Bolesław Leśmian

Dziejba leśna, IV

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Dziejba leśna, IV

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

IV

Miłość stroskana

Która godzina? Która w niebie zorza? 

Nie czas na skargi! Świat właśnie jest taki!... 

Dawnoś to w zbożu rwał chabry i maki? 

Pokochaj zboże! Nic nie ma, prócz zboża!... 

Czemuż tak patrzysz w otchłanie bezczasu, — 

I mówisz: «Jakże pokocham tę zmorę?» — 

Dawnoś to w lesie całował drzew korę? 

Więc las pokochaj! Nic nie ma, prócz lasu! 

«Przyszedłem na świat, poprzedzon żałobą, 

I byle jaką odejdę stąd bramą» — 

A cóż zabierzesz na drogę ze sobą, 

Jeśli — nie wszystko, jeśli nie to samo? 

Niech dusza twoja, miłością wielmożna, 

Takim się żalem po nocach nie trudzi, 

Że prócz tych roślin i zwierząt, i ludzi — 

Nic na tym świecie pokochać nie można! 

IV

Usta i oczy

Długo się usta moje karmiły twym ciałem, 

Aż głodu ust mych doznałem, — 

Boś ujęła im pieszczot w ostatniej godzinie, 

Co przemijając, nie minie. 

I odtąd, odrzucone w świat, słońcem rozbłysły, 

Straciły rozum i zmysły — 

I całują te głazy i te martwe rzeczy, 

Które duch zdeptał człowieczy. 

Całują księżyc w studni, słońce wśród alkierzy¹ — 

I wiatr, gdy na wprost uderzy, 

I gniazda, które burza strąciła przedwcześnie, 

I kwiaty w polu i we śnie, — 

I całują u źródeł szemrzącego losu 

Wszystko, co kwitnie bez głosu, 

Wszystko, co pocałunków, złożonych w pokorze, 

Oddać im nigdy nie może, 

Jeno musi w to słońce zapatrzyć się złote 

I, milcząc, przyjąć pieszczotę. 

I radują się usta, że całować mogą 

Wszystko, nie mając — nikogo! 

I że wolno im teraz na kwiatach oniemieć, 

I mając wszystko — nic nie mieć! 

Zaś oczy, gdy się usta do kwiatów zbliżały, 

Odbiły nagle — świat cały. 

I radują się oczy, że nad ust szkarłatem 

Z całym spotkały się światem! 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

IV

Wiersz konny

Pochylony ku światu — patrzę w cień mój konny, 

Jak się obco przewija — skośny i postronny — 

Wybojem dróg. 

Mój cisawy², któremu i głaz nie zacięży³, — 

Zaświat w słońcu zwęszywszy — kark zagrzany tęży 

W uparty łuk! 

Woniejące od pola, z traw wywiane losy 

Złączyły nas na wspólny bieg w tamte niebiosy 

I w tamten las... 

I kazały jednakim zespolić się ruchem 

Na sny różne, co — jawy związane łańcuchem — 

Śnią się raz w raz. 

Dąb, migając za dębem, wstecz luźnie odlata⁴, — 

W przerwach między dębami zaskoczona chata 

Cofa się w jar!... 

Ruczaj⁵, słońcu na ukos jarząc się samopas⁶, 

Z oczu nagle nam znika, jak wylękły topaz⁷, 

Mara wśród mar... 

Stogi siana z bocianem lub wroną na czubie 

Olbrzymieją do czasu, aż giną w przegubie 

Minionych miedz! 

I dobrze nam, i barwno, gdy skrajem źrenicy 

Pochwycimy mak w życie lub kąkol⁸ w pszenicy, 

By dalej biec! 

I dobrze nam, i skrzyście⁹, gdy wpobok¹⁰ cmentarza 

Chata szybą od blasku oślepłą przeraża 

Daleki step — 

Lub gdy srebrem oparty o wierzchołek drzewa 

Obłok — snem rozwidniony — na słońcu wygrzewa 

Kudłaty łeb! 

Bezmiar nozdrza nam szarpie i wre w naszym pocie, 

A my piersią zdyszaną na własnej tęsknocie 

Kładziem się wzdłuż! 

W jeden tętent dwa nasze stapiając milczenia, 

Sprzepaszczamy się w zamęt bystrego istnienia 

Obojgiem dusz! 

