Jarosław Klejnocki

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Skały Dover, biel

Na fotografii profil szlachetniejszy niż rozległość 

en face sweter wytarty ulubiona włosieńnica  

podróży nagłe szczęście jak buczenie trzmiela  

ziemia w tle ale jaka ziemia  

Zawieszony między krajami pod niebem  

takim samym choć innym oparty plecami 

o zimną stal kominowej wieży patrzę w górę  

poza kadr na rozbujaną nad nami mewę  

przez chwilę spoglądamy na siebie.  

zatrzymany ruch już teraz na zawsze  

zamieszka w albumie i drzemiący w porcie statek 

o śmiesznej dla nas nazwie„Pride of Sandwich”  

przetrwa tę mewę nieznośny błękit nad zamkiem 

Dover momentalny uśmiech.  

Tylko ponowne czekanie na lekkość  

obietnicę pragnienie tęsknot nową biel.  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Nagle

Maćkowi

Nagle nagle w południe o smutnej godzinie 

wieczornej pół do siódmej rano w nie  

istotnej chwili podnosisz głowę wiatr  

czesze włosy rozwiewa poły płaszcza przylepia 

liście do murów wyłączasz telefon radio światło  

zakręcasz gaz zamykasz brulion szafę barek drzwi  

zapominasz imiona przyjaciół i 

przygodnych znajomych wyrzucasz gazetę 

notatki zaciągasz szorstko kotary gubisz  

klucze i kalendarzyki ironicznie wspominasz.  

Tak wyzwolony gotowy nagle stajesz  

bezradny bez miejsca i czas bez  

miasta oswojonego lasu rzeki a nawet  

szyldów reklam śmietników brudnych  

schodów lub placów.  

Chcesz i nie chcesz stoisz nie bardzo  

ten sam dotknięty lekko dotknięty  

nagle tak nagle jakby nigdy.  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Epigramat III

(Urodziny)

Młodość powraca Przegląda się w lustrze  

Wędruje po uśpionym domu Pochyla się  

nad łóżkami Patrzy na twarze zagląda do 

lodówki i spiżarni Grzebie w szufladach 

Wchodzi niepostrzeżenie do garażu Potem 

na odchodnym głaszcze jeszcze psy a one  

ruszają łapami bo śni im się przyjemność  

Młodość powraca raz do roku w tę jedną  

noc Niezauważona Wspominana Wolna  

Beztroska 

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

***

Panu Robertowi Mielhorskiemu

Te moje miasta one wszystkie  

jak słupy dymu nad polami  

tak stoją mgliste i niepewne  

tak przypomniane w jednej chwili  

A żadne z nich nie Jeruzalem  

a każde w sopel zastygnięte  

i omotane w pajęczyny jak  

w przezroczystym kloszu zwłoki  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Kraków, mgła

Zanim podejdziesz do okna przywitać  

się z dniem zanim czajnik obwieści  

swą wieczną gotowość zanim weźmiesz  

gazetę długopis lub może zanim rynna  

odśpiewa żelazną pobudkę jeszcze stoisz  

odkryty bezbronny jak mgła nim pochłonie  

ją ogień zimnego poranka.  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

***

Robertowi

O’Harystyczna bydgoska Wenecja Łopocze  

na wietrze bielizna Dzieci patrzą na nas  

zza rzeki Młyny stoją ciche Tylko chrzęst  

żwiru pod stopami Tylko muzyka z dalekich  

młodzieżowych pubów Idzie wieczór Spacer  

Wracamy do siebie Ten który prowadzi nas  

raczej milczy  

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

***

W tym przestrzennym trójkącie: księżyc 

przełęcz las dla nas nie ma miejsca 

choć stoimy wzruszeni Niedawno szliśmy  

przez czerwoną ziemię Przez błoto Wśród  

mokrych traw wypatrujących tropów Szliśmy  

zboczem Pilnując słońca Pilnując  

kierunków Teraz czekamy na burzę  

zapowiedzianą ulewę Jutro wejdziemy  

w nią 

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Pośpiech

Nie bardzo rozumiem nie bardzo ale przeczuwam  

galop kurzu pęd światła spadającą gilotynę  

mroku szybkobieżne pociągi atomów zbyt  

mrugające oczy bijące serca nieustanne kroki.  

Majestatyczna planeta niewzruszone słońce dookoła  

muzyka fatamorgany rzeczy zanim przerwę jego  

życie pająk jeszcze trwa zasłuchany. 

