Jerzy Jarniewicz

Makijaż

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-5778-0

„Przesadna mowa zwykła kryć miernotę uczuć” — myślał, jakby bogactwo ducha nie wyrażało się czasem przez puste zgoła metafory, gdyż nikt nigdy nie może dać dokładnej miary swych potrzeb, myśli i cierpień, a słowo ludzkie jest jak pęknięty kocioł, na którym wygrywamy melodie godne tańczącego niedźwiedzia, gdy tymczasem chcielibyśmy wzruszyć gwiazdy.

Gustave Flaubert, Pani Bovary

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Makijaż

Makijaż

Powstaje kawałek po kawałku,  

gdy robi twarz — na obraz. 

Podkład nakłada palcami,  

unikając, jak piszą, „smug  

i docierając do miejsc  

nieosiągalnych dla gąbki”. Zaczyna  

od czoła i przesuwa się stopniowo  

w dół ku podbródkowi. Oklepuje  

lekko twarz wnętrzem dłoni. Sińce  

pod oczyma tuszuje korektorem. 

Nakłada puder, modeluje twarz różem,  

nadaje kształt brwiom. 

Na powiekach stawia czarne kreski  

eyelinerem w kamieniu,  

uzyskując „wyrazistość  

i głębię spojrzenia”. 

Po czym zagryza wargi, a krew  

rozlewa się łagodną falą  

po niezapisanych policzkach. 

Bieżnia

Koniec nas uwiarygodnia. Gadnia? 

Daj spokój świętej mowie, 

bo kto gna, nie gada. Długi dystans 

wyznaczony nazwami zrewoltowanych miesięcy 

mamy za sobą. Przed nami co najwyżej dni tygodnia, 

od jednego do siedmiu. Godziny dnia, od wczesnej  

do ostatniej. Wschody i zachody bez znaków 

diakrytycznych. Bo ból boli, sól soli, 

jak na podświetlonym ekranie komórki. 

I mowa się odmieni: rynek dojdzie do dna wycen, 

ogłoszą spowolnienie wzrostu, 

a na parkiecie zapanuje nieufność. Miłość 

do adrenaliny połączyła sprinterów — tak mówią, 

gdy wpadam na metę. Ale nie potwierdzam, 

ani nie zaprzeczam, mam się na baczności: 

sędzia ustawił języki. 

Białe czarne

Kto chce ukryć fakty? I skąd ta alergia na światło,  

ból oka nie do zgaszenia i pożar na spojówkach,  

jakby ktoś lampą po oczach prześwietlał nam wzrok? 

Się zobaczy. Się zbada. Ułoży się pod lupą, 

bez zwrotów, w cofniętym kadrze,  

który się za nas wypowie, zezna nas lakonicznie.  

Każdemu jego pesel według zasad i zasług. 

Przyda się w nowym czasie, który na pewno nadejdzie,  

wydrenuje nam konta, wyeksmituje z języka:  

wstrzemięźliwość fiskalna w sytuacji stałego popytu  

może pogłębić recesję. Kocham cię, mów jeszcze, 

szepcze do bohatera bohaterka serialu  

w cudzej historii do oglądania. I co z nami będzie, Janku?  

Się zobaczy. Się będzie. Oraz to, że cię nie opuszczę,  

póki słów, aż do śmierci. Zmiany indeksów  

były kosmetyczne. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Mokry parkiet

Zawsze byłem przeciw Lisom. A ty  

przeciw komu będziesz? Po chwili  

kalkulacji odłożyłaś «Dziennik», odpięłaś  

klamerkę na pochylonej szyi,  

zatrzasnęłaś drzwi i zagrałaś na giełdzie. 

Ach, ten gest sprytnej wyprzedaży  

pod osłoną nocy, gdy  

z wargi na chybcika zlizywałaś śnieg,  

tak bardzo w mroku lepki. Przeciw mnie  

to robisz? Znam 

ten podprogowy język odwróconych pleców  

gotowych na ryzyko większe niż  

wysłanie naszych chłopców — źle 

mówię? — do Czadu. A tymczasem  

przyjdzie dzień, będą notowania. Indeksy  

zaczną pikować. 

Koncerny już tną inwestycje. 

Kończy się budżet przeszacowanych dochodów.  

Słyszysz? Z sufitu kapie na parkiet,  

jakby nas ostatecznie zważono i podliczono. 

Katalog

Ona, słyszysz, nie słyszy. Słucha —  

ma na uszach słuchawki. 

Po znakach ani śladu, zostały tylko przedmioty,  

nieznośnie przywiązane do niemej pojedynczości:  

pendrive, komórka, suszarka z dyfuzorem. 

Tuzinkowy katalog jak proteza porządku. 

Ona, widzisz, nie widzi. Patrzy —  

na szybki krajobraz, który się składa za oknem:  

czołg poradziecki, wiadukt, skierniewicki cmentarz.  

Mógłby wziąć ją za rękę, ale wzięciem 

— wie, bo jakże — niczego nie załatwi. Nie  

zatrzyma pociągu. Po śladach mógłby dotrzeć. 

Trop zatrzeć. Zedrzeć żałobny tiszert. 