Czy to śmierć się tak dymi w zdybanym¹¹ bezkresie? 

Tak, to — ona! To — ona! Bo tak właśnie zwie się. 

Tchu w piersi brak!... 

Trzeba przemknąć pomiędzy śmiercią a pokrzywą... 

Cisak¹² w nicość się gęstwi pogmatwaną grzywą, 

Jak lotny krzak! 

Jeszcze chwila — a niebo skończy się! Lecz niech no 

Próżnie zowąd wybłysłe ku nam się uśmiechną 

Zza mgieł i wzgórz, 

A my, łamiąc przeszkody, groźniej i pochmurniej 

Pośpieszymy w tę otchłań na wieczysty turniej 

Tamtejszych burz! 

Jakiś blady mieszkaniec chmur — z niebios wybrzeża 

Widzi, że wicher w locie o pierś nam uderza 

Jak stal o stal, — 

I nie może rozeznać poprzez kurzaw zwoje, 

Co się stało na ziemi, że tych kształtów dwoje 

Mknie w jedną dal? 

I nie może zrozumieć w swoim wniebowzięciu, 

Czemu z wyżyn drapieżnych spadł na kark zwierzęciu 

Człowieczy stwór? 

I dlaczego dwie zmory różnego obłędu 

Zbiegły się, aby zdwoić czar swego rozpędu 

Do innych zmór? 

IV

Ciało me, wklęte

Ciało me, wklęte w korowód¹³ istnienia, 

Wzruszone słońcem od stóp aż do głów, 

Zna ruchy dziwne i znieruchomienia, 

Które zeń w śpiewie przechodzą do słów. 

Zna pląsy gwiezdne, wszechświatów taneczność 

I wir, i turkot rozszalałych jazd, — 

Pieśnią jest życie i pieśnią jest wieczność 

W takt mego serca i nie moich gwiazd! 

Gdy wieczór na noc do snu się układa, 

Zmierzchami tłumiąc purpurowy żal, 

Bóg, niby z nieba strącona kaskada, 

W pierś mą uderza i rozdzwania w dal... 

I drgają w piersi rozdzwonione losy, 

Bije do głowy rozśpiewana krew, 

I pieśnią całe ogarniam niebiosy, 

I ziemię całą widzę poprzez śpiew! 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

IV

Jak niewiele ma znaków

Jak niewiele ma znaków to ubogie ciało, 

Gdy chce o sobie samym dać znać, co się stało... 

Stało się, bo się stało! Już się nie odstanie! 

Patrzę ciągle i patrzę, jak gdyby w otchłanie, 

I ciągle nasłuchuję, czy kto puka w ciszę?... 

Nie dlatego, że widzę, nie przeto, że słyszę. 

I usta moje bledną, a to ten ból biały 

Nie dlatego, że zmarły, lecz bardzo kochały, 

I uśmiech nie dlatego trwa na nich przelotem, 

Żeby się uśmiechały... sam uśmiech wie o tem¹⁴. 

A gdy ciebie wspominam — świat mi cały gaśnie, 

Bo tak oczom potrzeba — tak chce się im właśnie! 

A dłonie załamując, wiem, że nie z rozpaczy, 

Lecz nie mogę inaczej — nie mogę inaczej. 

IV

[Śni się lasom — las...]

Śni się lasom — las, 

Śnią się deszcze. 

Jawią się raz w raz 

Znikłe maje. 

I mijają znów, 

I raz jeszcze... 

A ja własnych snów 

Nie poznaję. 

IV

Dłoń zanurzasz w śnie...

Dłoń zanurzasz w śnie, 

W zagrobowym cieniu. 

Nie znajdujesz — mnie, 

Wołasz po imieniu! 

A ja — leżę tu, 

Gdzie ma być nas — dwoje... 

Brak mi tylko — tchu, 

Oto — ciało moje... 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

IV

[Mrok na schodach...]

Mrok na schodach. Pustka w domu. 

Nie pomoże nikt nikomu. 

Ślady twoje śnieg zaprószył, 

Żal się w śniegu zawieruszył. 

Trzeba teraz w śnieg uwierzyć 

I tym śniegiem się ośnieżyć — 

I ocienić się tym cieniem, 

I pomilczeć tym milczeniem. 

