Cyprian Kamil Norwid

Fortepian Chopina

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-7177-9

Fortepian Chopina

La musique est une chose étrange!¹ 

Byron

L’art?... c’est l’art — et puis, voilà tout.² 

Béranger

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie 

Niedocieczonego wątku — — 

— Pełne jak mit, 

Blade jak świt, 

— Gdy życia koniec szepce do początku: 

„Nie stargam cię ja — nie! — Ja, u-wydatnię!...” 

II

Byłem u Ciebie w dni te przedostatnie, 

Gdy podobniałeś — co chwila, co chwila — 

Do upuszczonej przez Orfeja liry, 

W której się rzutu-moc z pieśnią przesila, 

I rozmawiają z sobą struny cztéry, 

Trącając się, 

Po dwie — po dwie — 

I szemrząc z cicha: 

„Zacząłże on 

Uderzać w ton?... 

Czy taki Mistrz!... że gra... choć odpycha?...” 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

III

Byłem u Ciebie w te dni, Fryderyku! 

Którego ręka... dla swojej białości 

Alabastrowej — i wzięcia — i szyku — 

I chwiejnych dotknięć jak strusiowe pióro — 

Mieszała mi się w oczach z klawiaturą 

Z słoniowej kości... 

I byłeś jako owa postać, którą 

Z marmurów łona, 

Niźli je kuto, 

Odejma dłuto 

Geniuszu, wiecznego Pigmaliona³! 

IV

A w tem, coś grał — i co? zmówił ton — i co? powié, 

Choć inaczej się echa ustroją, 

Niż gdy błogosławiłeś sam ręką Swoją 

Wszelkiemu akordowi — 

A w tem, coś grał, taka była prostota 

Doskonałości Peryklejskiéj⁴, 

Jakby starożytna która Cnota, 

W dom modrzewiowy wiejski 

Wchodząc, rzekła do siebie: 

„Odrodziłam się w Niebie, 

I stały mi się arfą⁵ — wrota, 

Wstęgą — ścieżka... 

Hostię — przez blade widzę zboże... 

Emanuel⁶ już mieszka 

Na Taborze⁷!” 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

V

I była w tem Polska, od zenitu 

Wszechdoskonałości dziejów 

Wzięta, tęczą zachwytu — — 

Polska — przemienionych kołodziejów! 

Taż sama, zgoła, 

Złoto-pszczoła!... 

(Poznałciże bym ją na krańcach bytu!...) 

VI

I — oto — pieśń skończyłeś — i już więcéj 

Nie oglądam Cię — jedno — słyszę: 

Coś?... jakby spór dziecięcy — — 

— A to jeszcze kłócą się klawisze 

O niedośpiewaną chęć: 

I trącając się z cicha 

Po ośm — po pięć — 

Szemrzą: „Począłże grać? Czy nas odpycha??...” 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

VII

O Ty, co jesteś Miłości-profilem. 

Któremu na imię Dopełnienie; 

To — co w Sztuce mianują Stylem, 

Iż przenika pieśń, kształci kamienie... 

O! Ty — co się w Dziejach zowiesz Erą, 

Gdzie zaś ani historii zenit jest, 

Zwiesz się razem: Duchem i Literą 

I „consummatum est”⁸ — 

O! Ty — Doskonałe-wypełnienie, 

Jakikolwiek jest Twój, i gdzie?... znak... 

Czy w Fidiaszu, Dawidzie⁹, czy w Szopenie, — 

Czy w Eschylesowej scenie¹⁰. 

Zawsze — zemści się na tobie: BRAK! 

— Piętnem globu tego — niedostatek: 

Dopełnienie?... go boli!... 

On — rozpoczynać woli 

I woli wyrzucać wciąż przed się — zadatek. 

— Kłos?... gdy dojrzał, jak złoty kometa, 

Ledwo że go wiew ruszy, 

Deszcz pszenicznych ziarn prószy, 

Sama go doskonałość rozmieta... 

VIII

Oto — patrz, Fryderyku! To Warszawa: 

Pod rozpłomienioną gwiazdą 

Dziwnie jaskrawa — — 

— Patrz, organy u Fary¹¹; patrz! Twoje gniazdo: 

Owdzie patrycjalne domy stare 

Jak Pospolita-rzecz, 

Bruki placów głuche i szare 

I Zygmuntowy w chmurze miecz. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

IX

Patrz!... Z zaułków w zaułki 

Kaukaskie się konie rwą 

Jak przed burzą jaskółki, 

Wyśmigając przed pułki 

Po sto — po sto — — 

— Gmach zajął się ogniem, przygasł znów, 

Zapłonął znowu — — i oto pod ścianę 

Widzę czoła ożałobionych wdów 

Kolbami pchane — — 

I znów widzę, acz dymem oślepian, 

Jak przez ganku kolumny 

Sprzęt podobny do trumny 

Wydźwigają... runął... runął... — Twój fortepian! 

