Władysław Bełza

Katechizm polskiego dziecka (zbiór)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3074-5

Katechizm polskiego dziecka (zbiór)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Katechizm polskiego dziecka

— Kto ty jesteś? 

— Polak mały. 

— Jaki znak twój? 

— Orzeł biały. 

— Gdzie ty mieszkasz? 

— Między swemi. 

— W jakim kraju? 

— W polskiej ziemi. 

— Czym ta ziemia? 

— Mą Ojczyzną. 

— Czym zdobyta? 

— Krwią i blizną. 

— Czy ją kochasz? 

— Kocham szczerze. 

— A w co wierzysz? 

— W Polskę wierzę. 

— Coś ty dla niej? 

— Wdzięczne dziecię. 

— Coś jej winien? 

— Oddać życie. 

Zmiana pierwszej strofki dla dziewczątek:

— Kto ty jesteś? 

— Polka mała. 

— Jaki znak twój? 

— Lilia biała. 

itd. 

Czym będę?

Nieraz, gdy sobie  

W kątku usiędę,  

To myślę o tym,  

Czym też ja będę? 

Trudno się zawsze  

Trzymać mamusi,  

Bo każdy człowiek  

Czymsiś być musi. 

Więc może będę  

Dzielnym ułanem,  

Lub w cichej wiosce 

Skromnym plebanem. 

Może też inną  

Pójdę kolejką:  

Będę malarzem  

Jak nasz Matejko¹. 

A może sobie  

I to zdobędę,  

Że ziemię ojców  

Uprawiać będę. 

Lecz jakimkolwiek  

Iść będę szlakiem:  

Zawsze zostanę  

Dobrym Polakiem! 

O celu Polaka

Polaka celem:  

Skrucha przed Bogiem,  

Mir z przyjacielem,  

A walka z wrogiem. 

Cześć dla siwizny,  

Czyste sumienie,  

Miłość Ojczyzny  

I poświęcenie. 

Chętnie krew własną 

Dać w dobrej sprawie, 

Zacnie i jasno  

Dążyć ku sławie. 

Umieć na progu  

Złożyć urazy,  

Mieć ufność w Bogu  

I żyć bez skazy. 

Trudy i znoje  

Znosić z weselem,  

To, dzieci moje,  

Polaka celem. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Cnoty kardynalne

Trzy są cnoty, o tym wiedz,  

Które trzeba w sercu strzec. 

Pierwsza, Wiary silna broń,  

Wiary w Polski trwały byt,  

Że ją dźwignie Boża dłoń  

I na sławy wzniesie szczyt! 

Druga, w doli gorzkiej, złej,  

Niech od zwątpień strzeże cię;  

Zdrój pociechy płynie z niej,  

A Nadzieją zowie się! 

Trzecia, Miłość, której siew 

W serca rzucił niebios Pan, 

Która każe własną krew  

Za ojczysty przelać łan! 

Te są cnoty, o tym wiedz,  

Któreś winien w sercu strzec! 

Co kochać?

Co masz kochać? pytasz dziecię,  

Co dla serca jest drogiego?  

Kochaj Boga, bo na świecie,  

Nic nie stało się bez Niego. 

Kochaj ojca, matkę twoją,  

Módl się za nich co dzień z rana,  

Bo przy tobie oni stoją  

Niby straż od Boga dana. 

Do Ojczyzny, po rodzinie,  

Wzbudź najczystszy żar miłości:  

Tuś się zrodził w tej krainie,  

I tu złożysz swoje kości. 

W czyim sercu miłość tleje,  

I nie toczy go zgnilizna,  

W tego duszy wciąż jaśnieje:  

Bóg, rodzina i ojczyzna! 

Disce puer²

Siadł król Batory³ na swej stolicy  

W sławy i blasku potędze;  

Miecz mu połyskał w dzielnej prawicy,  

Dłoń drugą oparł na księdze. 

Przed królem stało małe pacholę⁴,  

Uśmiech miał w oczach swawolny,  

Ale myśl jakąś jasną na czole,  

A był to biedny żak⁵ szkolny. 

Choć ubiór jego nie lśnił szkarłatem,  

Bo nosił świtkę⁶ siermiężną⁷;  

Nie drżał on trwożnie przed majestatem,  

Choć stał z pokorą należną. 