Właśnie: to było u niej? W podróży? 

Na cudzym prześcieradle? W rekwizytorni,  

gdzie laptop, błyszczyk, obcinacz do paznokci,  

i ani znaku na potem? Gubi  

współrzędne. Nie składa mu się zdanie,  

nie układa w języku. Nie słyszy. 

Z Ksiąg Królewskich

posłał tedy posłów i wziął ją  

2 Sm 11, 4

1

Piękna jest żona bliźniego mego,  

choć nie widziałem jej nigdy na dachu,  

kiedy pośród białych satelitarnych talerzy  

myje w deszczówce kolana  

i odsłania swój kark rozwiązłemu słońcu.  

Siedzi zapewne przy kuchennym stole,  

w obcojęzycznym mieście Zachodu,  

i nie odmawia paciorków na skroni  

mężczyźnie w oficerkach. 

Wezmę go w kamasze — na front,  

dam bilet do kina — na Rejs. Nie chcę dziś  

ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy,  

która jego jest. Tylko weźmy się wzajem. 

Ciało wiersza nie grzeszy. Jesteśmy bez winy: 

które z nas pierwsze rzuci kamieniem?  

Potłucze tablice? Przykryje drugiego  

białym, jak niewidzące oko,  

prześcieradłem? 

2

Piękna jest żona bliźniego mego,  

piękna ławicą ryb wokół kostek,  

kiedy brodzi w strumieniach, a one  

płyną rynnami do włazów  

i ściekowych studzienek śródmieścia. 

Na wytracenie ciało, ale nie martw się,  

nie utoniemy. Przychylne nam wody  

Morza Martwego podtrzymają nas bez wysiłku  

na powierzchni gładkiej jak witryna 

rybnego, w której skrycie zmieniamy się  

miejscami i nakładamy figlarnie na siebie  

w bezprawnych konfiguracjach, pośród  

refleksów lamp i sygnalizatorów  

o rozmytych barwach. Gwiżdżę  

na deszcz, na sens tej ulewy i na mafię  

pruszkowską, gdziekolwiek dziś jest. Deszcz,  

jeśli mnie nozdrza nie zwodzą,  

zapachniał nagle tobą, jestem tobą mokry.  

Nadamy mu imię królewskie. 

3

Piękna jest żona bliźniego mego,  

gdy wypatrzona przez kaprawe oko  

ukrytej pod sufitem kopułkowej kamery  

przegląda pismo w rozpisanym  

na wieczorne głosy salonie Empiku. 

Nie chcę zapisywać tej zwyczajnej chwili,  

bo niezapisane pozostanie dla nas  

niczym obietnica dalekiego miasta,  

bez monitoringu i bez straży miejskiej,  

z burmistrzem na wiecznym urlopie,  

i z inną kamienną tablicą,  

na którą sami naniesiemy prawa  

ręcznym, rozkołysanym do woli pismem —  

nie do czytania, a do złożenia jak podpis.  

Dzień pracy się kończy, choć system pracuje,  

zadziwia nas spóźniona hojność  

obrotnego jak kamera sprzedawcy, 

który dorzuca gratis do dzisiejszej gazety  

tabliczkę czekolady  

z kryształkami soli. Skąd wiedział? 

Że słony jest pępek jej, i słony spód stopy,  

i słony jak łza osad  

we wgłębieniu łokcia? 

Kotlisko

Jeszcze bliżej. W inną niedzielę, kiedy akurat  

nie będzie wyborów, w uczynnym świetle słońca,  

które rysuje profil kubka i cukierniczki na tapecie,  

napatrzysz się, naoglądasz. 

Przed twoimi oczyma przebiegnie gazela, 

wybrzuszą się góry lamparcie, chłodnym prześcieradłem 

spłyną pełne ryb potoki, a u ich brzegu 

będą chłeptać spragnione daniele. I dotknij, 

tylko dotknij, oblubienico moja. Pochodnio 

moich lędźwi. 

Bo nie zostawi po sobie nic do powiedzenia, 

nawet przyklejonej do policzka rzęsy,  

ziarenek z paznokcia, kropli na ostatnim włosku. 

Z tego kotliska nie wyniknie słowo. Odróżniasz  

gazelę od sarny? Szłaś kiedy zboczem lamparta? 

(Daniela bez trudu odnajdziesz w słowniku.) 

To chwila sieroca, po której przydarzy się nam  

poniedziałek. Ogłoszą wybory. Wybiorą. 

Dowiemy się, jak było. 

A teraz sza, mała śmierci, znaczy: zmilcz nas, 

blisko, jeszcze bliżej, pod ścianą. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Na wprost

Coś zgrzyta w języku miłości, pomyślał bez słów,  

kiedy leżeli sobie na wprost, a jego pierwszy raz  

był razem, gdy jej na świecie nie było. Kojarzysz? 

Był, ale jej nie było. Nie było, a on był. 

Jak pięknie tętniły tętnice. Jak dotyk się dookreślał,  

a skóra uczyła się mówić otwartym jak oczy 

tekstem. Niby tak samo jak dziś. 

Nadrobić czas, kto wie? mógłby w tej chwili pomyśleć,  

a plótł trzy po trzy palcami. Raz po raz. 