X

Ten!... co Polskę głosił, od zenitu 

Wszechdoskonałości Dziejów 

Wziętą, hymnem zachwytu, 

Polskę — przemienionych kołodziejów; 

Ten sam — runął — na bruki z granitu! 

— I oto: jak zacna myśl człowieka, 

Poterany jest gniewami ludzi, 

Lub jak — od wieka 

Wieków — wszystko, co zbudzi! 

I — oto — jak ciało Orfeja, 

Tysiąc Pasyj rozdziera go w części¹², 

A każda wyje: „Nie ja!...” 

„Nie ja!” — zębami chrzęści. 

*

Lecz Ty — lecz ja? Uderzmy w sądne pienie, 

Nawołując: „Ciesz się, późny wnuku! 

Jękły — głuche kamienie: 

Ideał — sięgnął bruku — —”. 

Przypisy:

1. La musique est une chose étrange! — Muzyka jest rzeczą nadzwyczajną. [przypis edytorski]

2. L’art?... c’est l’art — et puis, voilà tout — Sztuka?... To jest sztuka i... oto wszystko. [przypis redakcyjny]

3. Pigmalion — w mit. gr. król Cypru i rzeźbiarz, który zakochał się we własnym dziele, wyrzeźbionej z kości słoniowej kobiecie. Nadał jej imię Galatea, a bogini Afrodyta na jego usilne prośby ożywiła posąg. [przypis edytorski]

4. doskonałość peryklejska — chodzi o doskonałość sztuki powstającej w Atenach za rządów Peryklesa (495–429 p. n. e.), który przyczynił się do budowy Partenonu i Propylei, a także rozbudowy Pireusu, otaczał przyjaźnią i wsparciem Fidiasza, Anaksagorasa, Sofoklesa i Herodota; mówi się o wieku Peryklesowskim jako o okresie rozkwitu kulturalnego Aten. [przypis edytorski]

5. arfa — harfa. [przypis edytorski]

6. Emanuel — jedno z hebr. imoin Boga, znaczy tyle co: „Bóg jest z nami”; w Nowym Testamencie oznacza Chrystusa, mesjasza. [przypis redakcyjny]

7. Tabor — góra, na której według Ewangelii dokonało się przemienienie Chrystusa, ujawnienie jego boskości. [przypis edytorski]

8. consummatum est (łac.) — spełniło się. [przypis redakcyjny]

9. Dawid — słynna rzeźba Michała Anioła, znajdująca się we Florencji. [przypis edytorski]

10. Eschylesowa scena — chodzi o twórczość Ajschylosa (525–456 p. n. e.), uznawanego za jednego z trzech, obok Sofoklesa i Eurypidesa, największych dramaturgów stroż. Grecji. [przypis redakcyjny]

11. fara (daw.; z niem. Pfarrei, Pfarrkirche) — kościół parafialny, główny kościół, budowany przy rynku. [przypis edytorski]

12. Orfeusz — w mit. gr. tracki poeta, który swoją grą na lirze (lub kitarze) potrafił ujarzmiać żywioły (morze) i dzikie zwierzęta oraz poruszać drzewa i skały; zginął rozszarpany przez Menady. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/fortepian-chopina

Tekst opracowany na podstawie: Cyprian Kamil Norwid, Dzieła Cyprjana Norwida (drobne utwory poetyckie-poematy-utwory dramatyczne-legendy, nowele, gawędy-przekłady-rozprawy wierszem i prozą), Spółka Wydawnicza "Parnas Polski", Warszawa 1934

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Pokój Fryderyka Chopina [Chopin-Zimmer] na wystawie muzyczno-teatralnej w Wiedniu [Internationale Ausstellung für Musik- und Theaterwesen] w 1892 r. Wśród eksponatów m.in. obraz Henryka Siemiradzkiego "Fryderyk Chopin w salonie ks. Antoniego Radziwiłła", anonimowy (XIX w.), domena publiczna

ISBN-978-83-288-7177-9

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.