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Okno

Dla Jacka

Zaraz za skarpą ogródki działkowe Jesienią  

albo którejś z tych słotnych zim (tak ich wiele  

ostatnio nawiedza moją równinę) widać tylko  

odcienie szarości Dalej wyspy blokowisk  

Czasami pieści je słońce i wtedy można  

patrzeć bez końca Dumna elektrociepłownia  

pod wieczór lśni światłami jakby chciała  

udowodnić że żyje i oddycha Trochę nijakich  

pól a w przejrzyste dni Wisła — cienka  

srebrzysta kreska na skraju widzenia  

Jeśli warto w ogóle wyglądać to dla  

obłoków na wysokim niebie Dla wiatru udowadniającego swe istnienie lekkimi  

ruchami drzew Jeśli w ogóle warto —  

to dla pracy twoich oczu One mówią: 

Nie nasycisz się a twoje okno nie pokazuje  

świata Nie zapominaj się  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Dywan liści Jesień Po kostki w zgniliźnie  

Dęby stoją wysoko Wysoko Mała mżawka  

Krople Mgła Ciemno To tylko jesień Tylko zwykła zmiana sezonów Tylko  

zwykła zmiana czasu (godzina do tyłu albo do przodu Kto pojmuje?)  

Ból po lewej stronie brzucha Cisza Dzieci  

na huśtawce Niebo ołowiane ponad mgłą  

(przejaśnienia) Tu właśnie lecz nie tutaj Gdzie  

indziej  

Nie gdzie indziej ale właśnie w tym  

miejscu W tym czasie W tej mgle Obok tych  

dębów Bez rozumienia Z grabkami w dłoni  

Zatrzymany  

Tu jest tu i nie ma żadnego indziej  

Mżawka w deszcz Ciemność w mrok Obecność  

w nieobecność Szyba w lustro Twarz w odbicie  

(dźwięk w ciszę kolor w szarość woda w lód)  

Kości w proch  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Epigramat sprawozdawczy

Nie będę mówił wprost choć mógłbym Ale  

po co Nie będę łasił się wyrazem zdaniem  

wielokropkiem Nie interesują mnie: barwność  

przerzutnie logaedy genetliakony protozeugma  

synafie telestychy ekfrazy (wystarczy?) Dlatego  

kończę Jest świat poza brudnym hotelem Poza płaczem  

kochanków Poza labiryntem mowy Choćby zdawało się że  

w niej tkwi ostateczność Nie W niej tkwi zadufanie  

Jeśli otwierasz usta niech to będzie ostrze Klin  

Diament w wiecznej wędrówce po szybie Rysa jak  

rana zadana włócznią pod żebro Skarga jak ta  

na wzgórzu Tak ma być Jestem obok Nie po  

to naciskam klawisz by prosić o litość  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Ten, który ilustruje

Kiedy dzień przechodzi w wieczór gwiazdy ledwo 

widoczne i coraz trudniej podpatrywać bawiące się 

dzieci nad stawem łabędzie pływają dostojnie stara 

kobieta wraca z działki niesie kosz ciężki aż się 

ugina. Winda pracuje z mozołem trzaskają drzwi na korytarzu chłopiec 

zbiega ze schodów trzymając książkę coraz głośniej krzyczą 

telewizory i coraz wyraźniej słychać wiatr za oknem znikają ludzie z 

ulic i smutno smutno w domu. Rośnie fala dźwięków i nagle opada. 

ściany odbijają mnie jak piłeczkę pingpongową milcząc już całkiem 

ciemno jakbym przestał widzieć rozpoznawać rzeczy już cicho jakbym 

stracił uszy. Ten który ilustruje cofa swoją dłoń, lecę spadam. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Hektor

Właśnie przestałem uciekać Odwracam się by  

stanąć twarzą w twarz z tym prawie nieśmiertelnym  

Przegram Już to wiem Już jestem pewien Bezlitosna  

kamera portretuje świadectwa mego strachu Drobne  

a jednak widoczne Operator wykazał się kunsztem  

Więc: lekko zwiędłe usta tik w newralgicznym miejscu  

gdzie policzek styka się z okiem (powiedz krtani i powiedz powiece) 

Brak przecinka tam gdzie powinien być Jest mój miecz  

przeciw jego Nie wygram tej walki Stając do niej wiem  

tylko że bronię się przed upadkiem Gwizdami upokorzenia  

Aplauzem niechęci Tobie który mnie słyszysz mówię: jest coś  

więcej niż moje życie Choć przecież je lubię Tak Uwierz  

A jeśli nie umiesz — (powiedz to krtani i powiedz powiece) 

