Adam Mickiewicz

Farys

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Farys¹

Kasyda² na cześć emira Tadż-ul-Fechra³⁴ ułożona. Janowi Kozłow ⁵ na pamiątkę przypisana

Jak łódź wesoła, gdy uciekłszy z ziemi, 

Znowu po modrym zwija się krysztale, 

I pierś morza objąwszy wiosły lubieżnemi, 

Szyją łabędzią buja ponad fale: 

Tak Arab, kiedy rumaka z opoki 

Na obszar pustyni strąca, 

Gdy kopyta utoną w piaszczyste potoki 

Z głuchym szumem, jak w nurtach wody stal gorąca. 

Już płynie w suchym morzu koń mój i rozcina 

Sypkie bałwany piersiami delfina. 

Coraz chyżej, coraz chyżej, 

Już po wierzchu żwir zamiata; 

Coraz wyżej, coraz wyżej, 

Już nad kłąb kurzu wylata. 

Czarny mój rumak jak burzliwa chmura, 

Gwiazda na czole jego jak jutrzenka błyska, 

Na wolę wiatrów puścił strusiej grzywy pióra, 

A nóg białych polotem błyskawice ciska⁶. 

Pędź, latawcze białonogi! 

Góry z drogi, lasy z drogi! 

Daremnie palma zielona 

Z cieniem i owocem czeka: 

Ja się wydzieram z jej łona, 

Palma ze wstydem ucieka, 

Kryje się w głębi oazy 

I szmerem liści z mojej dumy się uśmiecha. 

Owdzie granic pustyni pilnujące głazy 

Dziką na Beduina poglądają twarzą, 

Kopyt końskich ostatnie podrzeźniając echa, 

Taką za mną groźbą gwarzą: 

«O szalony! gdzie on goni! 

Tam od ostrych słońca grotów 

Głowy jego nie uchroni, 

Ni palma zielonowłosa, 

Ni białe łono namiotów, 

Tam jeden namiot — niebiosa. 

Tylko skały tam nocują, 

Tylko gwiazdy tam koczują». 

Daremnie grożą, daremnie! 

Pędzę i podwajam razy. 

Spojrzałem, aż dumne głazy 

Zostały z dala ode mnie, 

Uciekają rzędem długim, 

Kryją się jeden za drugim. 

Sęp usłyszał ich groźbę i ślepo uwierzył, 

Że Beduina weźmie na pustyni jeńcem, 

I w pogoń za mną skrzydłami uderzył, 

Trzykroć czarnym obwinął głowę moję wieńcem: 

«Czuję — krakał — zapach trupi⁷, 

Jeździec głupi, rumak głupi. 

Jeździec w piaskach szuka drogi, 

Szuka paszy białonogi. 

Jeźdcze⁸, koniu, pusta praca, 

Kto tu zaszedł, nie powraca. 

Po tych drogach wiatr się błąka, 

Unosząc z sobą swe ślady; 

Nie dla koni jest ta łąka, 

Ona tylko pasie gady. 

Tylko trupy tu nocują, 

Tylko sępy tu koczują». 

Kracząc, lśniącymi szpony w oczy mi urągał, 

I spojrzeliśmy sobie trzykroć oko w oko. 

Któż się uląkł? — Sęp uląkł i uciekł wysoko. 

Kiedym go chciał ukarać i majdan⁹ naciągał, 

I gdym sępa oczyma poza sobą tropił, 

Już on wisiał w powietrzu, jako plamka szara, 

Wielkości wróbla — motyla — komara — 

Potem się całkiem w błękicie roztopił. 

Pędź, latawcze białonogi! 

Skały z drogi, sępy z drogi! 

Wtenczas obłok zachodni wyrwał się spod słońca, 

Gonił mię białym skrzydłem po błękitnym sklepie¹⁰; 

On w niebie za takiego chciał uchodzić gońca, 

Jakim ja byłem na stepie! 

Nad głową moją zawisnął, 

Taką groźbę za mną świsnął: 

«O szalony! gdzie on goni! 

Tam pragnienie piersi stopi, 

Obłok deszczem nie odkropi 

Osypanej kurzem skroni; 

Strumień na błoniu jałowem 

Nie ozwie się srebrnym słowem, 

Rosa, nim na ziemię spadnie, 

Wiatr ją głodny w lot rozkradnie». 

Daremnie grozi! pędzę i podwajam razy; 

Obłok strudzony zaczął po niebie się słaniać, 

Coraz niżej głowę skłaniać; 

Potem oparł się na głazy. 

A gdym oczy raz jeszcze ze wzgardą obrócił, 

Jużem o całe niebo w tyle go porzucił. 

