Zuzanna Ginczanka

Gramatyka

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Gramatyka¹

(— a wrosnąć w słowa tak radośnie, 

a pokochać słowa tak łatwo —  

trzeba tylko wziąć je do ręki i obejrzeć jak burgund² pod światło). 

Przymiotniki przeciągają się jak koty 

i jak koty są stworzone do pieszczot 

miękkie koty ciepłe i potulne mruczą tkliwość andante³ i maesto⁴. 

Miękkie koty mają w oczach jeziora i ziel-topiel wodorostną na dnie. 

Patrzę sennie w źrenice kocie 

tajemnicze i szklane i zdradne.⁵ 

Oto jest bryła i kształt, oto jest treść nieodzowna, 

konkretność istoty rzeczy, materia wkuta w rzeczownik, 

i nieruchomość świata i spokój martwot i stałość, 

coś, co trwa wciąż i jest, słowo stężone w ciało.⁶ 

Oto są proste stoły i twarde drewniane ławy, 

oto są wątłe i mokre z tkanek roślinnych trawy, 

oto jest rudy kościół, co w Bogu gotykiem sterczy, 

i oto jest żylne tętnicze ludzkie najprostsze serce⁷. 

Zaś przysłówek⁸ to nagły cud 

niespodzianka potartych krzesiw — 

było coś nie wiadomo jak 

a już teraz jest w skos i w poprzek 

i oburącz oplata myśl i jest pewnie rzewnie i dobrze⁹. 

A zaimki to malutkie pokoiczki, 

gdzie na oknach rosną małe doniczki. 

Każdy kącik — to pamiątka po dawniej 

a są tylko dla Ciebie i dla mnie. 

Tu tajemną abrakadabrą 

kwitną prawa miłosnych algebr: 

ja — to ty, ty — to ja (równanie) 

ja bez ciebie — ty beze mnie to zero. 

My lubimy otuleni zmierzchami 

w małych słowach jak w szufladkach szperać. 

Ja to ty — ty to ja. Równanie. 

A zaimki są tak tajne jak kwiaty, 

jak malutkie, malutkie pokoiczki, 

w których mieszkasz w tajemnicy przed światem¹⁰. 

(— więc weź tylko słowo do ręki 

i obejrzyj jak burgund pod światło, 

a wrosnąć w słowa tak radośnie, 

a pokochać słowa tak łatwo. — ). 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Gramatyka — Wiersz zdobył wyróżnienie w Turnieju Młodych Poetów, organizowanym przez redakcję „Wiadomości Literackich” w 1934 roku. Pojawił się w 29 numerze tego pisma 15 lipca 1934 roku. [przypis redakcyjny]

2. burgund — gatunek wina z Burgundii. [przypis edytorski]

3. andante — (wł. termin muz.) spokojnie. [przypis edytorski]

4. maesto — (wł. termin muz.) majestatycznie, triumfalnie. [przypis edytorski]

5. Patrzę sennie w źrenice kocie tajemnicze i szklane i zdradne. — W rękopisie ten dwuwers brzmiał: słodko patrzeć przymiotnikom w źrenice / tajemnicze i najcichsze i zdradne — [przypis edytorski]

6. coś, co trwa wciąż i jest, słowo stężone w ciało. — w rękopisie ten wers brzmiał: coś, co trwa wciąż i jest, bo prawdą z pustki się stało — [przypis edytorski]

7. oto są wątłe i mokre z tkanek roślinnych trawy, oto jest rudy kościół, co w Bogu gotykiem sterczy, i oto jest żylne tętnicze ludzkie najprostsze serce — W rękopisie: oto są drżące i wątłe z tkanek roślinnych trawy — / oto jest kościół z cegieł, co w niebo gotykiem sterczy / i oto jest ludzkie żywotne, żylne, tętnicze serce. — [przypis edytorski]

8. Zaś przysłówek — w rękopisie ta strofa brzmiała: było coś - nie wiadomo jak, / a już styl ma żywy jak trzeźwość — / było coś — nie wiadomo jak, / a już teraz jest w skos i w poprzek / i oburącz otula myśl / i jest pewnie, rzewnie i dobrze. — [przypis edytorski]

9. rzewnie i dobrze — w rękopisie dalej znajdowała się strofa o czasowniku: A czasownik, pal go czart: / prężnych sprężyn rzutny chan. / Gdy wytryska w nagły ruch, / ściera rzewność w pył i puch; / nie ma miejsca na zmrok lila, / bez do okien się nie schyla — / jeśli ból, to twardy ból, / nie smętnica żalnych pól. / Gdy o szczęście walczyć mam, / zerwę, zburzę opór tam: / żywy mięsień, żywa pięść / może zdobyć tkliwość szczęść — / Wszystkie smętki, precz do diaska! — / stoi słowo, koniem parska, / staje dęba, wpada w szał — / tylko siąść i pędzić w cwał. [przypis edytorski]

10. przed światem — w rękopisie dalej następowała strofa o następującym brzmieniu: (więc nie wykładaj słów, jak karty / w pasjansów powrotnej nudzie: / tak / czy / nie — / tak / czy / nie — / bo każde słowo jest właśnie tyle warte / ile jest warte dla każdego z ludzi — [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ginczanka-o-centaurach-gramatyka

Tekst opracowany na podstawie: Zuzanna Ginczanka, Wiersze wybrane, Czytelnik, Warszawa 1953.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zdjęcie na okładce pochodzi ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Paulina Ołtusek, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Władysław Martyka „Biskup”, Domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.