I pierwszy raz. Tym razem zmieniając kierunek,  

pstrągi wróciły do źródeł. Kochali się pod prąd. 

Zapis

Zagraj ze mną wstępnie. Mam samowyzwalacz.  

Wstąpimy do zdjęć czarnych i białych. 

Zajrzymy przez dziurkę w migawce. Spiszemy 

słowa, słodkie i słone, sobie nawzajem, 

na stopach nieobutych i ruchliwych nadgarstkach. 

Napiszemy na lędźwiach: Stawy ud twoich 

są jak naszyjniki. Albo: Pępek twój 

nigdy nie jest bez napoju. A może: Brzuch 

jak bróg pszenicy otoczony liliami? Dosyć, 

język się niecierpliwi, stuka po podniebieniu i uderza 

w zęby, jakby zapomniał o miejscach, do których 

wkrótce dojdziemy. Poprowadzę ci rękę, 

przy fleszu. Trzask flesza. Nie czytaj już więcej. 

Pisz. 

Zstąpienie

W kącikach warg lśni ślina —  

biały ślad po ślimaku, który  

zszedł mi ze słów  

i schronił się  

w zielonych liściach,  

w twoim zroszonym ciele. 

Jaszczurka

W każdym pokoju miasta jest piąta nad ranem.  

Okna za oknem nie oddają form,  

w które je oblekło czujne zza szyb spojrzenie. 

Tak jak ta, którą kocha, nie zwróci mu,  

powiedzmy to bez metafor: uczuć,  

które od niego bezwiednie przyjmuje. 

Na tym ma polegać trwałość naszych wiązań  

z oknami za oknem, z szorstkim parapetem,  

z jej dłońmi, w których schroniła się 

mokra nocnym deszczem, płonąca jaszczurka?  

Straszliwy brak symetrii! Obrazy bez osi  

wytrącają ze snu, każą śnić o sztormowym brzasku,  

kiedy gałęzie pokryte kryształkami soli  

łamią się i spadają na dachy samochodów,  

a niewidoczny palec kreśli rysę na szybie,  

po której pełznie natarczywy promień. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Makijaż

Twarz kwadratowa zyska przyjemną miękkość, 

jeśli róż położony zostanie na kość policzkową, 

ale nieco z boku. Dobrze jest musnąć pędzelkiem 

wysokie kąty czoła. A wtedy muśnięta twarz drgnie, ułoży się 

do grymasu, nie kryjąc zaskoczenia, że szminki, błyszczyki, 

ołówki do brwi, konturówki i pędzelki z włosia 

leżą na blacie w płaskim stosie, bez racji, 

zimne i obce jak nagle dostrzeżony cień, który 

ściąga wzrok i bieży ściegiem przez stół, 

tnąc jego pustą powierzchnię, aż do krawędzi, 

gdzie pokój zapada się głuchym tąpnięciem, bez słowa, w ten dom 

i w twoją miękką, muśniętą nieobecność. 

Najlepsze westerny są czarno-białe

Tarta ze szpinakiem jest na marginesie. 

Powiedzmy, że obok. Karczek z karty dań 

z dań na zamówienie poczeka razem z nimi 

na nową koniunkturę. Dziś wyjdą osobno. 

Jeszcze tylko ustalą, jakie podać nazwisko, 

jaki powód. Sens? O jakim sensie mówisz? O takim, 

co siedzi w pustych przebiegach zdań, 

kiedy na żywioł rozkręca się mowa? Albo tkwi w rysach, 

szparkach i szczelinach lśniącej powierzchni 

lustrzanej ściany w tamtym pamiętnym lokalu 

na mieście? Miasto jest widzem niecierpliwym. 

Będziemy się strzelać. Będzie film. 

Scenariusz wisi w powietrzu. Tylko pamiętaj: 

„nadmiernie rozbudowane dialogi  

nie posuwają akcji do przodu”. 

Krótka historia WKP(b)

Co powiedziałaś, kochanie, było jak szturm  

na Pałac Zimowy w samym sercu lata. 

Po dawnym reżimie mogły zostać najwyżej  

białe pończoszki w kącie sypialni, 

dwie puderniczki z Astrachania, bez których  

nie przeżyłaby wojny domowej  

żadna obcojęzyczna dynastia. 

I oszronione łyżeczki, które smakowały crème brülée 

na czerwono. A my jak dwoje bolszewików,  

których nakręca przemienione w krew słowo,  

mogliśmy zmieść Białych z ciągle białych kart  

naszej historii, żeby na skutej lodem pustyni  

hodować pomarańcze. A potem dorobić się  

dzieci i kina domowego, powiesić  

w oknach białe jak kra firanki, na stół  

zarzucić serwety z ażurowym haftem  

i żyć koronkowo, towarzyszko moja,  

zimnokrwista caryco. 

Fetysz

Pot twój, kochanie, tak upajający,  

że piłbym go z twoich bioder,  

ale za chwilę tu wtargną, wyłamią drzwi  

ci rośli faceci w czarnych kominiarkach,  

w glanach ciężkich jak nagan. 