A król i mędrzec w jednej osobie,  

Los chłopca mając na względzie:  

„Ucz się! — doń rzecze, — a ja to zrobię,  

Że w pierwszych będziesz stał rzędzie!” 

Bo wiedział król ten, że nie garść złota  

Darzy znaczeniem i władzą;  

Ale nauka, prawość i cnota,  

Na szczeble sławy prowadzą. 

I choć król dawno spoczął już w grobie, 

Dotąd brzmi jego orędzie⁸: 

„Ucz się pacholę! a mówię tobie, 

Że będziesz w pierwszych stał rzędzie!” 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Polska mowa

Ukochaj dziatwo słowo rodzinne,  

Skarb twój najdroższy, wspaniały!  

Tym słowem usta twoje niewinne,  

Pierwszy paciorek szeptały. 

A co po Bogu najdroższe dziatki!  

Dla duszy tkliwej i czystej:  

Słodkie imiona ojca i matki  

Wzięłyście z mowy ojczystej. 

Pierwsze wrażenia, pierwsze pojęcia,  

Pieśń ptaszka, kwiatki w dąbrowie⁹,  

Co zajmowały umysł dziecięcia,  

W tej tłumaczono wam mowie. 

Nie tylko kraj ten, w którym żyjecie,  

Ojczyzną waszą się zowie:  

Bo jest i druga ojczyzna, dziecię,  

Co w polskim mieści się słowie. 

Z głębi serc polskich, nurty¹⁰ żywemi  

Rwie się jak rzeka wspaniała:  

To mowa ojców, co naszej ziemi  

Nazwisko „Polski” nadała. 

A jakież czary mowa ta mieści:  

Raz gromem huczy i błyska;  

To znów się ozwie jękiem boleści,  

Że aż łzy z oczu wyciska. 

Bo w niej się chowa moc tajemnicza,  

Ta czarodziejska moc wróżki:  

Co raz ją zmienia w pieśń Mickiewicza¹¹,  

To znowu w hasło Kościuszki¹²! 

Więc czcij to słowo, co się u świata  

Okryło zasług wawrzynem!  

Bo kto nim gardzi albo pomiata,  

Ten złym Ojczyzny jest synem! 

Ziemia rodzinna

Całym mym sercem, duszą niewinną  

Kocham tę świętą ziemię rodzinną,  

Na której moja kołyska stała  

I której dawna karmi mię chwała. 

Kocham te barwne kwiaty na łące,  

Kocham te łany kłosem szumiące,  

Które mię żywią, które mię stroją  

I które zdobią Ojczyznę moją. 

Kocham te góry, lasy i gaje, 

Potężne rzeki, ciche ruczaje; 

Bo w tych potokach, w wodzie u zdroja¹³ 

Ty się przeglądasz Ojczyzno moja, 

Krwią użyźniona, we łzach skąpana, 

Tak dla nas droga i tak kochana! 

Modlitwa za Ojczyznę

„W imię Ojca, — w imię Syna 

I świętego Ducha”, 

Polska modli się dziecina, 

A Pan Bóg ją słucha. 

W oczach dziecka dwie łzy duże, 

Wiara w każdym słowie: 

„Ojcze! — błaga — coś jest w górze, 

Daj Ojczyźnie zdrowie! 

Pobłogosław dłońmi Swemi 

Mą ojczystą strzechę; 

A mnie dozwól dla mej ziemi 

Uróść na pociechę!” 

Tak schylone nad posłaniem  

Dziecię z Bogiem gwarzy; 

A Bóg słucha z pobłażaniem  

Na ojcowskiej twarzy. 

Słucha... zważa każde słowo... 

Zadumał się... myśli: 

I nad dziecka jasną głową 

Znak zbawienia kréśli. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Modlitwa polskiego dziewczęcia

Wiem ja, bo mi o tym  

Mama powiadała:  

Żem dziecię tej ziemi,  

Żem jest Polka mała. 

I wiem, jak mi Polska  

Jest droga i miła,  

Bom się w polskiej mowie  

Pacierza uczyła. 

Bo mię polskie niwy  

Chlebem swym karmiły;  

Bo mię polskiej pieśni 

Skowronki uczyły. 

