Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Grób poety

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Grób poety

Oto jest grób poety... W nieświęconej ziemi 

I nie pod krzyżem leży... Na płycie grobowej 

Nie ma kwiatów... Nikt żadnej nie powiedział mowy, 

Wszyscy stali dokoła zmieszani i niemi 

I odeszli czym prędzej, gdy grób zasypano — 

Został sam w ziemi z czarną, spiekłą¹ w piersiach raną. 

Jak cicho teraz leży i w jakim spokoju 

Ten, co wprzódy² nie zaznał nic, prócz trosk i znoju, 

Prócz upokorzeń, wzgardy dla samego siebie, 

Gdy musiał żyć o ledwie nie żebranym chlebie, 

Lub — a myśl sama o tym barwę z twarzy zdziera³ — 

Starać się zostać błaznem pana — lub bankiera. 

Leży cicho... Już więcej nie przyjdzie ta jędza 

Z szczękami trupiej głowy, co się zowie nędza, 

Już nie przyjdzie i marzeń mu więcej nie starga... 

Leży cicho... Ostatnia wielka, straszna skarga 

Wyszła mu z ust wraz z jękiem, gdy drżący i blady 

Pocisnął cyngiel — padł strzał — zbiegły się sąsiady, 

Drzwi otwarli, a widząc trupa na podłodze, 

Cofali się ze wstrętem i żegnali w trwodze.  

A tymczasem świetlana, z skrzydłami złotemi, 

Odchodziła poety dusza precz od ziemi 

I podniosła się z wolna i kędyś⁴ w przestrzenie 

Wracała, skąd przychodzi na ziemię natchnienie... 

Wzdymaj się, srebrnomodre, nieskończone morze! 

Wzdymaj się! Ty mu zahucz, jak tryumfu dzwony! 

Wzdymaj się, ty potęgo ogromna i dzika, 

Elemencie⁵ królewski i nieuskromiony⁶! 

Wzdymaj się! Gdy raz zerwał z szyi swej obrożę, 

Jego zwycięskiej śmierci to godna muzyka !... 

Pieśń tryumfu mu zahucz! Oto już nic zgoła⁷ 

Wolnej, skrzydlatej duszy krępować nie zdoła — — 

W przestworzu od gwiazd skrzących i komet ognistem 

Lecieć będzie z błyskawic trzaskiem i prześwistem — — 

Ile wysp złotych w słońcu, pieczar skrytych w bluszcze, 

Kwiatów, co wybuchają lawą z ziemi Wschodu, 

Gdzie jakich skał granity i gdzie jakie puszcze, 

Wszystkie zorze na toniach spiętrzonych od lodu, 

Wszystkich wulkanów ognie: wszystko, wszystko dla niej. 

Wszystko! Nie ma granicy, kresu i przystani... 

Wolna, jak mgła powietrzna na niezmiernym niebie, 

Lecieć będzie i wszystko, co niegdyś kochała, 

Ciszę, światło i przestrzeń, wszystko mieć dla siebie, 

Wydarta, wyzwolona z wstrętnych więzów ciała! 

Wzdymaj się srebrnomodre, nieskończone morze! 

Wzdymaj się! Oto na twe rozhukane zwały⁸ 

Upadłszy, piaski pustyń nadbrzeżnych rozorze 

I zatrzęsie w podstawach wysp skrzesane⁹ skały. 

Na delfinów srebrzyste rzuciwszy się grzbiety, 

Płynąć będzie, gdzie palmy cień rzucają liściem 

I na błyszczącym sierpem zdobne minarety¹⁰ 

Księżyc bladych lśnień strugi rozlewa przed wnijściem¹¹. 

Oto przepastne wody tumanem¹² się wznoszą 

I wirem zakręcone piętrzą się w niebiosy — — 

Ha ! Z jakimż upojeniem i z jaką rozkoszą, 

Uchwyciwszy się wichrów płomiennych za włosy, 

Leci, topi się w głębiach, jako sokół w chmurze, 

Opada w dół i znów się porywa do góry, 

Aż wreszcie, rozszalała, jak gryf¹³ złotopióry, 

Z mórz na morza przelata, ściga grzmiące burze, 

I kędyś, gdzie się szafir sennych wód krysztali, 

Rzuci się odpoczywać na srebrzystej fali... 

