Józef Czechowicz

dzień jak co dzień (tomik)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3167-4

dzień jak co dzień (tomik)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

[Dedykacja]

wiersze z lat 1927 1928 1929

wiersz jedyna dedykuję pani marji grzegorzewskiej

wiersz światło popołudniu zechce przyjąć pani marja maćkowska

wiersz wąwozy czasu zechce przyjąć pan wilam horzyca

wiersz świat zechce przyjąć pan jan wydra

wiersz narzeczona zechce przyjąć pan wiktor ziółkowski

książkę poświęcam matce mej i siostrze

daleko

wiatraki kołyszą horyzont 

chaty pachną stepem 

chatom źle 

stoją na palcach o zachodzie ślepe 

wspinają się jak konie 

za chwilę się pogryzą  

nie step ucichłe morze 

rozlewa się wieczór bez szumu 

świecące szyby otoczyły kolejowy dworzec 

zachód mozolnie żuje gumę  

ostajcie zdrowo matuś 

z wojska napiszę list 

nad parowozem dym białe kwiaty 

gwizd  

w niedzielę pociąg odjechał 

w inną niedzielę przyjdzie 

pracują czerwone obłoki pchają się ku słońcu 

na stacji dzień jak co dzień tydzień jak tydzień 

a szyny 

szyny się nigdzie nie kończą 

na wsi¹

siano pachnie snem 

siano pachniało w dawnych snach 

popołudnia wiejskie grzeją żytem 

słońce dzwoni w rzekę z rozbłyskanych blach 

życie pola złotolite  

wieczorem przez niebo pomost 

wieczór i nieszpór² 

mleczne krowy wracają do domostw 

przeżuwać nad korytem pełnym zmierzchu  

nocami spod ramion krzyżów na rozdrogach 

sypie się gwiazd błękitne próchno 

chmurki siedzą przed progiem w murawie 

to kule białego puchu 

dmuchawiec 

księżyc idzie srebrne chusty prać 

świerszczyki świergocą w stogach 

czegóż się bać  

przecież siano pachnie snem 

a ukryta w nim melodia kantyczki 

tuli do mnie dziecięce policzki 

chroni przed złem 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

jesień

uliczka za uliczką rzucona sierpem stromo 

okuty słońca mosiądzem szedł tędy młody żołnierz 

złocisty talerz fryzjera kłaniał się jemu domom 

a ten sam wiatr oblizywał wisły masywne połcie 

za domami podzwania tramwaj jak w bramę wchodzi w powietrze 

żołnierz także się wdziera w powietrze młodo idąc 

jesień biegnie na przełaj na bliskim jest kilometrze 

kasztan przy rogatce już rdzawo policzki wydął 

no więc będzie szaro jak film się poprzemyka 

już wypukłe zdarzenia cwałują ławą dokąd 

takiej geografii nie ma na życiu nie ma równika 

jak pilotowi trzeba powierzyć się młodym krokom  

miłość

przedświt się czule czołgał 

przez mroczne puszcze i haszcze 

noc przed nim płynęła wołgą³ 

górą krążyła jak jastrząb 

u dróg ciemnych z niebem twarzą w twarz 

chaty tłoczyły się w ciżbie 

miłość bez gwiazd 

miłość tlała po izbach  

usta spadają na usta młotem 

mocno ciemność sprzęga 

pierwsze uściski młode 

nieskończoną są wstęgą 

ciało się ciałem nakrywa 

pachnącym świeżą śliwą 

ramiona w gorącej przestrzeni 

zamykają się ciemnym pierścieniem 

tapczan twardy zgrzany jak rola 

orzą chyże lemiesze⁴ kolan 

aż zamiast pszenic wschodzących i żyt 

zaszemrze srebrem świt 

zastuka do okna biało 

podnieść oczy spojrzeć z uśmiechem 

to kwitnącej czereśni gałąź 

zgięła się pod strzechę 

świat

głębokie kliny ulic noc dzień światła pokotem 

lamp kule smugi w okien kwadratach 

chodzą kołem zaklętym witryn sklepowych roty 

świetlisty ich dwurząd ciasną ulicę oplata  

za szybą krągłe pudełeczka z blachy 

trumny rybek stłoczonych w śmierci oliwie strachu 

za drugą kanciaste rozpycha się żelastwo 

śruby haki pilniki tryskające jak wachlarz płasko  

za tamtą marzenie uwięzło barw i lekkości narkotyk 

krążą srebrne dziewczęta w seledynach i tiulu złotym 

nadpływa witryna inna koloru morza i zorzy 

tu kupiec ognie klejnotów na taflach kryształu rozłożył  

pasma okien jak pasy transmisyj 

snują się jeszcze jeszcze jeszcze 

pędzą lecą od wisły do wisły 

wiją się jak żyły sypią deszczem  

rzeczywistość spada płatkami liśćmi 

w mieście wichru i pędu nawała 

tęczowy zapałał 

wyścig  