Bo mię tam na niebie 

Strzeże Matka Boska, 

Ta polska królowa, 

Nasza Częstochowska. 

Bo przy Bożym tronie 

Polscy święci stoją 

I co dzień się modlą  

Za Ojczyznę moją. 

Więc i ten paciorek  

Polskiego dziewczęcia 

Przyjm, o wielki Boże,  

W ojcowskie objęcia! 

Bo on się z mej duszy  

Wyrywa jak łkanie:  

„Ojczyznę kochaną  

Racz nam wrócić Panie!”¹⁴ 

Do polskiego chłopięcia

Nie płacz, nie płacz synku drogi,  

Żeś na ziemi swej ubogi!  

Że nie miecz ci ani radło¹⁵,  

Lecz tułactwo¹⁶ w doli padło¹⁷,  

Żeś łzy tylko i cierpienia,  

Odziedziczył z twego mienia¹⁸. 

Przez Bóg żywy, to fałsz, dziecię!  

Naprzód wziąłeś na tym świecie  

To, co rodu twego znakiem:  

Imię zacne, żeś Polakiem. 

A czy wiesz ty, ile cześci¹⁹, 

Krwi i chwały w nim się mieści? 

Czy wiesz, jaka to poczciwa²⁰ 

Duma wzrusza twe serduszko,  

Gdy z usteczek ci się zrywa:  

To Batory²¹! To Kościuszko²²! 

Urodzajna twoja rola,  

Zbożem śmieją ci się pola,  

Lasy twoje echa głuszą,  

Owce wełną ci się puszą,  

A jesienią na jabłoni,  

Owoc się jak szkarłat płoni,  

Że zostaje na przychówek²³ 

I na zimę, i przednówek²⁴. 

A więc nie płacz, synku drogi,  

Żeś na ziemi swej ubogi;  

Bo z twych łanów, w dawne lata  

Tyś spichlerzem²⁵ był pół świata,  

Dzieląc wszystkich pod swym niebem  

Równo sercem jak i chlebem. 

Sól z Wieliczki brałeś hojnie,  

Złoto w dani lub na wojnie,  

A na pługi i do zbroi,  

Szło żelazo z ziemi twojéj,  

I starczyło z twojej gleby,  

I na zbytek, i potrzeby. 

Więc pogodnym patrz mi licem,  

Boś ty skarbów tych dziedzicem!  

I rąk nie łam z próżną troską...  

Wróci Bóg, co przemoc wzięła!  

W sprawiedliwość wierzmy boską:  

Jeszcze Polska nie zginęła! 

Do polskiej dzieweczki

Dzieweczko polska! Ukochaj szczerze  

Prababek twoich święte pacierze;  

Czcij pamięć ojców, — bo ojce²⁶ twoi,  

Dzielni rycerze w skrzydlatej zbroi,  

To męczennicy ojczystej sprawy  

Lub bohaterzy z szańców Warszawy. 

A potem kmiece²⁷ ukochaj chaty,  

Boś córą ludu, dziewczę liliowe;  

Bo pod ich niską strzechą przed laty  

Król, ojciec chłopków²⁸, pochylał głowę. 

Kochaj wrzeciono²⁹, bo przy wrzecionie  

Siedziała nieraz pani w koronie 

I lnu pasemka składała w motki³⁰,  

By nimi okryć biedne sierotki. 

A nade wszystko miłością czystą  

Kochaj, ach! kochaj, ziemię ojczystą 

I gdy nadejdzie godzina czarna,  

Dla niej jak gołąb stań się ofiarna. 

Dziś jeszcze małe dziewczątko z ciebie,  

Co tylko lalki swoje kolebie;  

Lecz gdy na wielkich łask swych zadatki ³¹ 

Bóg da ci nosić nazwisko matki³²:  

Wtedy miast cacek³³, niech twój maleńki  

Ojcowską szablę weźmie do ręki,  

Rycerską zbroję włóż mu pod głowę,  

Do snu mu pieśni śpiewaj bojowe,  

Niech już w kołysce marzy zuchwale 

O dawnej sławie, o przyszłej chwale! 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

W podziemiach Wawelu

Czy znasz, młody przyjacielu,  

Groby królów na Wawelu? 

