Bożena Keff

Czwarta panna Brönte

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Czwarta panna Brönte

Kiedy wracam z plaży do tego domu na wzgórzu 

gdzie wynajmuję pokój, więc kiedy 

idę lasem pod górę, tak mnie niepokoi szybkość 

z jaką wszystko ciemnieje, że przyspieszam, żeby ją wyprzedzić 

i wtedy też ona  

czwarta panna Brönte (czwarta z tych piszących) 

coraz szybciej wspina się na wrzosowisko; tak gwałtownie 

się ściemnia, serce jej się tłucze z obawy 

że ją wchłonie ta równomiernie kładąca się szarość, zatopi bez śladu 

w garści trzyma brzeg mokrej od rosy sukni i płóciennej halki — 

aż staje przed domem z jasnego kamienia, w oknach zbawcze światło 

nie wie, że tam mieszka młody wydawca z Yorkshire; 

O, tak, on mówi, wydam, wszystko wydam; ona się przy nim czuje 

jakby się wydostała z gmatwaniny kosmicznych i ludzkich 

przypadków, on — jak odnaleziony; 

spędzają trzy oniemiałe dni, a potem latami 

żyją w radosnym zdziwieniu; 

Drzewa zamknęły za nimi gałęzie i zostali w lesie 

mieszkają w szałasie z psem, który nie szczeka, żeby nie zakłócać ciszy 

gdy dwa nasłuchiwania słyszą się nawzajem; przyjaciółko, mówi, 

w dzień i w nocy płyń pod płonącym żaglem; przyjacielu, powiada, 

w dzień i w nocy oczekuj mnie, płynę — 

W wiele lat później od dawna samotna panna Brönte 

autorka powieści oraz poematów 

zza okna restauracji, w której je pizzę z pieczarkami 

obserwuje ulicę Londynu; tyle powozów, spieszą gdzieś posłańcy 

uwija się gazeciarz, blask gazowych latarni 

miękko odbija od matowego półmroku wieczoru, na piętrach 

okna przyćmione jak chińskie lampiony, jeszcze wyżej 

niebo — zaskakująco jasne ponad mrokami ulicy; odwieczna 

pora niepokoju oswojona w mieście — 

a jednak od razu dostrzega go, widzi 

jak się wyłania spomiędzy żywych, z powietrza, z ruchu: 

całkowicie nieobecny, jakby z najgłębszego 

bezwładu tego świata, z dna; nie było nic wspólnego między nim 

a tym dniem z jego wczesnojesienną pogodą 

z zacisznymi bladożółtymi sferami tworzonymi przez światło i liście 

i sucho-gorzkim, odrobinę mglistym zapachem 

nic wspólnego z nocą, kiedy się jej śni; 

— Dla ciebie przebyłem oceany czasu — powiedziałby 

z uwagą patrząc ponad kobaltowym szkłem okularów 

które filtrują światło żywych; Tristan, duch wspólnika; 

o, jakie ubóstwo, jaka nędza, nie jest nawet upiorem 

niczego nie przebył, nie ma go, nie może 

nie jest panem swojego nieistnienia 

odwrotnie odwrotnie; 

i kiedy drzewa zamknęły za nią gałęzie i została w lesie 

bez latarń, które dają blask dojścia tej porze odejścia, 

panna Brönte rzuciła się przed siebie, biegła i biegła drąc suknię 

okrzaki; tak szybko się ściemnia i serce jej się tłucze 

ta równo kładąca się ciemność wchłonie ją, zatopi — 

aż dobiegła do murowanego domu, zbawcze światło w oknie 

nie wie, że tam mieszka dobra kobieta, podobnie jak ona pisarka 

pani Eliza Orzeszko. 

Drzwi się za nimi zamknęły i spędziły trzy wspaniałe dni 

panna Brönte opowiedziała starszej (to znaczy: młodszej) pisarce 

że nie rozumie, dlaczego stan idealny także ulega 

entropii, logika uczy inaczej, a potem rodzą się upiory (albo tylko duchy) 

które się jednak kocha. — To wszystko z nadmiaru — powiada pani Eliza. 

— Raczej z niedomiaru — mówi panna Brönte — z niedostatku wyobraźni 

stwórcy, natury albo ewolucji niedostosowanych w ogóle 

do umysłu człowieka. 

W swoim towarzystwie odnajdują spokój 

i pewne duchowo-zmysłowe doznania, o których napiszą za sto lat 

mniej więcej. Obie tworzą, wieczorami wychodzą nad rzekę patrzeć 

jak za jej trzecim zakrętem ginie słońce, dla obu ojczyste. 

— Chcę zostać — 

mówi panna Brönte. — Chcę być z tobą, Elizo. — Niestety, przyjaciółko 

— powiada pani Orzeszko i gładzi jej ciemne loki (czy mówiłam, 

że ma ciemne loki? ) — to słońce, na które patrzymy 

zaszło jakieś sto lat temu i ja także jestem już miniona. 

Cóż tu pomoże rozpacz, wobec faktów 

można sobie rozpaczać; idzie jednak o to, że ona 

nie rozumie w ogóle, jak jest możliwa przeszłość, w zasadzie nie wierzy 

w istnienie ludzi żyjących dawniej niż przed narodzeniem 

jej własnych rodziców, dalej pustka — 

nie w sensie faktów, bo to 

da się pojąć, ale aktualności, trwania; bo jak jest możliwy 

16 sierpnia sprzed stu lat, nie sam dzień, ale jego 

aktualność? Tamten wschód słońca, światło na kołdrze Elizy 

jej woda w misce, ucisk jej gorsetu i świeżo wyprasowana bielizna 

pachnąca gorącym metalem żelazka, popołudniowy ból 

głowy, przyjemność pisania, ciągnięcia liter 

po gładkim papierze, taki ruch ręki przy w, a taki przy e, 

a nie fakt polegający na tym, co jest zapisane; 

jak to jest możliwe gdzie to jest jak znika — 

— Czy jestem upiorem — pyta panna Brönte — czy sama nawiedzam 

przestrzenie własnej wieczności, jak duch; 

ciągle przebywam oceany czasu 

ale z nich się nie można przedostać 

na jakiś ląd — 

*

Z okna pokoju widzę teraz morze, oddycha spokojnie 

nad nim całe miasto obłoków: granaty grafity wrzosy róże żółcie 

i wielka pręga słońca po wodzie; 

jest 17 sierpnia 2010, na imię mam Marta 

i aktualnie jest jeszcze niedziela — 

wrzesień 1998

Podziękowania dla Josepha Bediera, autora Tristana i Izoldy, oraz dla Francisa Forda Coppoli, reżysera filmu Dracula wg Brama Stokera.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/keff-czwarta-panna-bronte

Tekst opracowany na podstawie: Bożena Keff, Nie jest gotowy, OPEN Wydawnictwo Naukowe i Literackie, Warszawa 2000.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Jan Szejko.

Okładka na podstawie: dion gillard@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.