Widziałem z twarzy, co on w sercu knował: 

Zaczerwienił się od złości, 

Oblał się żółcią zazdrości, 

Na koniec jak trup sczerniał i w górach się schował. 

Pędź, latawcze białonogi, 

Sępy z drogi, chmury z drogi! 

Teraz oczy kręgiem słońca 

Okręciłem koło siebie. 

I na ziemi, i na niebie 

Już nie było za mną gońca. 

Tu natura snem ujęta 

Nigdy ludzkich stóp nie słyszy, 

Tu żywioły drzemią w ciszy, 

Jak niepłoszone zwierzęta, 

Których stado nie ucieka, 

Widząc pierwszą twarz człowieka. 

Przebóg! Ja tu nie pierwszy! Śród piaszczystej kępy 

Oszańcowane świecą się zastępy, 

Czy błądzą, czy z zasadzki czatują na łupy? 

Jeźdce¹¹ w bieli i konie straszliwej białości! 

Przybiegam — stoją; wołam — milczą; to są trupy! 

Starożytna karawana 

Wiatrem z piasku wygrzebana! 

Na skieletach¹² wielbłądów siedzą jeźdców kości. 

Przez jamy, gdzie były oczy, 

Przez odarte z ciała szczęki 

Piasek strumieniem się toczy 

I złowrogie szemrze jęki: 

«Beduinie opętany! 

Gdzie lecisz? tam huragany¹³!» 

Ja pędzę, ja nie znam trwogi. 

Pędź, latawcze białonogi! 

Trupy, huragany z drogi! 

Huragan, z afrykańskich pierwszy wichrzycieli, 

Przechadzał się samotny po żwiru topieli. 

Obaczył mię z daleka, wstrzymał się i zdumiał, 

I kręcąc się na miejscu, tak do siebie szumiał: 

«Co tam za jeden z wichrów, moich młodszych braci, 

Tak poziomego lotu, nikczemnej postaci, 

Śmie deptać lądy, którem w dziedzictwie osiągnął?» 

Ryknął i ku mnie w kształcie piramidy ciągnął. 

Widząc, żem był śmiertelny i nieustraszony, 

Ze złości ląd nogą trącił, 

Całą Arabiją¹⁴ zmącił 

I jak gryf¹⁵ ptaka porwał mnie w swe szpony. 

Oddechem ognistym palił, 

Skrzydłami kurzawy walił, 

Ciskał w górę, bił o ziemię, 

Nasypywał żwiru brzemię. 

Ja zrywam się, walczę śmiało, 

Targam jego członków kłęby, 

Ćwiertuję piaszczyste ciało, 

Gryzę go wściekłymi zęby. 

Huragan chciał z mych ramion w niebo uciec słupem: 

Nie wydarł się; w pół ciała zerwał się i runął, 

Deszczem piasku z góry lunął 

I legł u nóg mych długim jak wał miejski trupem. 

Odetchnąłem! ku gwiazdom spoglądałem dumnie; 

I wszystkie gwiazdy, oczyma złotemi, 

Wszystkie poglądały ku mnie; 

Bo oprócz mnie nie było nikogo na ziemi. 

Jak tu mile oddychać piersiami całemi! 

Oddycham pełno! szeroko! 

Całe powietrze w Arabistanie¹⁶ 

Ledwo mi na oddech stanie. 

Jak tu mile poglądać oczyma całemi! 

Wytężyło się me oko 

Tak daleko! tak szeroko! 

Że więcej świata zasięga, 

Niż jest w kole widnokręga. 

Jak miło się wyciągnąć ramiony całemi! 

Wyciągnąłem ku światu ramiona uprzejme, 

Zda się, że go ze wschodu na zachód obejmę. 

Myśl moja ostrzem leci w otchłanie błękitu, 

Wyżej, wyżej i wyżej, aż do niebios szczytu. 

Jak pszczoła topiąc żądło i serce z nim grzebie, 

Tak ja za myślą duszę utopiłem w niebie! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. farys — jeździec. Jest to zaszczytne nazwanie u Arabów Beduinów, znaczące to samo, co chevalier, rycerz w wiekach średnich. [przypis autorski]

2. kasyda — forma poezji arabskiej, ukształtowana w okresie przedmuzułańskim; poemat monorymiczny, podzielony na ściśle ustalone części, treść najczęściej pochwalna. [przypis edytorski]

3. Tadż-ul-Fechr — Pod tym imieniem znany był na Wschodzie Wacław hr. Rzewuski (tadź znaczy wieniec, fechr sława). [przypis autorski]

