąc, powiększa przestworza, 

Zbój się skrada — w nawianej puszyściejąc bieli... 

Nie masz prawa sięgania do ludzkiej gardzieli! 

Mam — prawo noża! 

Pcha go naprzód w mrok pusty wicher i nadzieja... 

Stanął nagle, jak gdyby z durną zmorą zszedł się. 

I oczy, zaszronione nieściśle, rozkleja, 

I patrzy przed się. 

Z cieniem, który ułomnie zboczony na murze 

Na przelewne ramiona wdział czapę bez głowy, 

W sztywnym brzasku latarni piętrzy się w mundurze 

Posterunkowy. 

Księżyc na chmur czuprynę wyplusnął dzban mleka, 

A Bóg żywcem uchodzi w śnieg, w chłód i w zawieję. 

Zbój krzyczy: «Panie Chmura!» — i w nicość ucieka, 

A on — olbrzymiejąc — poważnieje... 

III

Tango

Ogień nasturcji⁸ — w ślepiach kota. 

Mgły czujnej wokół ciał zabiegi. 

Łódź, co odpływa w nic — ze złota! 

Żal — i liliowe brzegi. 

Suńmy się ruchem dwóch gondoli, 

Nie patrząc w lśniące dno podświatów, — 

Niepokojeni z własnej woli 

Tajemną wiedzą kwiatów. 

W zwierciadłach — świateł piętrowanie⁹, 

A w szybach — zmrok posępny, — 

I nieustanne zanurzanie 

Stopy w ten dźwięk następny... 

A dźwięki, z tańcem snując zmowę, 

Mgławieją¹⁰ — byle mgławieć. 

Tango bezwiednie purpurowe 

Zaczyna — nie chcąc błękitnawieć... 

Stopę, co szuka mgły wygodnej, 

Ostatni dźwięk wyminął — 

I niezużyty — i swobodny 

Chce ginąć... I już zginął. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

III

Pogrzeb Don Żuana

Zbladła twarz Don Żuana¹¹, gdy w ulicznym mroku 

Spotkał swój własny pogrzeb, i przynaglił kroku. 

I zatracił różnicę między ciałem w ruchu 

A tym drugim, co legło w trumiennym zaduchu. 

Czuł tożsamość obojga — orszak szedł pośpiesznie, 

A jemu się zdawało, że w miejscu tkwi śmiesznie. 

Czekał, aż uśnie w Bogu, lecz stwierdził naocznie, 

Że Bóg nie jest — noclegiem — i że już nie spocznie. 

Pogardą na śmiertelne odpowiadał dreszcze. 

«Śpi snem wiecznym» — szeptano, ale nie spał jeszcze. 

Szedł coraz bezpowrotniej — w pozgonnym¹² rozpędzie. 

«Śpi snem wiecznym»... Snu nie ma i nigdy nie będzie! 

«Szczęśliwy! Już nie cierpi!» — tak mówiono wkoło — 

A on w świat trosk mogilnych kroczył niewesoło, 

W świat, gdzie pierwszą ułudą jest ostatnie tchnienie — 

I zaczęło się nowe — nieznane cierpienie. 

Dzwony jeszcze dzwoniły. Nie słuchał ich wcale. 

Szli ludzie — dotąd żywi... Minął ich niedbale. 

Czczość dzwonów i daremność zrozumiał pogrzebu 

I zmarłymi oczyma przyglądał się niebu. 

Przypisy:

1. Osjan (mit. irl.) — Oisín syn Fionna, legendarny wojownik i bard celtycki, bohater średniowiecznych podań. Miał być autorem tzw. Pieśni Osjana, rzekomych średniowiecznych poematów celtyckich, za których odkrywcę podawał się szkocki poeta James Macpherson. Wydane zostały w języku angielskim w 1760 r. (Macpherson twierdził, że tłumaczył je z języka gaelickiego) i stały się bardzo popularne w całej Europie, wywierając wpływ na literaturę romantyczną. Mimo raportu specjalnej komisji, ogłoszonego przez Highland Society w Edynburgu w 1805 r., a podważającego autentyczność pieśni, duża część elity intelektualnej Europy uważała Pieśni Osjana za prawdziwy zabytek dawnej poezji celtyckiej, a zarazem za dokument historyczny. [przypis edytorski]

2. zatrata (daw.) — zniszczenie. [przypis edytorski]

3. swawolić — bawić się beztrosko; tu o wianku: toczyć się w podskokach. [przypis edytorski]

4. skrzeble — bajkowe stworzenia. [przypis edytorski]

5. błoń a. błonie (daw.) — łąka, pastwisko; rozległa przestrzeń porosła trawą. [przypis edytorski]

6. żywczyk — mała rybka przeznaczona na przynętę a. zwierzę przeznaczone na ubój; daw.: żywa istota. [przypis edytorski]

7. powikłany — pogmatwany. [przypis edytorski]

8. nasturcja — roślina o żółtych, pomarańczowych lub czerwonych kwiatach, uprawiana w ogrodach i na balkonach. [przypis edytorski]

9. piętrowanie (daw.) — gromadzenie, piętrzenie. [przypis edytorski]

10. mgławieć — przybierać mglistą postać. [przypis edytorski]

11. Don Żuan a. Don Juan, a. Don Giovanni — postać literacka, której wzorem miał być szlachcic hiszp. Juan Tenorio, żyjący w Sewilli w XVI w. Słynął z urody i uroku osobistego, ale także z przedmiotowego traktowania kobiet i egoizmu. Postać Don Juana inspirowała wielu twórców (m.in. Moliera, Mozarta, Byrona), którzy bardzo często różnili się w interpretacji tej postaci. W operze Don Giovanni Mozarta ten hulaka i uwodziciel okazuje się jednocześnie nieustraszonym indywidualistą, nieugiętym wobec duchów i śmierci. [przypis edytorski]

12. pozgonny — pośmiertny. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziejba-lesna-iii

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Dziejba leśna, wyd. J. Mortkowicza, Warszawa, 1938

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kosińska, Dorota Kowalska, Justyna Lech, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Plimoth Plantation / 20100420.7D.05847.P1.L1.C23 / SML, See-ming Lee æŽæ€æ˜Ž SML@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2025-01-08.