więc także  

jezdnie rzeki asfaltu z szumem dążą do krańców 

wyłamują się z placów odchodzą zawile kręto 

zwieszając głowy pielgrzymie stąpa i latarń łańcuch 

i szyny idą drżące kół tramwajowych tętentem 

nie stoją domów cementowe sześciany 

klatki schodowe izby nie trwają nieruchome 

w mrozu szkle w lazurze jesieni lub wiośnianym 

wędrują mozolnie powolnie domy  

podłogi gnębi ciężar czworonożnych kroków 

tu ławy a tu stoły pełzną kołyski skrzynie 

na sprzętów powierzchniach toczy się gwiazdami pył 

w powietrzu ciemno czy widno drobinki płyną szeroko 

czas płynie 

jest 

nie ma 

będzie 

był 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

dno

żelazny świat tej łodzi 

dotknięty kometą granatu 

tonął odchodził 

pionowo w słoje wody burej 

chmurą 

na dno na dół  

wewnątrz biega na przestrzał 

krótkich spięć pożar 

drży rży moc w grubych nitach 

jęczą miażdżone morzem 

blachy pancerne trzeszczą  

akumulatory zalane po wręby 

we mgle ryżej kwasów manometru⁵ nie odczytać 

i tak wiadomo wciąż głębiej  

ciemniejsze czerwieńsze lampy 

chrypi cierpki oddech 

motor szalał na 400 amper⁶ 

przeciążony zamilkł 

już się poddał  

sami  

u kabli rur marynarze zawiśli bez ruchu 

cisza cwałuje straszliwy przybysz 

w zaduchu 

zalewają skroń ogniste grzywy  

bratersko piersią przy piersi 

w sieci zerwanych drutów czy w promieniach 

oficerowie pieśń zaczynają pierwsi 

i łódź się w pieśń zamienia  

i orłami czerwonymi w oczach atmosfera 

ach tak jest umierać  

ciężka ekstaza cichnie w iskier trzasku 

widać chaos kształtów na dnie rozpostartych 

atlantyda⁷ jest niżej 

czarnoczerwona jak karty 

a jak port pełna blasków  

10 tysięcy lat chłonęła oceanu wino 

koncentryczne budowle szumiały w słonej wodzie 

teraz powieka zapada ostatni raz 

drgnął drut czas 

na nowo od końca w maszynę się nawinął 

będzie nowych cyfr czekiem  

na głębokości stu metrów konając młodzi 

zrównaliśmy przeszłe i przyszłe wieki 

światło popołudniu

stań w zatoce posłuchaj woda śpiewa 

pierś marynarza wypukła jest jak i morze same 

ponad masztów pionami za chmur szarą bramą 

słońce złotym sztandarem powiewa  

no a barki zrozumiawszy ten sygnał 

kołyszą chudymi rej⁸ ramionami 

i ja wiem otulił się snów maligną 

dnia lazurowy kamień  

tragarz pasiasty jak bąk fajkę pali 

stóp ciemnych mu dotyka zwinięte skrzydło fali 

cień leje się na bulwar fioletem i ciszą 

tylko dźwigi parowe jak suchotnik dyszą 

tylko gwiżdże ten malarz na boku fregaty 

zawieszony malując liter smutne kwiaty 

tylko ty mocną rękę zwijając jak linę 

przeciągasz się dziwaczną rzucasz w lazur linię  

strzeż się 

drogi strzeliste i ostre jak promień 

echem dzwonią z dalekości 

żagli trójkąty strome 

ciche są jak pościg  

strzeż się 

słuchaj zatoki 

popołudnie w światłach nie śpi 

w lenistwie tak słonecznym idą czyjeś kroki 

strzeż się 

tajemnicze a rześkie  

jedyna

patrzę patrzę 

smutne i wesołe rzeczy są jednakowe 

przystanek tramwajowy wciska w ramiona głowę 

fabryka zatopiona powietrza oceanem 

grzeje kominami wieczór i tak już nagrzany 

w domy nim je zamazał letni zmierzch smagły — 

paciorki lamp chłodnawe sypnęły się gradem nagłym 

sennie brzęczą witryny wtórując kołom krokom 

bełkoce za żołnierzem pękaty wypukły bukłak⁹ 

okna lampy gazeta żołnierze marokko  

patrzę patrzę 

i rzeczywistość tak jakoś sama w rękach jak granat wybuchła 

fabryka domy przystanki może czekają 

zmierzch tuli się do ulic może chce uwierzyć 

na drobnych przedmiotach niepokój śniegiem leży 

rzeczy matek nie mają 

a moja  

patrzę patrzę 

schodzi ze schodów uśmiech siwy 

twarz zmarszczek siatka geograficzna 

według niej żegluję między ludźmi szczęśliwy 

to szczęście w jakich wyliczyć liczbach  

kiedyś 

dzieciństwo złe szczenię szczekało w dni wodospadach 

głodnego na tapczanie gorączka mnie żarzyła i jadła 

połatane ubranko szeptem opowiada 

ręce chropawe od pracy dla mnie kradły 

pani na pierwszem piętrze ma powieki płatki liliowe 