Zanim powalą mnie twarzą do ziemi,  

dosiądą okrakiem, przygniotą kolanem, 

zgaś światło, załóż mi na głowę  

swoje czerwone pończochy,  

namaluj mi szminką na brzuchu  

krzyżyk. Kółko i krzyżyk. 

Przykuj mnie do łóżka,  

zwiąż w kostkach rzemykiem,  

zanim się tu wedrą, 

zanim się przedstawią pustym inicjałem,  

ci faceci z obscenicznym tatuażem na ramieniu,  

z kajdankami lśniącymi jak srebrne bransolety,  

zanim podrą pamiątkę twojej pierwszej komunii, 

stłuką flakonik calvina kleina  

i połamią tę afrykańską figurkę z Koszykowej 

— drewnianego mężczyznę,  

który wszystko może. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Prosty wiersz o miłości

Zrzuciliśmy ubrania  

i zaczęliśmy się kochać tak rewolucyjnie,  

że zadrżał gmach banku narodowego,  

sięgnął dna indeks giełdowy,  

a maklerzy zawyli z ognia, który trawił im  

trzewia i portfele. 

Wtargnęliśmy w siebie do szczętu, aż runęły mury 

przepełnionych zakładów poprawczych,  

i wyszli mściciele z kijami do bejsbola, i poszli  

pod ministerstwo spokoju wewnętrznego.  

Rozpierzchły się szturmowe bataliony policji,  

gubiąc po drodze tarcze, kaski i notesy,  

zostały po nich tylko czarne polonezy. 

Dosiadłaś mnie tak wyzywająco, że inwestorzy  

zaczęli w panice pakować walizki,  

i wracali do domów tanimi liniami,  

wywożąc naprędce oleje Sasnala,  

cały dorobek swojej nadwiślańskiej misji  

(dziesięciokrotne przebicie w cenie 

w ciągu pięciu lat). 

Połykałem cię jak anarchista, aż w gruzach legły  

gotyckie galerie Tesco i Carrefouru,  

roztopiły się w ścianach pancerne bankomaty 

PKO BP, Pekao SA, 

Lukas Banku, Citi Banku, Amerbanku,  

Millenium, Śląskiego, WBK, Alioru, 

Inteligo, Deutsche Banku, BPH, 

Multi Banku, Fortis Banku, ING i Pocztowego, 

a ognisty podmuch przewiał na wylot 

kręte korytarze towarzystw ubezpieczeniowych. 

Kocham cię — nasze nagie ciała krążą po Europie  

jak nieopierzony, niewinny komunizm. 

Gryps

Nasyć mnie słowami. Poprzednią wiadomość  

przemyciłaś w bochenku razowego chleba: 

Wiesz, co mi robisz? Nie mieszczę się w skórze. 

Dziś pod talerzem więziennego rosołu  

trafiam na kartkę z odręcznym pismem: 

Punkt na Brzeżnej spalony. Nic nie mów. 

Spotkamy się gdzie indziej. A więc: zjedz,  

połknij i popij. Jesteśmy podstawową komórką 

podziemnego państwa. Nasza historia  

powędruje przełykiem do trzewi. Twoje zdania  

wypełnią mi żołądek konspiracyjną treścią, a ciało 

nauczy się szybko perystaltyki słów. Za kratami  

świat płonie — nic ze mnie nie wycisną. 

Będziemy się kochać. Mam sztućce. 

Za plecami

Czy gdy na stronie piszesz do mnie „węszę  

jak pies za tobą, tęsknota iskrzy na skórze”,  

a twój mężczyzna w tej akurat chwili podaje ci kawę, 

w filiżance koloru bezkofeinowej śmierci,  

to przebijasz go palcem serdecznym,  

zaobrączkowanym na złoto,  

przekłuwasz mu skórę, która pęka jak granat,  

tryskając ci w twarz strumieniem czarnym od kawy,  

wciskasz się paznokciem w skamieniałe serce,  

szeroko rozsuwasz płaty ciepłych ciągle płuc,  

i przedzierasz się przez plecy na tę drugą stronę, 

gdzie niebo podchodzi już do lądowania  

na mokrym od deszczu pasie tajnego lotniska? 

Skręty

Mógłby jej skręcić te okulary,  

śrubka, jak ziarnko kminku,  

już nie spajała oprawki. Trzymał się  

jej dłoni nad półmiskiem warzyw,  

gdy ciepły zapach parmezanu  

podpowiadał mu w obcym języku:  

jest dziewięć bram, a ty  

jesteś panem klucza. 

Podniecały go jej długie, marcowe palce. 

Był marzec i miał je w ustach. 

Do czasu, gdy kelner przyniósł  

solniczkę z otworkami,  

przez które nie sypała się sól.  

Taksówkarz wyciągnął wkrętak. 

Lub śrubokręt. Rozkręcała się  

ta historia na dobre, rozkręcona  

na drobne, jak ten, epizody. Demontaż,  

któremu nie dotrzymał kroku. 

Skręciła. Kurs na Karową. 

Dziewięć. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Centralwings¹

Najpierw urosły mu skrzydła. Tak,  

skrzydełka u stóp. Został bogiem  

oszustów, kupców i złodziei. 