Poznaj skarb ten dawnej cnoty,  

Co ozdabiał czas miniony,  

Najcenniejsze to klejnoty  

Z całej polskiej twej Korony. 

Na kolanach idź, mój mały,  

Przed te trumny marmurowe  

I u szczątków dawnej chwały  

Ze czcią pochyl twoją głowę. 

Tu nadziei żar i wiary 

Niech się w sercu twym rozgości, 

Na ołtarzu tym ofiary,  

Poświęcenia i miłości. 

Tu uczucia najgorętsze  

W młodym swoim rozpal łonie,  

Bo tu wszystko, co najświętsze,  

W tym złożono Panteonie³⁴! 

Pod tych mrocznych wiązań stropem,  

Legł król kmiotków pełen chwały,  

Co nie szablą, ale snopem,  

Podparł polski tron wspaniały. 

Tu Jagiełło³⁵ na świątnicach  

Starych bogów krzyże dźwiga³⁶;  

Obok cudna, z łzą na licach  

W sarkofagu śpi Jadwiga³⁷! 

Ci co blaski światła siali,  

I praw ludu wiernie strzegli: 

Męże czynu, hartu stali,  

Dwaj Zygmunci³⁸ tutaj legli. 

Tu szczerbiona w krwawym boju  

Batorego³⁹ szabla świeci;  

A tam znowu, po dniach znoju,  

Syty zwycięstw legł Jan trzeci⁴⁰! 

Dalej widzisz, moja duszko,  

Wawrzyn wstęgą przewiązany;  

Tutaj spoczął nasz Kościuszko⁴¹,  

Wódz nad innych ukochany! 

Obok niego, dziecię moje,  

Książę Józef⁴² legł ze sławą,  

Co do walki polskie woje  

Marszałkowską wiódł buławą! 

Wszystkoż, wszystko tak posnęło,  

Jak te sławy naszej świadki? 

Wszystkoż, wszystko tak minęło,  

Jak na grobach więdną kwiatki? 

Precz z rozpaczą! Choć z mogiły,  

Roześmieje się kwiat w wiośnie!  

Więc zaczerpmy tutaj siły,  

Bo z przeszłości — przyszłość rośnie! 

Marsz Skautów

„Święta miłości kochanej ojczyzny”⁴³,  

Oto w twą służbę wchodzi hufiec⁴⁴ nasz!  

Od lat najmłodszych do późnej siwizny  

Pragnie przy tobie czujną trzymać straż! 

Równajmy krok, 

Wytężmy wzrok, 

Czy gdzie się podstęp nie kryje? 

Uderzmy w ton 

Silny jak dzwon: 

Polska niech żyje! Niech żyje! 

My łez nie ronim nad twoją mogiłą,  

Bo nie wierzymy, żeś złożona w grób! 

W nas życie młode tętni całą siłą,  

Żyć dla cię chcemy, — nie konać u stóp!  

Równajmy krok... 

Pragniemy spajać nadziei ogniwa,  

Że nam zwycięstwo da nabyty hart;  

Że i ty z nami żyć będziesz szczęśliwa,  

I każdy syn twój będzie ciebie wart!  

Równajmy krok... 

Będziem iść karnie pomimo przeszkody⁴⁵,  

Będziem z zapałem walczyć o twój byt;  

Aby w nagrodę kiedyś z piersi młodej  

Okrzyknąć twego odrodzenia świt! 

Równajmy krok, 

Wytężmy wzrok, 

Czy gdzie się podstęp nie kryje? 

Uderzmy w ton 

Silny jak dzwon: 

Polska niech żyje! Niech żyje! 

Legenda o garści ziemi polskiej

Ojców naszych ziemio święta,  

Ziemio wielkich cnót i czynów,  

Tyś na wskroś jest przesiąknięta,  

Krwią ofiarną twoich synów. 

I nie darmo w twoje rano⁴⁶,  

O! puścizno⁴⁷ przodków droga!  

Ziemią świętą ciebie zwano,  

Boś najbliżej stała Boga. 

Byłaś ziemią poświęcenia,  

Przytuliskiem licznych gości;  

Dziwny ciebie opromienia,  

Czar męczeństwa i świętości. 

Niegdyś ze stron tych pątnicy⁴⁸,  

Z wiarą w sercu niewymowną,  

Do Piotrowej szli stolicy⁴⁹,  

Po relikwii kość cudowną. 

