Bolesław Leśmian

Śmierć Buddy

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Śmierć Buddy

U wód Hiranjawati¹ — nad brzegiem żałoby 

Poległ Budda², trawiony mgłą ślepej choroby. 

Był w pobliżu tłum uczniów i był ptak na drzewie, 

I dziewczyna, o której nikt dotąd nic nie wie. 

Śmierć opodal, we zgubne zwinięta pierścienie, 

Czekała, jak pies wierny, na jego skinienie. 

Uczył ją wlec obrożę i lizać złe pęta 

I patrzał, jak w ślad za nim po snach się wałęta³, 

A dziś — choć się skłębiła nad wspólną otchłanią — 

Nawet jej nie pogłaskał i nie spojrzał na nią...  

Było ponad potokiem drzew tyle a tyle, — 

A kwiatów jeszcze więcej. Fruwały motyle. 

A on mówił do uczniów: «Czylim się spodziewał, 

Że będę wspomnieniami zgon zimny zagrzewał? 

Pamiętam, jak bystrego dosiadłem Kantaki, 

By odjechać na zawsze w ten świat byle jaki⁴, — 

I pamiętam snu nędzę i noc lotusową⁵, 

Gdy się księżyc do reszty spełnił nad mą głową, 

A jam poglądał⁶ duchem, co złudzeń unika, 

W przepaść rozkwieconego kędyś października. 

Krążyła w sokach drzewnych szalenizna⁷ czasu, 

I jeziorniała⁸ nicość opodal śród lasu, 

I chyliły się kwiaty nadmiarem brzemienia 

W cienistość zgęstniałego od rosy istnienia, 

A ja, tropiąc kres bytu w kierunku ich woni, 

Czułem dumną zniszczalność ust, piersi i dłoni, 

Czułem, że duch mój, w leśną schwytany zieloność, 

Potrafi zdławić w sobie czar i nieskończoność... 

O, wytępić ślad gwiezdnej z błękitem łącznicy! 

Wymknąć się zwinnym sidłom pustej tajemnicy! 

Stracić z oczu brzeg niegdyś znajomej rozpaczy! 

Umrzeć, dopóki jeszcze śmierć trwa i coś znaczy!» 

I śmierć to słowo: umrzeć — pochwyciła mętnie 

I węsząc zdobycz, dla niej zachowaną skrzętnie, 

Ku ciału śladem duszy podpełzła zawile. 

Lecz dał znak. Śmierć odeszła. Fruwały motyle. 

A on mówił: «Com widział w obłędnej pogoni 

Za źródłem nieistnienia, gdzie się nic nie trwoni? 

Widziałem Wieczność w górach — w godzinie niewiary 

W trwałość własnej żałoby i w uciszeń czary, 

Gdy odziana w śnieżycy wzburzony gronostaj 

Z płaczem o wszystkich zmarłych — wybiega na rozstaj! 

Widziałem, jak się borów osoba liściata 

Wyłania z pęt zieleni i bada głąb świata, 

Co powstał wbrew jej szumom i z myślą nie o niej, — 

Liście zwiędłe — od niego, on od liści stroni... 

I tu jeszcze widziałem, jak trup się spopiela, 

A popiół, zamiast spocząć, w inny kształt się wciela: 

Psem się staje u wrótni⁹ obcego mu domu 

Lub dziewczyną zdradzoną, co łka po kryjomu, — 

Lub przypłodkiem¹⁰ tygrysim, lub dłonią zbrodniarza — 

Trup na długość tej dłoni uchodzi z cmentarza — 

I bruzda po umarłym czernieje w niebycie... 

A gdziekolwiek poszedłem — szło za mną w krok życie, 

Szło, skomląc o kęs ciała i tucząc się troską, 

Szło z tej nędzy człowieczej w tamtą nędzę boską. 

Próżno jego czepliwej ujść pragnąłem zmorze: 

Jest wszędzie — jest zawczasu — i nie być nie może! 

Byłem w miazgach mdłych mroków, w tumanach bez treści — 

Lecz i tam się coś krząta, szemrze i szeleści! 

Wiem: sen wieczny to tylko czasu w grobie strata, 

Bo w najdalszych zakątkach i przerwach wszechświata 

Nie ma zwłok dość umarłych, dość znikłego cienia 

I pyłów dość nikczemnych — bez łez, bez istnienia! 

I jąłem wówczas walczyć z tym pyłem ostatnim — 

Z tym szelestem, z tym szmerem na pozór tak bratnim... 