Nosił się z pańska. Bezpański  

pies jadł mu z ręki. Spod innej ręki  

mogła wyjść z tego zabawna opowieść. 

Ona składała serwetki we czworo,  

żeby nie uronić rąbka tajemnicy,  

która dodawała im pieprzu. 

Ich miasta nie były bliźniacze. 

Liczyli na pomoc tanich linii  

lotniczych w obiegu krajowym. 

Żadnego lotu nie było. Pożarł  

ich wiersz — piękny i samotny  

jak hiena. Love, love, love. 

Do trzech razy do dna.  

Shopping and Fucking²

Życzymy Ci, droga Czytelniczko, abyś i Ty mogła przeżyć równie wspaniałe przygody i odkryć prawdziwą miłość.

Harlequin Enterprises, Sp. z o.o.

Kocham cię i nigdy cię kochać nie przestanę —  

wyszeptała dziewczyna, składając usta  

do pocałunku. Wargi Raphaela  

z całą siłą przylgnęły do ust dziewczyny. 

Różowe sutki, różowe sutki. 

Zaczął ją pieścić. Annis drżała z emocji  

i pożądania. Jej ręce błądziły po plecach Raphaela,  

z szerokich ramion przesunęły się w dół,  

do szczupłych pośladków. 

Bijące serce, bijące serce.  

Nie odrywając ust od warg dziewczyny, 

Raphael nagle uniósł ją w górę. Trzymała go mocno, 

wiedziała, co uczyni. Z pożądania  

serce biło jej jak oszalałe. 

Szczupłe pośladki, szczupłe pośladki.  

Raphael zaniósł Annis do sypialni i położył  

na łóżku. Ukląkł przy niej i przez chwilę  

przyglądał się podniecony. 

Odpiął dwa białe guziczki od sukienki. 

Wargi Raphaela, wargi Raphaela.  

Zaczął pieścić jej piersi. Odrzucała  

głowę na bok, nie mogąc znieść  

tak ostrej pieszczoty. Pochylił się nad nią  

i językiem drażnił jej różowe sutki. 

Dwa białe guziczki. Dwa białe guziczki.  

Cztery krótkie wiersze dla Doroty Nieznalskiej³

1. Pasja

I wrzasnął na strażnika: 

Gdzie masz, chuju, czapkę? 

A lud stał i słyszał. 

2. Zob. wyż.

Cztery słowa  

na krzyż. 

3. Piosenka bluźniercza

Czerwone jabłuszko,  

przekrojone  

wzdłuż i wszerz,  

czemu 

na mnie 

4. Orzeł Biały dla Nieznalskiej

W bieli jedwabnej będzie wyglądał niemal  

identycznie na zdjęciach jak w rzeczywistości. 

Dla cery jasnej i jasnego dzioba — tylko biel szampańska,  

w przeciwnym razie ptak się rozmyje. Biel śnieżna  

stworzy idealne kontrasty upierzenia i szponów. 

W bieli rumowej odezwą się półtony różowego. 

Biel perłowa przyda blasku, biel antyczna powagi,  

w bieli lnianej będzie budził swojskie skojarzenia,  

biel migdałowa doda mu smaku. Biel mączna? 

Jest cieplejsza od bieli lodowej i optycznie żywsza  

od alabastrowej. To która? 

W samo południe

W śródmieściu swąd spalonych opon  

ściera się z rykiem przenośnych syren  

i kołataniem do bram. Transparent 

z rozgrzanym do czerwieni słowem  

bandażuje fasadę kamienicy: łatwo wpaść w sidła  

zwodniczej przenośni. W słońcu świecą  

mosiężne tablice biur i kancelarii,  

a w szybach bistra odbija się  

Commercial Union, sprytnie, bo a tergo⁴ —  

product-placement⁵ w przepełnionym leksykonie  

pamięci. Przecisnąć się, przebić  

na drugą stronę, do czekającej taksówki. 

A w domu prześwietlić zdjęcia, przełączyć  

kanał, żeby przestały się parzyć  

rozwiązłe obrazy: Doda skacze przez płot. 

Didżej z metropolitą siłują się na rękę. 

Nordic-walking⁶ szlakiem barykad. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Biały kwadrat na białym⁷

Generałowie zeznają, laleczko. 

I co? Od wczoraj żyjemy w najjaśniejszym  

ze światów. Jasne? No. Wszystko jasne,  

i tym jaśniej dla faktów. Gubi się ofensywa,  

rejon ześrodkowania, pod zmiennym kryptonimem, 

przesuwa się na margines. 

Z wolna linieję, lis pod przykryciem,  

kret wśród hodowców szynszyli. Dziś skórę  

będę miał jeszcze bielszą. Czyściejszą. 

„Odświeża biel, mój Arielu, i jest bezpieczny  

dla tkanin”. Znajdziesz gdzieś niższe ceny? 

Bo nie o kamuflaż tu chodzi. Wszystko, co powiesz —  

pamiętasz? Spiszą, wiem, słowa na straty. 

I zacznie się po naszemu: pod ostrzał, 

pod twoją obronę. Enter. 