I gdy o ten dar nieśmiało  

Dla Ojczyzny swej prosili,  

Papież schylił głowę białą  

I tak odrzekł im po chwili: 

„O, Polacy! O, pielgrzymi!  

Na cóż wam relikwia nowa?  

Wasza ziemia krwią się dymi  

I dość świętych kości chowa. 

Wszakże jeszcze do tej pory,  

W bitwach z Turki i z Tatary⁵⁰,  

Męczenników waszych wzory,  

Są świadectwem waszej wiary”. 

I wziął w rękę swą sędziwą,  

Polskiej ziemi grudkę małą,  

I na dłoń mu się, o! dziwo!  

Kilka kropli krwi polało. 

„Weźcie, rzecze, proch ten z sobą  

I cud Boży głoście wszędzie!  

Niech ta ziemia wam ozdobą  

I relikwią świątyń będzie! 

Niechaj proch ten z waszych progów  

Wciąż wam świadczy przed oczyma:  

Jak nad Boga — nie ma Bogów,  

Nad tę ziemię świętszej nie ma!” 

Przypisy:

1. Matejko, Jan (1838–1893) — malarz polski pochodzenia czeskiego, twórca obrazów historycznych i batalistycznych. [przypis edytorski]

2. disce puer (łac.) — ucz się, chłopcze. [przypis edytorski]

3. Batory, Stefan (1533–1586) — właśc. Istvan Bathory, książę Siedmiogrodu, od 1571 król Polski, a od 1576 wielki książę litewski; poślubił Annę Jagiellonkę, córkę Zygmunta I Starego, ostatnią przedstawicielkę Piastów na polskim tronie. Jeden z najwybitniejszych polskich królów elekcyjnych. [przypis edytorski]

4. pacholę (przestarz.) — chłopiec mający od kilku do kilkunastu lat, już nie małe dziecko, a jeszcze nie młodzieniec; także: giermek. [przypis edytorski]

5. żak (przestarz.) — uczeń, student. [przypis edytorski]

6. świtka — męska odzież wierzchnia używana przez chłopów oraz ubogą szlachtę; rodzaj koszuli z długimi rękawami, wykonanej z grubego materiału, sięgającej do połowy ud lub do kolan; stała się symbolem biedy, ale też szlachetnej prostoty; siermięga. [przypis edytorski]

7. siermiężny — prosty; wykonany z grubego materiału, zgrzebny. [przypis edytorski]

8. orędzie — apel, odezwa; skierowane do ogółu społeczeństwa uroczyste przemówienie osoby piastującej ważny urząd (przywódcy państwa, dostojnika kościelnego), często wygłaszane z okazji jakiegoś wydarzenia lub święta. [przypis edytorski]

9. dąbrowa — obszar leśny z przewagą drzewostanu dębowego. [przypis edytorski]

10. nurty — dziś popr. forma C. lm: nurtami. [przypis edytorski]

11. Mickiewicz, Adam (1798–1855) — wybitny poeta pol. romantyzmu, działacz i publicysta polit.; autor wierszy, ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei szlacheckiej Pan Tadeusz; był porównywany do Byrona i Goethego. [przypis edytorski]

12. Kościuszko, Tadeusz (1746–1817) — generał wojsk pol. i amer., Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej podczas insurekcji 1794 r. [przypis edytorski]

13. zdroja — D. lp od wyrazu: zdrój; dziś popr.: zdroju. [przypis edytorski]

14. Ojczyznę kochaną racz nam wrócić Panie! — przekręcony nieco wers refrenu pieśni religijnej „Boże, coś Polskę”. Pierwowzór tekstu, autorstwa Alojzego Felińskiego, powstały w 1816 r. na cześć Aleksandra I, cara Rosji i króla Królestwa Polskiego w jednej osobie, był wzorowany na hymnie ang. God save the King i zawierał słowa: „Naszego króla zachowaj nam Panie!”. Pieśń szybko przekształciła się z hołdowniczej w buntowniczą dzięki zmianie słów na: „Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie”. W 1862 r. zakazano jej wykonywania w zaborze ros., później stała się pieśnią powstania styczniowego (nazywano ją Marsylianką 1863 roku). W 1918 r. konkurowała z Mazurkiem Dąbrowskiego do tytułu hymnu Polski, przy czym wers w refrenie zmieniono na: „Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie”. [przypis edytorski]