gdym poznał że malowane jak ciężko dusiły łzy 

matka z gniewem chłonęła moją spowiedź 

krzyczała pięścią groziła światu że zły  

jeden kąt 

w roku wojny 

w rodzinnej izdebce szlocha 

gdy synek wlecze się na front 

zranione nogi ciągnąc w dróg prochu 

wsparty towarzyszem karabinem  

patrzę patrzę 

teraz ręce oczy jak most przerzucają się do mnie 

most miłości wspomnień przebaczeń zapomnień 

fabryka palce kominów w ciepłym zmierzchu macza 

przystanek czerwonym wzrokiem zerknął tu szyderczy 

przedmioty czyżbym się wstydzić was musiał 

dla was powiem słowa inaczej 

siwy uśmiech silniejszy od śmierci 

matusiu 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

dzisiaj verdun¹⁰

samochody planety świecące deszcz stał ukosem 

przechodnie w melonikach melonik czarny owoc 

cienie rzeczy ulica czarniejszym mruczały głosem 

tylko tramwaj uparciuch błyskał na drucie różowo  

nad jezdnią latarnie wisiały mleczne obłoki 

wieczór a mleczne obłoki lecz wyżej było ciemno 

kanciaste bryły kamienic w żałobie mroku po kim 

a dach zupełnie jak balon w górę gdzieś zemknął  

no powiedz czy nie spokojne ciche miasteczko stolica 

a przecież na trotuarze nowy świat trzydzieści dwa 

moknę na deszczu marząc jak podchmielony policjant 

samotny w tłumie ja  

zlikwidowano wojnę spętano paktów powrozem 

na próżno bo my wciąż na froncie bijemy się 

patosem dział świszczących bomb grozą 

jestem wciąż na pustyniach verdun 

deszcz na asfalt światło na krzyk warszawy 

oczy mkną na kolumnę ogłoszeń bo ona z chlebem 

od wewnątrz czuje mózg wojenną czerwoną prawdę 

rozumiesz 

cóż po chlebie kiedy nie smarowany niebem 

zaułek

kamienny kawałek świata 

zaułek w kwiatach jak dziewczę 

nikt na pewno nie zechce 

tutaj stukiem samochodu kołatać  

tak 

to tylko gdzie indziej wybucha zwycięski jazgot 

a to ciężkie platformy brzęczą w łańcuchy jadąc 

a to znowu fartuchy zarzuciwszy na głowę 

rozpychają się autobusy słonie brunatne i płowe 

albo tramwaje suną 

między wartami latarń 

wełni się czarne tłumu runo 

wrzawa we mgłach i dymie wzlata  

tu cicho trawa wśród kamieni 

zieleni się niebu jaskółkom 

ludzie są dziećmi dużemi 

a samolotem ty pszczółko  

mieszkam tu w izbie małej jak pudełko 

w którą słońce wlewa złociste kubełko 

ogródek się waha czy wyjść na ulicę 

czy się winogradem wspiąć na okiennicę 

wiatr tę pustkę kocha często tu przysiada 

coś do szczelin szeptać do okien zagadać 

zaśpiewać 

chwiejącym się tyczynom słonecznika 

pająkom na furcie dębowej  

noc dzień przenika 

ranki wieczory 

na domach wtedy światła z boku 

prócz księżycowych i słonecznych gloryj 

spokój  

ranek

zaczęło się wiotko 

po pierwsze w mętnym tętnic szumie 

popłynęły bladawe koła srebrem lazurem się mieniąc 

na wylot skroś nocy słodkiej 

krzyknął tego nie umiem 

zawisły 

każde koło brzęknęło jak pieniądz 

po drugie wyjawiło się słowo koncerka 

płonęło wśród kół samotne we dwójkę z troską 

tego też nie znał więc ukradkiem na biurko zerkał 

tam słownik puchł i malał i znowu rosnął 

po trzecie niepodobna było wytrzymać tak 

gdy znienacka się zapadł w węże czarnych sprężyn 

trzepotał rękami tonąc na wznak 

zbudził się w oknie trwał księżyc 

trzecia rano godziny siwe i nowe 

zwyciężyć tak a jeśli wstać trudno 

auto poniosło na dworzec ciężką głowę 

potem pociągu pudło 

oczy senne a koła kołacą jawą 

wagon niski miażdży szyny śliskie 

na puszyste śniegowe stawy 

padały dziurkami czerwone iskry 

czytał się w ciemnościach węsząc jak zwierzę 

nurt mruczał powiewem przeżyć 

ale mącił zagubiał kluczył 

nie tak łatwo czytać siebie i nauczyć 

a tym bardziej że za okno wybiegał 

patrzył na śnieg ziemię płaską 

obłok jutrzni puszyste zero po lasach ją głaskał 

za obłokiem księżyc jeszcze 

semafor ale czego 

kieszeń 

notes 

reflektorem wytrysły notowania giełdowe cyfry znaki 

lilpop bank dyskontowy huta gryf starachowice 

a i słońce wzeszło czerwoną ławicą 