Trądzik

Na ścianie ślady po ospie. Sypie się, nie goi. 

Od kul? Daj pan spokój. Tu zawsze było cicho. 

Wiatr wieje tylko od bramy, od święta tańczą  

białe foliówki. Bez słów obywa się nawet  

to panoramiczne graffiti w obcym języku czerwieni.  

Pod murem chłopiec w wieku na wskroś poborowym  

zapala papierosa. Odwraca twarz. Czerwona,  

bo młodość zabrała mu cerę. Czy mówię o tym, co  

widzę? Na głos? Czy na podobieństwo? Nie mówi nic. 

I nie krzyczy. Nie ma opaski na oczach. Stoi pod ścianą,  

wzdłuż ściany podwórko płonie w złym słońcu. 

Wzrok się zapuszcza, nie wraca:  

to widok (ostrożnie) na przestrzał. 

Bajpasy Pinocheta

Wyniosła dziś śmieci, nie odnosząc obrażeń,  

a cień wtarł się głęboko  

w otwarte jak rana okno lewego skrzydła. 

Tam trzask rozsadził rząd słoików z dżemem,  

tramwaj rozkołysał szyby, blada fryzjerka  

za parawanem zamknęła na spust powieki. 

Na murawie stadionu czerwone puszki po coli  

grzechoczą kośćmi. Na bilbordzie sprzedają się  

wiosenne koncentraty. Pomidor. 

Boisz się słów? Coś się w sercu odzywa  

nim na zawsze legnie. Słowo —  

ślepy kartridż. Chcesz przejść na drugą stronę?  

Idź w lewo, wzdłuż prokuratury,  

a noc cię nie zaskoczy. Ani pianie koguta  

na dwójce. 

Będzie wiosna

On nie wie. On się odwraca  

(odwroty są w jego naturze). 

Już dawno przestał zeznawać  

w obecności uszminkowanych maklerów,  

którzy w podtekście przebierają nogami,  

gdy na otwarciu sesji pikują akcje  

zdecydowanej większości blue chipów⁸. 

Z telewizji pamięta długą scenę gwałtu,  

z życia — kilka krótkich zdań, których  

nie powtórzy. Gdyby mówił,  

zaprzeczyłby, że te ręce, to ciało  

są jego. Były jego. Pamięta jeszcze,  

jak pięknie  

wyglądają białe łany  

kwitnącej nieco wcześniej  

wełnianki pochwowatej. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Pantograf

Nie domykają się drzwi. Nie odjedzie. 

Tłum, słowa i pot. Powiedział jej dość, 

by z odrobiną przesady, na jaką go stać, 

nazwać to „wszystkim”. Nic widać chęci  

odrabiania fiksingowych strat, 

więc indeks przykleił się  

do neutralnego poziomu. Słowa  

obok słów. Chciała coś powiedzieć  

i poczuła pot. Jego pot, który  

zamknął jej usta nutą amoniaku. 

Co słowom do potu, a jej do jego słów?  

Niezbieżne historie: pałąk zarysował niebo  

nad tramwajem, niebo  

nad tramwajem trwa. Pozostała  

przestrzeń znów do zasłowienia, którą  

mogłaby zająć, ale trzepot powiek  

rozchybotał obraz. „Byki sforsowały  

dzienne maksima”. „W pralce mam procesor 

o lepszych parametrach”. „Wystarczy tąpnięcie, 

aby system runął”. Jak pęknięty kocioł. 

Niedobór magnezu. Pot. 

Tu jesteś

Gwiżdże wiatr, a General Motors  

ogłasza bankructwo. Za nimi pójdą inni.  

Będzie lokaut i zgrzytanie zębów. 

Nie zadawaj więc pytań, gdy tyle słów  

bez pokrycia. Gdzie jesteś  

przestaje być pytaniem 

w nowej gramatyce lęku. Dealer  

odrzucił twoje roszczenia,  

zajęty grą w scrabble  

ze stróżem prawa w kieszeni. 

Pula i tak do podziału pomiędzy  

akcjonariuszy najnowszego ładu,  

model trzy tysiące iks. 

Gdzie jesteś? Panie,  

panowie, zaczynamy odliczać. 

Z sufitu wzięte dane. Z głębokości  

powiew karczowanych słów. Drzewo,  

które obaliła wczorajsza wichura,  

zjawia się jak przejazd  

od dawna niestrzeżony. GPS  

cię poprowadzi. Powie ci,  

gdzie jesteś. 

Makijaż

Kredowe klify. Powiedzmy, że w Dover,  

widoczne z pokładu ryanaira. 

Pamięć inwazji i wewnątrzunijnej migracji  

do hoteli, portów, na place budowy.  

Powierzchnia i głębia morza  

w spektaklu równoczesności, w grze  

czasom na nosie. Wapienne fale  

dbają o kosmetykę 

poharatanych ścian wybrzeża, wynosząc  

wapień. A raczej strącony węglan wapnia  

przyczepny i kryjący  

nieszczelne naczyńka pod skórą. Proch,  

proszek. Potem magia imion: 

Avon, Vichy, l’Oreal. 

Z dodatkiem magnezu i talku  

kreda przemienia się w puder  

do twarzy. W twarz  

do czytania. W obraz. 