15. radło — narzędzie rolnicze służące do spulchniania gleby. [przypis edytorski]

16. tułactwo — wygnanie, błąkanie się, emigracja. [przypis edytorski]

17. w doli padło — przypadło w udziale jako los. [przypis edytorski]

18. mienie — własność, posiadane dobra. [przypis edytorski]

19. cześci — D. lp od wyrazu: cześć (tzn. szacunek); dziś: czci. [przypis edytorski]

20. poczciwy — tu: godny czci, zasługujący na szacunek. [przypis edytorski]

21. Batory, Stefan (1533–1586) — właśc. Istvan Bathory, książę Siedmiogrodu, od 1571 król Polski, a od 1576 wielki książę litewski; poślubił Annę Jagiellonkę, córkę Zygmunta I Starego, ostatnią przedstawicielkę Piastów na polskim tronie. Jeden z najwybitniejszych polskich królów elekcyjnych. [przypis edytorski]

22. Kościuszko, Tadeusz (1746–1817) — generał wojsk pol. i amer., Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej podczas insurekcji 1794 r. [przypis edytorski]

23. na przychówek — tu: na przechowanie. [przypis edytorski]

24. przednówek — okres przed nowymi zbiorami, przypadający zwykle pod koniec zimy, na przedwiośniu; spożywano wtedy resztki zapasów jedzenia z poprzedniego roku, zanim można było zebrać pierwsze plony w roku nowym. [przypis edytorski]

25. spichlerz — budynek służący do przechowywania ziarna zbóż, magazyn, z którego można w razie potrzeby czerpać zboże do spożycia lub zasiewów; tu w znaczeniu przenośnym, jako określenie całego państwa zasobnego w zboże i mogącego udzielać tych zasobów innym. [przypis edytorski]

26. ojce — M. lm. od wyrazu: ojciec; dziś: ojcowie. [przypis edytorski]

27. kmiecy — chłopski; przym. od wyrazu: kmieć. [przypis edytorski]

28. Król, ojciec chłopków — Piast Kołodziej. [przypis edytorski]

29. wrzeciono — narzędzie służące do skręcania włókien z lnu lub wełny, czyli przędzenia; rodzaj sporej, drewnianej igły. Wrzeciono wraz z kądzielą (pękiem włókien umocowanym na specjalnym drążku) stanowi symbol tradycyjnych, domowych prac kobiecych. [przypis edytorski]

30. motek — kłębek włóczki. [przypis edytorski]

31. na wielkich łask swych zadatki — jako zadatek wielkich łask. [przypis edytorski]

32. nosić nazwisko matki — tu: nazywać siebie matką, być matką. [przypis edytorski]

33. cacko — zabawka, ozdoba; kunsztownie wykonany przedmiot. [przypis edytorski]

34. panteon (z gr. pan: wszystko, theoi: bogowie) — miejsce kultu poświęcone wszystkim bogom; historyczna budowla Panteonu w Rzymie to okrągła świątynia wzniesiona na Polu Marsowym w 125 r., za panowania cesarza Hadriana. [przypis edytorski]

35. Jagiełło (ok. 1362–1434) — właśc. Jogaila Algirdaitis; wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386–1434. Na tron polski wstąpił w 1386 r. po przyjęciu chrztu (przejściu z prawosławia na katolicyzm), przybraniu imienia Władysław i poślubieniu Jadwigi Andegaweńskiej, córki Ludwika Węgierskiego, koronowanej na króla Polski w 1384. Na mocy unii w Krewie (1385) chrzest wraz ze swym władcą przyjęła cała Litwa. Władysław II Jagiełło był założycielem dynastii Jagiellonów. [przypis edytorski]

36. na świątnicach starych bogów krzyże dźwiga — chodzi o zaprowadzenie przez Jagiełłę chrześcijaństwa w pogańskiej dotąd Litwie. [przypis edytorski]