Wzdymaj się srebrnomodre, nieskończone morze! 

Wzdymaj się, pieśń radości mu szum, pieśń wesela! 

Oto już ognia marzeń nic mu nie spopiela, 

Nic kaskad jego natchnień tamować nie może. 

Oto już owe kształty, owe światła, tony, 

Co były jego duszą, jego krwią serdeczną, 

Nie będą, jako obłok wichrem rozpędzony, 

Pierzchać¹⁴ przed strasznym widmem życiowej niedoli — 

Oto już wszedł w tę ciszę i spokojność wieczną, 

Gdzie nic więcej nie łamie, nic więcej nie boli. 

Minęły już te noce, gdy przedziwne cienie 

Nad jego młodą głową splatały się w wieńce, 

I prosiły, składając, jak do modłów, ręce: 

Oto nas twe do ciebie przysłało natchnienie, 

Chcemy na świat! Patrz, jakie piękne i tęczowe, 

Daj nam, jak gwiazdom jasnym, nad twym czołem błysnąć, 

Daj nam ciało, daj duszę... A on ściskał głowę, 

Co pękała w gorączce, i pytał sam siebie: 

Co jutro? Lecz co jutro? Czy z okna się cisnąć? 

Czy żyć dalej o ledwie nie żebranym chlebie? 

Dalej walczyć z tym losem, co kościaną ręką 

Pochwyciwszy za gardło, pierś gniecie kolanem, 

I, jak upiór, się poić zda ofiary męką, 

Unicestwianą siłą i życiem złamanem? 

Dalej za nędznej strawy kęs uginać karku, 

Zapierać się swej duszy, pragnień, woli, wiary, 

Myśl swą, krew swą przemieniać w towar na jarmarku, 

Szukać kupca i ducha przykrawać do miary? 

Dalej z wniebowstępnego cisz i wyżyn lotu 

Opadać ku ziemskiemu gwarowi i błotu, 

Gardząc własną słabością i dolą ofiary ?!... 

Niech mogiłę samotną w nieświęconej ziemi 

Tłum prawowierny mija z obawą i wstrętem, 

Kto się życia rękoma pozbawia własnemi, 

Tego duch potępiony, imię jest przeklętem. 

Mówią, że czasem sokół, zamknięty do klatki, 

Próbuje stargać druty, aż gdy skrzydła skrwawi, 

Pierś porani i siły wyczerpie ostatki, 

Oszalały, z rozpaczy głodem się zamarza... 

Ludzie spokojni, trzeźwi, rozsądni i prawi, 

Unikajcie głuchego wyklętych cmentarza. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. spiekły — tu: o wypalonych brzegach. [przypis edytorski]

2. wprzódy — dawniej, wcześniej. [przypis edytorski]

3. a myśl sama o tym barwę z twarzy zdziera — sens: na samą myśl o tym człowiek blednie. [przypis edytorski]

4. kędyś — gdzieś. [przypis edytorski]

5. element — żywioł. [przypis edytorski]

6. nieuskromiony — nieposkromiony. [przypis edytorski]

7. zgoła — całkiem, zupełnie. [przypis edytorski]

8. zwały (daw.) — właśc. wały, fale morskie. [przypis edytorski]

9. krzesać — wykuwać z kamienia. [przypis edytorski]

10. minaret — wieża stawiana obok meczetu, zaopatrzona w balkon, z którego muezin zwołuje wiernych na codzienną modlitwę. [przypis edytorski]

11. wnijście — dziś: wejście. [przypis edytorski]

12. tuman — unoszący się w powietrzu kłąb kurzu bądź kropel wody. [przypis edytorski]

13. gryf — legendarne zwierzę z ciałem lwa i skrzydłami orła, często wykorzystywane jako motyw na herbach. [przypis edytorski]

14. pierzchać — uciekać. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/grob-poety

Tekst opracowany na podstawie: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji, nakł. Gebthnera i Wolffa, Warszawa-Kraków 1897

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paweł Kozioł, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: $amii@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.