więc potem 

na cały dzień przestał być tajemniczym ptakiem  

śmierć

napisano stacja towarowa 

napisano magazyn 

dźwig i winda zwieszają ciężkie głowy 

cokolwiek się zdarzy  

wagon czerwone więzienie krów 

zatkał okienka pyskami cieląt 

ryk żalem kipi ryk i znów 

maszyny ciszę mielą  

worki na rampie¹¹ pachną paszą 

wieś jest na chwilę jakże nęci 

ale nie ma wilgotnego szmeru traw u pęcin¹² 

białe lampy noc słodką gaszą  

o koła których 8 

dobrze wy wiecie gdzie rzeźnia 

im hamulcom przyczepom osiom 

droga też nie bezbrzeżna  

dlaczego deski przepojone smarem 

przestały być kwitnącymi sosnami 

dlatego i ceglany dom 

stacja towarowa z żelaznym dźwigarem 

nie zmiłuje się nad nocą i krowami  

krowy na zabicie są  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

jednakowo

pościele wonne zielem 

dlatego siano pachnie snem 

w słońca kwadratach oknach zieleń 

czerwony kwiatek żarzy się jak usta  

przez kwiat i te liście wprost 

z promieni pochyły most  

w ciszy przeczuć 

u ciebie mateczko dzień ma oczy krowie 

wędrowcem w stepie człapie zapóźniony wieczór 

ranki w obłokach się czają 

i znowu dzień je łowi 

noce migocą snami grając 

sieje się słodycz przez lniane sito 

ty siejesz matczyna głowo 

zawsze uśmiech ręką serdeczną wita 

jasno biało brzozowo  

z końca stołu z wagonu z pola i bulwaru 

gdziekolwiek oddycham ciemnogrzywy chłopak 

oczy me listy myśli jeden mają popas 

szepcą zaklęcie wieków wiecznych 

wołają gwiazdę czarów 

słowo jak słonecznik 

matusiu 

piłsudski¹³

śnieżne konie śnieżyca po świętym marcinie 

zamieć dom tratowała a dom mocny wytrwał 

dawny czas w zegarach szafach skrzyniach 

litwa litwa  

pryzmaty dachów tkwiły na wonnych ścian zrębie 

dachy strzegły i drzwi i serca okiennic 

ganek raźno skrzykiwał do siebie gołębie 

prowadząc na ogródek ze sosnowej sieni 

jezioro sine wolno szło do brzegu 

usypiając fale jak dzieci 

w domu dzieci bez kołysek kołysał spod śniegów 

jęczący nieustannie rok 63 

inny teraz rok czoło marszczy się inaczej 

rusztowania maszty na 20 pięter mur 

czerwony ołówek to polityki karabin 

przekreślił pozycję starej rozpaczy 

organizować cyfry znaczy prowadzić szturm 

czyżby koniec na akcjach gumy i jedwabiu 

ile milionów rocznie bluzgają nafciane wieże 

iloma miliardami fabryki gwiżdżą i rżą  

a jego nie zmierzyć 

on jest on  

nie deszcz kwiecia czeremchy¹⁴ siny mundur oblepił 

krzyżów orderów gwiazd na piersiach jezioro więc srebrno 

dom na litwie belweder gorzej albo lepiej 

może wszystko jedno  

sercem zagrać na mapach jak czerwiennną kartą 

stuka pod wstęgą drgnęło zabolało 

stukającym będzie otwarto 

stukać czy nie za mało 

działa bagnety nike¹⁵ to było 10 lat 

przygasły wybuchy śmierci ogniste smugi grzywy 

westchnieniem maszyn w tęgim znoju 

oddychają za miastem niwy 

domy ceglane chaty łakną chleba pokoju  

belweder¹⁶ to także dom stary biały jak księżyc 

dwoje w nim oczu a tyle światła 

patrz nocą na tym domu widać jak ziemia cięży 

tam dźwiga ją na barach atlas¹⁷ 

prowincja noc

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

1

na wieży furgotał blaszany kogucik 

na drugiej zegar nucił 

mur fal i chmur popękał 

w złote okienka 

gwiazdy lampy  

lublin nad łąką przysiadł 

sam był 

i cisza  

dokoła 

pagórów koła 

dymiąca czarnoziemu połać  

mgły nad sadami czarnemi 

znad łąki mgły 

zamknęły się oczy ziemi 

powiekami z mgły  

2

noc to koło 

w ciszy niebieskiej wełnie 

wilno kościelne 

śpi białe jak gołąb  

nad zaułkiem arkada¹⁸ 

dom domowi dłoń tak uścisnął 

i zastygł z nagła  

jest i latarnia blada 

nad chodnikiem drewnianym nisko 

i ogród na wietrze zagrał  

wilia¹⁹ się łuszczy 

pluszcze o brzeg 

litwa ziemia puszczy 

jak dobrze  

3

w ciemności przegonny powiew 

na dachach strzelistych jak pacierz 

noc czarną jamą 

niewidzialni trzepocą orłowie 

zamość zamość  

rynek to staw kamienny 

z ratusza przystanią 

kolumn kroki senne 