37. Jadwiga Andegaweńska (1373 a. 1374–1399)— król Polski z dynastii Andegawenów (Anjou), córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, święta katolicka, patronka Polski. W 1384 r. została koronowana na króla, ponieważ królowej polskie prawo nie zapewniało dziedziczności tronu. W dzieciństwie (1378) zaręczona z Wilhelmem Habsburgiem, pod naciskiem możnowładców małopolskich po objęciu tronu Polski zaręczyny zostały zerwane, by mógł odbyć się jej ślub z wielkim księciem litewskim Jagiełłą. Była osobą wykształconą, znającą języki obce, gromadziła wokół siebie elitę intelektualną Polski; zleciła pierwsze pol. tłumaczenie Księgi Psalmów (tzw. Psałterz floriański), fundowała kościoły i szpitale, troszczyła się o rozwój nauki (w 1397 r. założyła bursę dla polskich i litewskich studentów przy uniwersytecie w Pradze oraz uzyskała zgodę papieża na utworzenie fakultetu teologii w Krakowie). Zmarła 1399 r. w wyniku gorączki połogowej, po urodzeniu córki Elżbiety Bonifacji (dziecko również nie przeżyło), swój majątek zapisała w testamencie Akademii Krakowskiej. 31 V 1979 r. została beatyfikowana, a 8 VI 1997r. kanonizowana przez papieża Jana Pawła II. [przypis edytorski]

38. Dwaj Zygmunci — chodzi zapewne o Zygmunta I Starego (1467–1548), od 1506 r. króla Polski i wielkiego księcia litewskiego oraz jego syna, Zygmunta II Augusta (1520–1572), od 1543 r. wielkiego księcia litewskiego, od 1548 r. króla Polski. Byli to dwaj ostatni władcy z linii Jagiellonów. Na Wawelu spoczywa również Zygmunt III Waza (1566–1632), król Polski od 1587 r. i Szwecji (1592–1599). [przypis edytorski]

39. Batory, Stefan (1533–1586) — właśc. Istvan Bathory, książę Siedmiogrodu, od 1571 król Polski, a od 1576 wielki książę litewski; poślubił Annę Jagiellonkę, córkę Zygmunta I Starego, ostatnią przedstawicielkę Piastów na polskim tronie. Jeden z najwybitniejszych polskich królów elekcyjnych. [przypis edytorski]

40. Jan trzeci — właśc. Jan III Sobieski (1629–1696), król Polski i wielki książę litewski od 1674, hetman wielki koronny od 1668, hetman polny koronny od 1666, marszałek wielki koronny od 1665, chorąży wielki koronny od 1656. [przypis edytorski]

41. Kościuszko, Tadeusz (1746–1817) — generał wojsk pol. i amer., Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej podczas insurekcji 1794 r. [przypis edytorski]

42. Książę Józef — właśc. Józef Poniatowski (1763–1813), polski generał, Wódz Naczelny Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Francji; zginął w czasie wojen napoleońskich pod Lipskiem. [przypis edytorski]

43. Święta miłości kochanej ojczyzny — początkowy wers „Hymnu do miłości Ojczyzny” Ignacego Krasickiego; utwór powstał w 1774 r. jako hymn Szkoły Rycerskiej, jednak w okresie rozbiorów Polski należał do najpopularniejszych wierszy patriotycznych i nieformalnie pełnił rolę hymnu narodowego. [przypis edytorski]

44. hufiec — oddział wojsk lub jednostek paramilitarnych. [przypis edytorski]

45. pomimo przeszkody — dziś: pomimo przeszkód. [przypis edytorski]

46. w twoje rano — na początku twojego istnienia. [przypis edytorski]

47. puścizna — spadek, dziedzictwo. [przypis edytorski]

48. pątnik — pielgrzym. [przypis edytorski]

49. Piotrowa stolica — Rzym a. Watykan jako stolica papiestwa. [przypis edytorski]

50. z Turki i z Tatary (przestarz.) — dziś popr. forma N. lm: z Turkami, z Tatarami. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/katechizm-polskiego-dziecka

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Bełza, Katechizm polskiego dziecka, Drukarnia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1912

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła, Weronika Trzeciak.

Okładka na podstawie: Portret zbiorowy rodziny Kalinowskich z autoportretem malarza, Adrian Głębocki (1833-1905), domena publiczna

ISBN-978-83-288-3074-5

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.