4. Tadż-ul-Fechr, własc. Wacław Rzewuski (1784–1831) — orientalista, podróżnik, poeta; syn hetmana Seweryna Rzewuskiego, jednego z przywódców konfederacji targowickiej. Kształcił się w elitarnej szkole Theresianum w Wiedniu; dzięki kontaktom ze swym wujem, podróżnikiem i pisarzem, autorem Rękopisu znalezionego w Saragossie, Janem Potockim, zainteresował się kulturą Wschodu. W latach 1818–1820 podróżował po krajach arabskich: Syrii, Iraku, Libanie, Palestynie; jego opowieści z tych podróży krążyły później w formie anegdot i zyskały sobie miano „awantur arabskich”, ale zostały także spisane w formie pamiętnikarsko-naukowej relacji Sur Les Chevaux Orientaux et provenants des Races Orientales, opatrzonej mapami, rysunkami i zapisami nutowymi, stanowiącymi szczególnie cenne źródło wiedzy etnograficznej na temat Beduinów. Wydane zostały jedynie poetyckie wspomnienia i wrażenia z Syrii pt. Podróż do Palmiry (1821). Żyjąc wśród Arabów, zyskał sobie tytuł emira. Założyciel czasopisma „Mines de l’Orient” („Oblicza Orientu”; wyd. w Wiedniu 1809–1818) oraz pierwszego w Europie instytutu badań orientalistycznych, członek wielu towarzystw naukowych (w Getyndze, w Monachium i Warszawie). Słynął również jako miłośnik i znawca koni oraz wyśmienity jeździec. Po powrocie do kraju, w rodzinnym majątku na Podolu, zajmował się hodowlą koni; żywo zajmowała go rodzima kultura ukraińska. Włączył się również w działalność patriotyczną, w latach 1825–26 należał do Towarzystwa Patriotycznego; podczas powstania listopadowego dowodził wystawionym przez siebie oddziałem kawalerii. Po bitwie pod Daszowem zginął w niewyjaśnionych okolicznościach (domysły na ten temat przedstawił Juliusz Słowacki w Dumie o Wacławie Rzewuskim). [przypis edytorski]

5. Jan Kozłow (1779–1840) — poeta ros., tłumacz Sonetów Krymskich Mickiewicza. [przypis edytorski]

6. Czarny mój rumak (...) błyskawice ciska — Te cztery wiersze, zawierające opisanie konia, są tłumaczone z arabskiego czterowiersza, umieszczonego w notach do Antologii arabskiej de Lagrange’a. [przypis autorski]

7. Czuję, karakał, zapach trupi — Powszechny na Wschodzie przesąd, że sępy czują śmierć z daleka i krążą za człowiekiem mającym umrzeć. Jakoż zaledwie skona podróżny, wnet kilka ich zjawia się w okolicy, chociaż pierwej nie były widziane. [przypis autorski]

8. jeźdcze — dziś popr. forma W. lp: jeźdźcze. [przypis edytorski]

9. majdan (daw.) — część środkowa łęczyska (prętu) łuku, będąca uchwytem dla dłoni łucznika. [przypis edytorski]

10. sklep — tu: sklepienie. [przypis edytorski]

11. jeźdce — w innych wydaniach: jezdce a. jeźdze; dziś popr. forma M. lm: jeźdźcy. [przypis edytorski]

12. skielet — dziś: szkielet. [przypis edytorski]

13. huragan — jest to wyraz amerykański urikan, i oznacza straszliwą burzę tropikową. Ponieważ znajomy powszechnie w Europie, użyliśmy go zamiast wyrazów arabskich Semum, Serser, Asyf itp. w znaczeniu wichru albo trąby powietrznej, zasypującej niekiedy całe karawany. Persowie nazywają go Girdebad. [przypis autorski]

14. Arabiją — dziś popr. forma B. lp: Arabię. [przypis edytorski]

15. gryf — zwierzę fantastyczne o ciele lwa oraz głowie i skrzydłach orła, obecne w ikonografii asyryjskiej i egipskiej, a w mit. gr. poświęcone Apollinowi. [przypis redakcyjny]

16. Arabistan — Arabia, nazwa całego Półwyspu Arabskiego, daw. również europejskiej części Turcji, zamieszkałej przez ludność kamówiącą po arabsku. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/farys

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Poezje. T. 2, Wiersze z lat 1825-1855 (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki). Wyd. 2 poprawione, Krakowska Spółdz. Wydawnicza, Kraków 1928

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Justyna Lech, Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła, Weronika Trzeciak.

Okładka na podstawie: Duncan~@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.