Już teraz Zaraz Już 

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Ten Years After

Znów stoi na tym moście z którego widać  

Wysoki Zamek Był tu tak dawno temu (tak  

niedawno) Wtedy zdawało się: kondotier  

gotowy służyć pod jakimkolwiek sztandarem  

(kto pierwszy przybędzie z ofertą ten lepszy) 

Teraz z walkmanem Puszką piwa (Love like a  

Man szumi piosenka i głowę owija mu dzwoni) 

Co się stało Cóż się wydarzyło Tych kilka lat  

Trochę zrogowaciałego naskórka Strzępki paznokci  

pozostawione na dywanach przechodnich pokoi  

A teraz jedzie maleńką kolejką po zboczu  

Rozświetlone wzgórze przymila się Słychać  

okrzyki zachwytu Brawa I ach, ta radość 

O miasto z obcego języka Zaraz za granicą  

Wciąż suną nad nim obłoki (Praga; wszystko  

się zmieniło) Dlaczego w chwili podziwu  

nienawidzi siebie Rozpatruje Zapada się  

w sobie Niepotrzebnie Przecież wie: należy  

pod prysznicem co dzień zmieniać skórę Wy- 

larwiać się Zapomnieć że to Mortal Kombat  

(małe figurki, skazane) Że nie dano zbyt  

wielu możliwości (A jednak rozczarowanie) 

Ta gwiazda spada jeszcze powtarza w myślach  

(Zamiast ust — zardzewiały zamek błyskawiczny)  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Anamneza

Oślepiony Po omacku zgaduję kształty rzeczy  

Jeszcze jedna mokra jesień To na co czekam  

nie ziściło się Nie szkodzi Uparcie powtarzam  

mantrę izolacji Żyję w niszy W pustelni Przy  

zatrutej studni 

Ogłuszony W wielkiej ciszy wędruję pamięcią  

Na pewno nic się nie skończyło Muszą jeździć  

pociągi Pełzać gąsienice Ludzie wciąż mówią  

«kocham cię» Miasta szumią obojętne Trwam  

zastygły w poście 

Oniemiały Jak pusto Czemu taka cena Jej  

dłonie zapomniane (usta już zamkniona) 

To koniec Brak potrzeby Brak uzasadnienia  

Boję się Bezruch jest jak robak Nic go nie  

Powstrzyma (Wciąż rosną mi paznokcie) 

Ziemia Piasek Glina  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Tren

Żegnaj akacjo, siostro. To nasze rozstanie  

jest jak daleka podróż do krain nieznanych. 

Jak wygląda raj drzew? Nikt w nim nie słyszał 

o zębatej stali, deszcz zawsze przychodzi w  

porę, słońce łaskawie pieści was ciepłem? A  

co ze mną? Jest tam miejsce dla mnie? Byłem  

przecież tylko nieuważnym przechodniem. 

Zapewne kilka razy dotknąłem cię, chciałbym  

wierzyć, że z czułością. Jak mnie widziałaś,  

powiedz. Wiem, już za późno. Teraz tylko mogę  

wspominać nasze przelotne spotkania. Twój cień,  

twoje delikatne liście. Twoją obecność, teraz nagle  

zabraną. Wydałem na ciebie wyrok, jak lekarz, który  

wie, że inaczej nie można. A jednak nie umie pogodzić  

się z tym. Jednak będzie trzeba. Bo dziś ja ciebie żegnam,  

a kiedyś brat nasz dąb, ten za oknem, pożegna mnie. Zapewne  

też, dajcie im długie piękne życie, pożegna nasze córki. Być  

może tak właśnie być powinno. Ktoś to zaprojektował,  

wpisał nas w ten porządek. Wszystkich. Mnie i ciebie, siostro. 

(jeśli nawet tkwi we mnie bunt to nie ma zapalnika)  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

***

cieniom N.

Zwierzęta odchodzą Wstępują  

w hades mokrej ziemi Żegnane  

krzyżowym ruchem łopaty W  

potopie z nieba w zapamiętaniu  

kopiącego 

Nie wszystek umrzemy mówią  

ich ciała Dopóki żyć będą pamiętający  

A potem kiedy także ich zabraknie  

Znikniemy już na zawsze W implozji  

grzebiącej drzewa i narody W ciepłej  

niecce nicości 

Zapadną się słońca i gwiazdy i nadzieja  

i miłość Pozostanie tylko powłoka Sucha  

skóra węża zjadającego swój ogon  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