dalekie rano  

w ciemności ukosy kortyn 

blanki szkarpy 

bramy 

czarnym się fortem 

zamość w ziemię wszarpał  

amen  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

dzień

klatki dygocą w studniach cegieł 

lampa milczący wulkanów szyldwach²⁰ 

wirem falami śruby pobiegły 

na piętra w lodem zionący wind wark  

turkot i brzęk blach dołem i górą 

chwieje się hala czerwony sztandar 

tryska w powietrze czarny pot stu rąk 

dym z papierosów ergo²¹ i wanda  

w białym oparze tłok tryby pchał tak 

że kurz opadał dusił darł nozdrza 

piec rozpalony szumiał jak bałtyk 

tlenowych gwizdków wysoki głos drżał  

kamień żelazo łuny grzmoty 

koła bijące sercem o tor 

ramiona śmigła lewary²² młoty 

gorący motor  

gdy chaos huków przybierał pęczniał 

o niewiast piersiach marzyła pierś 

to drżał w niej ciężar stalowa tęcza 

idąca śmierć  

do tereski z lisieux²³

drobniutkie stopki tupot nad otchłanią 

śnieg pada bieli choinki 

oczy tereski bóg zapalił 

powinny być skrzydła u ramion 

trzepotać zmawiać godzinki  

habit czarny spadochron nie pozwala upaść 

ludzie upadają płaczą drżą 

gwiazdy rodzą gwiazdy księżyc ciemność rozłupał 

a ja spłynąłem miłością jak rzeka krwią  

zasłoń święta łez dolinę 

niech nie widzę 

uszy dłońmi otul 

jak zapomnieć mam że płynę 

w oparach krwawego potu  

boli ty masz dłonie białe 

ziemia dymi ty się uśmiechasz 

zrozumiałem 

że milczysz to ma być mój lekarz  

odejdź teresko 

na swoją wysoką steczkę 

niech tam na niebie będzie święto niebiesko 

pozostanę niedoli dzieckiem  

nie anioł ale ziemic 

nie chcę błogosławić 

z wieków i chwili wydzieram krzyk  

o świecie 

nim cię kto zbawi 

zgiń przemiń 

wąwozy czasu

siedemnastego maja o siódmej godzinie 

złoty wieczór się kładzie na siwym lublinie 

lampy na smukłych słupach biją jak wodotryski 

płynące złotem szemrzą o zachodzie okna 

ulic klingi placów regularne dyski 

futra skwerów zlał blask tego ognia 

tak w śródmieściu się pali dzień dogasający 

inaczej tu o milę od murów 

za sitowiem zapada słońce 

jak ciężka szala wagi na której zmierzch urósł  

czas 

wieczność czasu 

szare wąwozy czasu 

czas  

ścieka w kroplach urasta otchłanie zapełnia 

wieje chaosem rzeczy co są lecz się topią 

w obłokach ciepłych noc dzień przepadły zupełnie 

półbrzask jedynie wisi mętny szary popiół 

obrazy marcoussisa²⁴ piorun sen kruk sztandar 

świeca morze pociski przyjaciółki ukłon 

katalog róg ulicy pieśń mej matki żandarm 

wszystko hurgoce w chmurach mgieł sztywnych jak sukno  

krzyczący wir wybuchem znienacka uderza 

wir niepokoju powstał może z przeczytanych książek 

zagmatwał strugę czasu spruł ją wskroś i przeżarł 

szczelinę wydrążył  

przez ręką wiru smagłą uczyniony wyłom 

widać jak w teleskopie gwiazdę to co było  

z daleka namiot cyrku z bliska transatlantyk 

zasłonił nieba niebieski fajans 

od ryku osypały się urwisk żółte kanty 

mastodont stąpa zagniewany 

rozpycha wieczór skórę tak wieczorem chłodzi 

nagle zwinęły się liście paprotne po gajach 

zaszumiały pianą 

to nic to ta chwila odchodzi 

w chmurnej szczelinie inna sprzed tysiącoleci 

pyłem drobnym jak petit na szpaltę nadleci  

wiatr nurt zgrzebny dymem odurza 

gwiezdny jakże piękny jest ognisk purpurowy żużel 

za obozem kołysały się wzgórza 

grzbietami wielkich wołów 

drewniane niezdarne łamały szuwar koła 

i tu chaos mosiężne ręce miecze karki 

naszyjniki z krzemieni oczy w ogniu jarkim 

oto burza postaci w skórach i kożuchach 

stosy rozbijające płomieniami łun nów 

aż znowu zaszumiało w szumach półbrzask bucha 

pochłania miękka paszcza obłoku tłum hunnów²⁵ 

potem się w nowych światłach powoli rozchyla 

i jak balon nad miastem niedawna tkwi chwila  

muł w rzekach kolczastego drutu 

wśród bomb ginących twarze 

złuszczył je ból jak belki łuszczy płomień w pożarze 

ziemia i pułki butów 

dnie stojące na płytkich okopach 

mitraliez²⁶ kaszle i świsty 

na ogniach nocny popas 

niebo ogniste 