Free Tibet

Bielsza biel zębów Ani Przybylskiej  

z plakatów, które chcą sprzedać Gdynię,  

odbiera mi mowę. Wsuń się tu (kusi), kup mnie,  

a spełnię twój sen. Ale nie pamiętam,  

co śniłem. Ani czy sen to był mój ostatni.  

Wczoraj na przykład padłem bez życia  

w skarpetkach na dobranoc. Import z Asyżu, 

jak mówią. Nie wierzysz? A próbowałaś już  

sushi? I możesz dalej z tym żyć? 

Dzień nie musi się skończyć diatrybą,  

bo co to diatryba? I cóżeś ty za pani  

z retuszem jak na dłoni, która rękę myje  

środkiem nowej generacji? Plazma  

posiadła nasze sny o rozdzielczości  

trudnej do wyceny. No i co z tym sushi? 

Weź kredyt. Jesteś tego warta,  

a kredyt wart mszy. Jutro wezmę w obronę  

króliki szorstkowłose. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Skąd dzwonisz?

Jeśli jesteś we Wrocławiu, to tak samo  

jakbyś był w Łodzi lub w Warszawie. 

Nie tak samo. Znajdź różnicę. 

Zasłony są tu koloru karty kredytowej. Słony  

cennik rozmów między miastami  

zamiast śniadania w cenie noclegu  

wyrównuje rachunki. Nasze. 

Złożona na pół «Rzepa»  

z regulaminowym czarnym leadem 

o rychłej zmianie klimatu  

knuje w szczelinie pod drzwiami. Jakim językiem  

tu mówią, że słychać tylko szum  

spiskujących pokoi? Trzeba uważać,  

ktoś ustawia target. W holu otarłem się 

o Kwaśniewskiego. Tak, dużo niższy. 

Powinnaś była uprzedzić, 

że na trzecim wieje, 

jakbyśmy jeszcze dogadywali remont. 

Do dali i do bliży

Krótki, powiedzmy, szew,  

ale nie taki, co zszywa, tylko  

tnie ostro przez niebo, dzieli  

dom na Browarnej, 

i kroi także ją, która  

w moim polu widzenia  

znalazła się cudem (na oślep?),  

a której już dawno tak blisko  

nie miałem przed oczyma, 

to czyjaś, jak rysa, 

rzęsa na moich okularach, 

co będąc kiedyś za blisko 

została mi na widoku, 

dalekim jak pierwsza podróż 

od Apeninów do Andów⁹, 

do źródeł Amazonki, 

no, dobrze, powiem: od domu. 

A tak lepiej, czy tak? 

Zimna geografia

Peruwiańczycy na peronie. W ponczach  

jak przybrane przez dzieci choinki. 

Zaraz będzie szkwał albo noc polarna  

z kometą w zestawie Triady. A może inny pakiet:  

Gwiazdka pod palmami z rabatem? 

Paczki świąteczne nadejdą świtem,  

najpewniej od strony Koluszek¹⁰, ale kiedy  

zniknie z ust ten kwaskowaty posmak,  

osiadły na języku jak gęsta, cicha noc,  

która otworzyła łaskawie usta  

rudowłosej dziewczynce na ławce,  

śpiącej po wielogodzinnej podróży  

w towarzystwie rajskich ptaków  

nad polem zroszonych orchidei,  

w niewiedzy o lodowatym wietrze, 

co zasypuje kurzem kamienie i kości 

na wysokich tarasach 

Machu Picchu? 

Przedwiośnie

Pod nimi miasto obłapuje horyzont. A tu łagodność  

wzgórza wyrasta ponad charkot zabłoconych quadów 

i prowadzi ich skrycie poza zasięgiem sieci. Z Hecą u nogi.  

Wchodzi w krew ta skradziona wspólność, spacer  

wskroś linii wyznaczonych przez rozmyte drogi 

i przełamaną geometrię pól. Dziś jeszcze nie,  

ale za chwilę ten świat zacznie się grodzić. Heca  

nie trzyma się nogi. Lekceważy quady i gwizdy,  

przybiega po czasie. Na ścieżce błoto,  

przejściowe jak kaszel, ściele się do stóp, a glina  

lepi się do podeszew. Tak fatalnie dobranych na ten  

przedwczesny coming-out. Na wzgórzu ponad miastem,  

są nadzy jak na dłoni. Muszą psu zmienić imię. 

Nazwać miasto inicjałem. Ścieżkę zatrzymać, zawrócić,  

puścić w las. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Na wiatr

Zamiast do mnie, piszesz list do Koryntian,  

a tymczasem ktoś sprytnie podsunął ci kod  

kreskowy, w którym się z tobą gubię  

w pokracznych próbach prostowania języka. 

Bo przecież w tych mrocznych murach 

nie do ludzi chcieliśmy dziś mówić. Do wiatru? 

Im dalej w mowę, tym więcej strachu  

przed zakapturzonym nieznajomym,  

który zastawia sidła w wynajmowanych pokojach,  

łapie nas za brzydkie słowa, bierze nas na język:  

odrobina kwasu cały zaczyn zakwasza. 