IV

Boże, pełen w niebie chwały

Boże, pełen w niebie chwały, 

A na krzyżu — pomarniały — 

Gdzieś się skrywał i gdzieś bywał, 

Żem Cię nigdy nie widywał? 

Wiem, że w moich klęsk czeluści 

Moc mnie Twoja nie opuści! 

Czyli razem trwamy dzielnie, 

Czy też każdy z nas oddzielnie. 

Mów, co czynisz w tej godzinie, 

Kiedy dusza moja ginie? 

Czy łzę ronisz potajemną, 

Czy też giniesz razem ze mną? 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

IV

Pogrzeb

Słyszę, jak deszcz po liściach coraz gęściej pluska. 

Tak mnie nuży zwłok moich w zaświaty wywózka 

Na kołach, co się kręcą, choć nie wiedzą¹⁵ drogi!... 

Dla mnie już tylko — mroki i mroków rozłogi¹⁶! 

Boże, czemuś dał duszę, co snu musi żebrać, — 

I życie, które można tak łatwo odebrać? 

I czemuś mnie z takiego utworzył marliwa¹⁷, 

Że mnie w tę obcą ciemność byle noc porywa? 

Czemu nieśmiertelniejesz¹⁸ na moim pogrzebie? 

Czemuś zabił mnie jadem, co nie truje ciebie? 

Czemu nuży mnie zwłok mych w zaświaty wywózka, 

A deszcz po żywych liściach coraz gęściej pluska?... 

IV

Śmierć wtóra

Dwojgu zmarłym w cmentarza zakątku 

Dawna miłość śni się od początku, — 

I westchnęli, i po małej chwili 

Wspomnieniami ust się połączyli. 

Usta, usta! Próchno w was migota! 

Któż odgadnie, że to jest — pieszczota? 

Któż pomyśli, że to jest kochanie — 

Pocałunków trudne wspominanie?... 

Słodka jeszcze jest taka żałoba: 

Cień — cieniowi, mgła — mgle się podoba. 

Ale szczęście nie potrwało długo: 

Niespodzianie zmarli śmiercią drugą... 

Boże, Boże! Gdzie twoje lazury? 

Straszno zmarłym umierać raz wtóry! 

Straszno nie być pod żadnym namiotem... 

Cicho — ciszej... Nie mówmy nic o tem¹⁹... 

Przypisy:

1. alkierz (daw.) — mały, boczny pokój. [przypis edytorski]

2. cisawy — koń maści czerwonobrunatnej. [przypis edytorski]

3. zaciężyć — dziś popr.: zaciążyć. [przypis edytorski]

4. odlata — dziś popr. forma 3 os. lp cz.ter.: odlatuje. [przypis edytorski]

5. ruczaj — mała rzeczka, strumień. [przypis edytorski]

6. samopas (daw.) — bez opieki, w pojedynkę. [przypis edytorski]

7. topaz — minerał, kamień ozdobny, przezroczysty, niebieskawy lub żółtawy. [przypis edytorski]

8. kąkol — chwast zbożowy o purpurowych kwiatach i trujących nasionach. [przypis edytorski]

9. skrzysty — iskrzący. [przypis edytorski]

10. wpobok (daw.) — obok. [przypis edytorski]

11. zdybany — znaleziony. [przypis edytorski]

12. cisak — koń cisawy, tj. o czerwonobrązowej sierści. [przypis edytorski]

13. korowód — szereg osób posuwających się jedna za drugą. [przypis edytorski]

14. tem — dziś popr. forma Ms. lp r.n.: tym; tu zachowano starą formę ze względu na rym. [przypis edytorski]

15. nie wiedzieć (daw.) — nie znać. [przypis edytorski]

16. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]

17. marliwo (neol.) — substancja podległa śmierci. [przypis edytorski]

18. nieśmiertelnieć (neol.) — stawać się nieśmiertelnym. [przypis edytorski]

19. tem — dziś popr. forma Ms. lp r.n.: tym; tu zachowano starą formę ze względu na rym. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziejba-lesna-iv

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Dziejba leśna, wyd. J. Mortkowicza, Warszawa, 1938

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kosińska, Dorota Kowalska, Justyna Lech, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Plimoth Plantation / 20100420.7D.05855.C23 / SML, See-ming Lee æŽæ€æ˜Ž SML@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2025-01-08.