miasto mdlejące przestrzeń która rzęzi 

armaty rozpalone rwące się z uwięzi 

w ogniach nicość 

nagle odmęt białawy zawrzał w głos zanucił 

jesteśmy pod lublinem który zorzą płonie 

dzień dzisiejszy powrócił 

powrócił jak syn marnotrawny 

ucałujmy jego skronie  

bo gdzie spojrzeć jak dawniej 

budynki w oddaleniu lśniące 

a tu o milę od murów 

za trzciną i sitowiem zagubia się słońce 

jak ciężka szala wagi na której zmierzch urósł  

czas 

wieczność czasu 

szare wąwozy czasu 

czas  

wizje nie nasycają są zawiłym haftem 

czy z tego alfabetu co będzie odczytam 

po cóż czytać i tak wiem chyba to jest prawdą 

pytania odpowiedzi brzmią jak odpowiedzi pytań 

wieczorem

mała moja maleńka 

chwieją się żółte mlecze 

w dolinę napływa gór cień 

cichy odwieczerz 

brodzi w zmierzchowym nurcie 

już późno 

mały mój ukochany 

trudno z miłości się podnieść 

a jeszcze ciężej od złych nowin 

gdy patrzysz na mnie ciemnym nowiem 

smutniej mi chłodniej 

boję się  

rozstać się musimy 

ty z innym do ślubu jedziesz 

na srebrne noce złote dnie 

moja droga gdzie indziej wiedzie 

we mgle 

tam gdzie najsamotniejsi  

słyszę turkot karocy 

niebo nazbyt się chmurzy 

daj rękę ukochany raz jeszcze 

o ciemne godziny pieszczot 

co było nie może trwać dłużej 

czas mi już czas 

całuj ostatni raz 

żegnaj  

dobrzy ludzie 

błogosławcie zdarzenia które przeszły 

błogosławcie i te co przyjdą  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

zapowiedź

czerwone grube spirale dookoła dzbanów 

połysk cętkowanych muszli 

coraz to mniejsze kule płyną w srebrnej smudze 

dom rozchyla się jak wachlarz 

jakże ten profil zamknąć w trapezy i kąty 

drzewem zwichrzonym tragicznie zasłaniam naszą miłość 

ścięte kwiaty uśpione w misach 

zwierciadła ukazują bladą głębię podwodną 

orzeźwia ciężka fałda zapachu kadzidła 

wymykają się wreszcie słowa o które chodzi 

metafizykę splecioną jak piękne włosy 

rozplącze jasny miecz chemia 

mózg lat 12

chmury wyżej niżej to nuty 

brodzą w błękicie luzem 

brodzą i moje buty 

w letniego wiatru strudze  

kapliczki ze świętym janem 

w wianeczku zawiędłych bylin 

dosięgnął niewypowiedziany 

obłok motyli 

dalej drogą na łąkę 

wędruj pagórem gliny 

torze kolejki 

papierowy powój poprzerastał szyny  

do łąki ścieżyna pałąkiem 

na dół z nasypu 

depcąc trawę u rzeki 

nagi chłopak zakipiał  

gdzie się choiny kończą 

zasłaniające miasto 

wyrzuca sto wiotkich rączek 

mózg lat dwunastu 

między kroplami chabru 

na rybiej łusce fali 

trzepoce się chyży kaprys 

torsu gibkiego spirala  

krzyk o południe o potok 

krzyku pełne usta i garście 

w ekstazie słońca jak motor 

pali się mózg lat dwanaście  

patrzę dzień idzie za południe już niesymetryczny 

wkrótce wieczór nasypie się jak góra 

wiatr trawy ruszył a nie drgnąłby komin fabryczny 

ze złotej rzeka będzie bura  

chłopcze chłopiec jutro pojutrze 

radość naga a to nie życia zaczyn 

zamknie się na zawsze jak kluczem 

w 1936 chłopcze na rzekę spod hełmu popatrzysz 

narzeczona

wszedł na fale łucznik jutrzni pięść wparł w głąb 

ściekał długo złotą strugą migotał w łuskach 

w ciemnym złocie liśćmi ociekł jak strugą dąb 

w ciemnym świcie wichru wycie i pustka  

a cóżeście to tak wodę zmącili 

czemu kuźnia pod dębami nie dzwoni 

noc zesuwa się niebieska jak kilim 

w czarnym krzyku gniazd wronich 

wychodziły białe chaty na ług 

jeszcze stoi wielka rosa na ziołach 

wyjdźże młoda przestąp próg 

spojrzyj w ranek malowany 

spojrzyj bystro dokoła  

ukochany 

nie wołaj 

mam na oczach marę senną piękniejszą 

a cóżeście to tak dymy rozwiedli 

że w siności tej nie widać wsi całej 

świtem rankiem słońce sunie spod jedlin 

jak twarz moja zuchwałe 

ustawiały się rzędem płoty 

chochołami²⁷ róż kołysał zły wiatr 

wyjdźże młoda na jesienne zaloty 

spojrzyj chłopak u ściany 

czarnooki czeka swat  

ukochany 

me zaloty 

sen tęskliwy mara której nie znasz 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