Aż krusząc najdrobniejsze istnienia kajdany, 

Znalazłem nagłą wolność w otchłaniach Nirwany¹¹!... 

Mój to twór! W nim się zmieszczę, mimo żądz ogromu! 

Grób na miarę nicości, nieznanej nikomu! 

Ciemność, której nie tyka żaden promień słońca! 

Trumna, gdzie nieskończoność dobiega do końca! 

Zanim w niej się ułożę, zanim rzucę ziemię, 

Niech jeszcze przed odjazdem śmierć poda mi strzemię» 

To rzekłszy, w ślepie śmierci popatrzył tak bacznie, 

Że pobiegła ku niemu, bledniejąc nieznacznie 

I część ruchu w przydrożnym zostawiając krzewie. 

Lecz dziewczyna, o której nikt dotąd nic nie wie, 

Krzyknęła: «Nie umieraj! Chociaż nic nie znaczę 

Dla ciebie we wszechświecie, lecz spojrzyj, jak płaczę... 

Nie umieraj! Raz jeszcze oprzyj się mogile!» — 

Więc dał znak. Śmierć odeszła. Fruwały motyle. 

A dziewczyna szeptała: «Czas nagli! Śmierć — bliska! 

Spójrz prędzej w moich oczu modre¹² zmierzchowiska — 

Nie umieraj! Daremnie o nicość się kusisz! 

Nie znalazłeś jej nigdzie! Po śmierci trwać musisz! 

Pójdź ze mną w żal bez końca i pójdź w beznadzieję! 

Wszystka teraz dla ciebie z całych sił istnieję... 

Kocham moc twego ducha — zmarszczki twojej twarzy, 

I schorzałość, co w oczach trucizną się jarzy. 

Nie umieraj! Pieszczotą wyróżnię twe ciało, 

By dla ciebie i dla mnie niezbędnym się stało! 

Myśl zatopię w rozkoszy obłędnym bezkresie, 

Aby nic nie myślała prócz tego, co chce się... 

Białą szyję potrafię giąć do twej rozpaczy — 

I zrozumiesz, że rozpacz nic wówczas nie znaczy. 

Żyj, dopóki me dłonie bieleją po świecie, 

Dwa narzędzia pieszczoty, a usta — to trzecie! 

Twego bólu do życia żaden grób nie schłonie¹³!» — 

I dziewczyna obydwie wyciągnęła dłonie, 

I usta doń zbliżyła, by go zmóc za chwilę. 

Budda skinął. Śmierć przyszła. Fruwały motyle. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Hiranjawati — rzeka w Indiach, wg legendy nad jej brzegiem umierał Budda. [przypis edytorski]

2. Budda (sanskr.: oświecony, przebudzony) a. Budda Siakjamuni, właśc. Siddhartha Gautama (prawdopodobnie 563–483 p.n.e.) — twórca buddyzmu; syn królewski, asceta, myśliciel i nauczyciel duchowy; żył w płn. Indiach, przy dzisiejszej granicy z Nepalem. [przypis edytorski]

3. wałętać się (neol.) — wałęsać się. [przypis edytorski]

4. Pamiętam, jak bystrego dosiadłem Kantaki, By odjechać na zawsze w ten świat byle jaki — wg legendy Budda uciekł nocą konno z pałacu ojca, aby szukać lekarstwa na choroby, starość i śmierć, o których istnieniu dowiedział się dopiero w wieku ok. 29 lat. [przypis edytorski]

5. lotus — dziś popr.: lotos. [przypis edytorski]

6. poglądać (daw.) — spoglądać. [przypis edytorski]

7. szalenizna — szaleństwo. [przypis edytorski]

8. jeziornieć (neol.) — stawać się jeziorem. [przypis edytorski]

9. wrótnia (daw.) — brama. [przypis edytorski]

10. przypłodek (daw.) — dziecko. [przypis edytorski]

11. nirwana (z sanskr.: zgaśnięcie, zdmuchnięcie) — stan całkowitego spokoju i poznania prawdy absolutnej uzyskiwany podczas medytacji; termin występujący w religii i filozofii indyjskiej. [przypis edytorski]

12. modry — ciemnoniebieski, granatowy. [przypis edytorski]

13. schłonąć (przestarz.) — pochłonąć. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziejba-lesna-smierc-buddy

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Dziejba leśna, wyd. J. Mortkowicza, Warszawa 1938

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska, Justyna Warda.

Okładka na podstawie: Plimoth Plantation / 20100420.7D.05834.P1.L1 / SML, See-ming Lee æŽæ€æ˜Ž SML@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2025-01-08.