Przyjdzie taki czas, przyjdzie czas, 

kiedy wyjdziemy z głuchego podziemia, 

na nagie, czyste słońce. Otworzymy wieka studzienek, 

jak otwiera się oczy na zapach białej skóry, 

draśniętej przez wiatr, po której przeszły 

dreszcze pod kroplami deszczu, 

kreślącego kreski w przybliżonym pionie, 

raz nad podziw czarne, raz nad wyraz białe. 

Osiemdziesiąty szósty

Gruba nieprzyzwoitość w biografii i tak grubo nieprzyzwoitej:  

żyję dłużej niż matka. Po morfinę dla niej chodziłem na Retkinię 

do jedynej w dzielnicy apteki, gdzie można było ją legalnie kupić. 

Lekarze z Kopernika przepisywali aptekarskie dawki, żeby 

„się nie uzależniła”. Żyła jeszcze dwa miesiące. Odeszła  

nieuzależniona. W kilka miesięcy po pogrzebie  

zaprosiłem do Łodzi Piotrka. Opowiadał studentom  

o sardynkach, a chcieli raportu z oblężonego miasta  

— dobiegał czterdziestki, ale był młodszy  

od moich studentów świeżo po maturze. 

Kiedy wyjechał, za wschodnią granicą odkryłem Czarnobyl,  

pochód przeszedł Piotrkowską, dzieciom podałem lugola. 

Po dwudziestu latach napisałem ten wiersz. 

Jeśli to ja go wam czytam, trwa moje życie po życiu. 

Jeśli czytacie go sami, nic pewnego powiedzieć się nie da. 

Makijaż

Powiedział za dużo. Zdradził? 

Się zdradził? Teraz pora zmyć się  

ze słów — metodycznie,  

rozpocząć makijaż od demakijażu:  

wokół skrzydełek nosa, przy linii  

włosów i na styku  

policzków z szyją. 

Z posadzki zmieść stopą  

chłodne ziarna piasku,  

które wysypały się spomiędzy stron  

przypadkowo otwartej książki  

czytanej kiedyś, przez kogoś,  

do zgiełku fal,  

na plaży. 

Opuszką palca  

(wiedziałaś, że to żeński?)  

odczytać „skrzydełka nosa, linię  

włosów i styk  

policzków z szyją”  

jak książkę, 

z której posypał się piasek. 

Nota

W wierszach pojawiają się, najczęściej przetworzone, fragmenty Pieśni nad Pieśniami i Drugiej Księgi Samuela w przekładzie Jakuba Wujka; O miłości Stendhala w przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego; Pani Bovary Gustawa Flauberta w przekładzie Anieli Micińskiej; Lolity Vladimira Nabokova w przekładzie Michała Kłobukowskicgo; „Dziewięciu bram twojego ciała” z cyklu Poèmes à Madeleine Guillaume’a Apollinaire’a w przekładzie Jerzego Lisowskiego, „All You Need Is Love” Johna Lennona i Paula McCartneya oraz Trudnej miłości Charlotty Lamb w przekładzie Barbary Osuchowskiej.

Język sztuki makijażu zaczerpnąłem z różnych internetowych i prasowych źródeł; poetykę analiz giełdowych — przede wszystkim z «Dziennika», a charakterystykę bieli — z materiałów reklamowych Salonu Mody ślubnej w Koszalinie. Wypowiedź prezydenta Łodzi Jerzego Kropiwnickiego w Pasji z Czterech krótkich wierszy dla Doroty Nieznalskiej na s. 34 cytuję za doniesieniami prasowymi.

Przypisy:

1. Centralwings — polskie linie lotnicze działające w okresie 2005–2009. [przypis edytorski]

2. Shopping and Fucking — sztuka angielskiego dramaturga Marka Ravenhilla z roku 1996. [przypis edytorski]

3. Nieznalska, Dorota (ur. 1973) — polska artystka, przedstawicielka nurtu sztuki krytycznej, znana z kontrowersyjnej instalacji Pasja (2001). [przypis edytorski]

4. a tergo (łac.) — od tyłu. [przypis edytorski]

5. product-placement — dziś używa się zapisu bez dywizu. [przypis edytorski]

6. nordic-walking — dziś używa się zapisu bez dywizu. [przypis edytorski]

7. Biały kwadrat na białym — aluzja do obrazu Kazimierza Malewicza. [przypis edytorski]

8. blue chip — określenie akcji dużej, wiarygodnej spółki. [przypis edytorski]

9. Od Apeninów do Andów — tytuł jednego z rozdziałów powieści Serce Edmondo de Amicisa. [przypis edytorski]

10. od strony Koluszek — na poczcie w Koluszkach znajduje się ogólnokrajowy Wydział Przesyłek Niedoręczonych. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/jarniewicz-makijaz

Tekst opracowany na podstawie: Jerzy Jarniewicz, Makijaż, Biuro Literackie, Wrocław 2009.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć, Wojciech Kotwica, Paweł Kozioł.

Okładka na podstawie: Kochankowie (Pocałunek), Ernst Ludwig Kirchner, domena publiczna

ISBN-978-83-288-5778-0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.