ja karabin

zapomniałem piękny sierpniu od wczoraj 

jak drzwi kina otworzyła się ta pora  

mur spękany nad tapczanem rozkwitł srebrnie 

znowu głowa będzie gwiazdą niepotrzebnie 

artylerio z betonowych łożysk ryknij 

dosyć zmierzchów fałszowanych i jutrzni 

cedzi słowa bardzo mądre dzień zwykły 

w muszlę uszu których ja znów jestem uczniem  

słodko wiersze w cieczy cisz tych się ważą 

jak trzmiel czarny w tunelowym garażu 

tylko taki czas odmienny chciałbym poznać 

w którym ludu karabinem będę z wiosną  

legenda

spojrzeniem obłoki przebrał trójkąt mądre oko boże 

księżyc kroplą ze srebra ciężył o tej porze  

smolny swąd z czarnych lasów się dźwigał 

nad miastami czerwono i dym i gaz 

niebo chodziło kołem jak śmiga²⁸ 

zataczał się bo noc głucha czas  

zwykłe słowa 

mówi się zawsze zwykłym słowem 

o inaczej zaczynać na nowo 

otrząsnąć z gwiazd głowę  

noc gwiazdy bulwary drzewa 

wiatr nie tak szarpie mi kurtę jak niegdyś szarpał sukienkę 

przedwiośnie nawet nie śpiewa 

przerwało piosenkę  

ciszą ty chcesz mnie przebić 

w milczeniu słychać twe wieki 

groźbą wołasz do siebie 

boże daleki 

szuka oko bystre 

znalazłeś wstrzymałem oddech 

wznoszą się ręce przeczyste 

czekają kiedy się poddam  

o daleki 

słyszysz te wiersze 

daleki 

nie będę twoim świerszczem 

wzdychają miłością piersi 

nie doczekasz się niebo przemian 

niech się wiersz łamie jak pierścień 

przybywaj ziemio  

ziemia skała glina 

a ja to mięśnie i kościec 

kończy się co się zaczyna 

nie może być jaśniej i prościej  

coda²⁹

fale chodzą cichutko 

z drugiego brzegu od bagien 

prowadzi wesołą łódkę 

łopoczący żagiel  

twarz rybaka w refleksach wiosny 

kapelusz nad nią stoży się wysoki 

ogorzałe ręce pogrążają płytko wiosło 

burząc w wodzie obłoki  

one i żagiel za cypel płyną prosto 

pod wierzbę obciążoną złocistym okwiatem 

w milczeniu plam świateł 

luby jest postój  

taki w pamięci pejzaż się otwiera 

choć dzień niejeden go pokrył 

jezioro na litwie nazywało się wiero 

ten rybak bogdan modryj  

myślę miasto niebo w łunie rudawej 

tam zdziera płuca we wrzasku odlewni wentyl 

pod kratami mostu okręt zawył 

stocznie remizy dymią 

wszystko cenię ceną legendy 

krzyk miasta ciszę na łodzi 

legendą olbrzymią dzień jak co dzień  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

a la campagne³⁰

przekłady na język świata

tłumaczyła M. S.

le foin sent le sommeil 

le foin sentait bon dans des rêves d’autrefois 

les après-midi de campagne chauffent le seigle 

le soleil fait sonner la riviere en fer blanc etincelant 

la vie les champs en or fondu  

le soir l’appontement à travers le ciel 

la soirée et les vêpres 

les vaches laitières rentrant aux batiments 

ruminent près de l’auge plein e crepuscule  

les nuits de dessous des bras des croix aux croissements des chemins 

tombe de la vermoulure azurée des étoiles 

des petits nuages devant le seuil dans les gazons 

ce sont des boules de duvet blanc 

la dent de lion  

la lune s’en va laver des linges argentés 

des petits grillons grésillent dans les meules 

qu’y a-t-il à craindre 

puisque le foin sent le sommeil 

et l’air de cantique y celée 

presse contre moi ses joues d’enfant 

protège contre le mal  

une ruelle³¹

przekłady na język świata

tłumaczyła M. S.

une petite parcelle en pierre de l’univers 

une ruelle en fleurs comme une jeune fille 

sûrement nul n’aura envie 

d’y heurter avec le bruit d’une auto 

oui 

ce n’est qu’ailleurs qu’éclate le brouhaha victorieux 

tantôt de lourds camions font résonner leur chaînes en roulant 

et tantôt à travers des autobus éléphants bruns et fauves 

ou bien des tramways filent 

parmi les sentinelles des reverbères 

la toison noire de la foule moutonne 

la rumeur monte dans les brumes et la fumée  

ici l’herbe au milieu des pierres 

verdit doucement pour le ciel et pour les hirondelles 

les hommes sont des grands enfants 

et tu es un avion petite abeille  

je demeure ici dans une chambrette petite comme une boîte 

où le soleil verse son seau doré 

le jardinet hésite faut-il sortir dans la rue 

où bien grimper avec la vigne sur le volet 

le vent aime cette solitude s’y assied souvent 

pour chuchoter quelque chose aux interstices parler aux croisées 

chanter 

aux perches branlantes du tournesol 

aux araignées sous les portes à claire voie en bois de chêne  

la nuit penètre le jour 

les matinées les soirées 

alors de côté sur les maisons des lumières 

a part les halos du soleil et de la lune 

la tranquillité  

la mort³²

przekłady na język świata

tłumaczyła M. S.

c’est ecrit la gare des marchandises 

c’est ecrit le depot 

l’ascenseur et le monte-charge penchent leurs tetes pesantes 

quoi qu’il arrive  

le wagon la prison rouge des vaches 

a bouche des petits fenetres avec des museaux de veaux 

un beuglement plein des regrets un beuglement et de nouveau 

des machines moulent le silence  

les sacs sur la rampe sentent le fourrage 

pour un moment c’est la campagne oh quel est son attrait 

mais il n’y a pas de bruissement humide des herbes aux paturons 

des blancs lampadaires eteignent la douce nuit  

oh les roues qui les huit 

vous savez bien ou est l’abattoir 

a eux aux freins aux chaines aux essieux 

le chemin non plus n’est interminable  

pourquoi des planches salurees de fraisse 

ont cesse d’etre des pins fleuris 

c’est pour cela et la maison en brique 

la gare des marchandises avec la grue en fer 

ne s’apitoiera pas sur la nuit et les vaches  

les vaches sont pour qu’on les tue.  

Przypisy:

1. na wsi — utwór występuje równiez w tomie poetyckim Józefa Czechowicza Kamień. [przypis edytorski]

2. nieszpory — codzienna modlitwa wieczorna. [przypis redakcyjny]

3. Wołga — najdłuższa rzeka Europy; przepływa przez Rosję. [przypis redakcyjny]

4. lemiesz — ostrze pługa rozcinające ziemię. [przypis redakcyjny]

5. manometr — przyrząd do pomiaru ciśnienia gazów i cieczy. [przypis redakcyjny]

6. amper — jednostka natężenia prądu elektrycznego. [przypis redakcyjny]

7. Atlantyda — mityczna kraina, która miała być miejscem istnienia rozwiniętej cywilizacji zniszczonej przez serię trzęsień ziemi i zatopionej przez wody morskie. [przypis redakcyjny]

8. reja — poziome drzewce omasztowania statku. [przypis redakcyjny]

9. bukłak — pojemnik na napoje. [przypis redakcyjny]

10. Verdun — miejscowość w północno-wschodniej Francji, nad Mozą. W roku 1916 w czasie I wojny światowej toczyły się tam krwawe walki pozycyjne, w których poległo ok. 700 tys. żołnierzy. [przypis redakcyjny]

11. rampa — podwyższenie ułatwiające ładowanie towarów na stacji kolejowej. [przypis redakcyjny]

12. pęcina — część kończyny znajdująca się nad kopytem. [przypis redakcyjny]

13. piłsudski — wiersz jest również dostępny w tomie poetyckim Józefa Czechowicza Ballada z tamtej strony. [przypis edytorski]

14. czeremcha — drzewo lub krzew o białych, odurzająco pachnących kwiatach. [przypis redakcyjny]

15. Nike — w mitologii greckiej bogini zwycięstwa. [przypis redakcyjny]

16. Belweder — pałac w Warszawie w Parku Łazienkowskim, dawna siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. [przypis redakcyjny]

17. Atlas — w mitologii greckiej tytan dźwigający z rozkazu Zeusa na barkach sklepienie niebios. [przypis redakcyjny]

18. arkada — łuk wsparty na dwóch kolumnach. [przypis redakcyjny]

19. Wilia — rzeka na Białorusi i Litwie płynąca przez Wilno. [przypis redakcyjny]

20. szyldwach (daw.) — żołnierz stojący na warcie. [przypis redakcyjny]

21. ergo (łac.) — więc; spójnik używany tradycyjnie przy budowaniu dowodu filozoficznego. [przypis redakcyjny]

22. lewar — dźwignia do podnoszenia ciężarów. [przypis redakcyjny]

23. Teresa z Lisieux (1873–1897) — karmelitanka francuska, święta katolicka, patronka misji. [przypis redakcyjny]

24. Marcoussis Louis — przyjęty w 1912 r. pseudonim Ludwika Kazimierza Markusa, polskiego malarza działającego w Paryżu, reprezentanta nurtu kubistycznego i surrealistycznego. [przypis redakcyjny]

25. Hunowie — staroż. plemiona koczownicze, które w IV w. n. e. przybyły z Azji Środkowej i opanowały Europę, przyczyniając się m. in. do upadku Cesarstwa Rzymskiego. [przypis redakcyjny]

26. mitralieza (przestarz.; fr. mitrailleuse) — karabin maszynowy. [przypis redakcyjny]

27. chochoł — słomiane okrycie drzewek i krzewów ogrodowych na zimę. [przypis redakcyjny]

28. śmiga — skrzydło wiatraka. [przypis redakcyjny]

29. coda — końcowy, zwykle o szybszym w stosunku do całości tempie, fragment utworu muz., oparty na jego materiale tematycznym. [przypis redakcyjny]

30. a la campagne — przekład wiersza Na wsi. [przypis edytorski]

31. une ruelle — przekład wiersza Zaułek. [przypis edytorski]

32. la mort — tłumaczenie wiersza Śmierć. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dzien-jak-co-dzien

Tekst opracowany na podstawie: Józef Czechowicz, Dzień jak codzień, F. Hoesick, Warszawa, 1930

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Maria Bailey, Marta Niedziałkowska, Magdalena Paul, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Widok z mego okna, Trębacz, Maurycy (1861-1941), domena publiczna

ISBN-978-83-288-3167-4

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.