***

Śnieg po kolana Zamieć Z szuflą  

w rękach odgarniam biały chaos  

A jednak czegoś mi tu brakuje  

Pomiędzy manną płatków  

tłustych niemalże mięsnych  

w zimnej poświacie księżyca  

czując pot na karku na plecach  

za uszami (on przywołuje doczesność,  

każe pamiętać o teraz) 

Przystaję nagle dotknięty  

jakby ta noc miała ręce  

I tak bezbronny jak gdyby  

pozbawiony skóry Wydany  

na łup Zdradzony Choć nie  

wiem kto lub co jest zdrajcą  

Więc szuflą śnieg zagarniając  

Szybciej i szybciej wbrew mięśniom  

protestujących bólem Zagłuszając  

ból inny Z głębokości Ten który  

przypomina że wszystko ma swoje  

granice Że ciało można wyćwiczyć  

Spinając dziś i zawsze  

na moment  

Bo śnieg jeśli tylko zechce  

pokryje całość zasypie zawieje  

I pozostawi nas niemych  

Z szuflą bezradną na pokaz  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Aporia

Inaczej: aversio. Może przyjąć formę napomnienia — admonitio. Otwartej nagany — obiurgatio. 

Przestrogi lub groźby — comminatio. Przekleństwa — exsecratio.  

Oskarżeń, będących odpowiedzią 

na zarzuty przeciwników — recrimatio. Prośby o przychylność i  

pomoc — deprecatio. Zachęty do działań i zachowań — adhortatio.  

Odwołania do opinii i osądu słuchaczy — communicatio.  

Ujawnienia własnych wahań i rozterek — dubitatio, inaczej aporia  

właśnie. Usprawiedliwienia własnego stanowiska — praemunitio.  

Wyrażenia pragnień — optatio. Złożenia obietnic — pollicitatio.  

Wszystko po to, by — tak naprawdę — wykrzyczeć siebie. 

A jednak bez sensu — rysa na skórze świata i tak niedostępna. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Epigramat konfesyjny

dla Andrzeja

Mowa ma być prosta jak faktura VAT Nabyto zapłacono 

i jeszcze ten podatek Owieczka dla smoka Tak tak  

Co zwykłe bywa najtrudniejsze Więc najpierw monolog  

na wietrze A potem długie milczenie Piszę do  

Ciebie siedząc przy oknie Błystka samolotu niknie  

pozostawiając smugę Dowód obecności Dialog  

w radiu lub telewizji: «Koniec świata nastąpi 

o 23. 59, 31 grudnia 1999 roku». «Ale według  

jakiego czasu? W której strefie czasowej  

mieszka Bóg? » Myślę o wyprawie do wnętrza  

ziemi skoro już umiemy się od niej odrywać  

Znów dopada mnie drzemka Dziś żadnych nowych  

lektur żadnych kontemplacji Ach kalectwo rozumu  

Banał wyobraźni Jesteśmy wodą czasu Lecz Ty  

to wiesz najlepiej. 

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Elegia na śmierć szczegółów

dla D.S

Kto chce mówić mową proroków niech porzuci  

zbędne wezwania Niech zamknie oczy i uwierzy  

że wszystkie przedmioty zasnęły Niech wezwie  

wszystkie siły na swoją obronę Niech pożegna się  

ze sztućcami Refleksami światła na  

krawędzi lustra Ledwie widocznymi  

zmarszczkami na twarzy tej która mu sprzyja  

Odpryskami lakieru na skórze swojego auta  

Niech wybaczy tymczasowość kryształkom soli 

i cukru Pajęczynom i zbitkom kurzu Niech  

przygryzie język by nie wprawiał się w ruch  

Niech nie wierzy w prawdę ścięgien i nad —  

garstków Kto chce mówić mową proroków musi  

liczyć się z tym że się myli I że na nic  

poszło jego życie  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

***

Tej nocy przyszło wszystko: ból zarzynanych  

zwierząt palonych żywcem ciał dziecięcych  

utopiony krzyk pożartych przez tsunami  

męczarnie tych co pod kroplówkami  

milczenie zasypanych w lawinach rozwarte  

oczy samobójców płacz narodzonych  

bezdenna nuda starców w domach opieki  

Obudzony odkryłeś: jakoś żyjesz  

Ale jak sobie poradzić Jak unieść ten ciężar  

Dzień staje się wybawieniem Sen. podróżą  

do kresu nocy Nie ma ucieczki Nie ma  

usprawiedliwienia A jednak jakoś żyjesz  

(Ale na krawędzi Na kurczącym się skrawku)  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Epigramat IV

Ostatnia noc października Ćma  

nieświadoma końca dobija się  

do światła Łopocze u szyby  

jak żywy jeszcze liść To nie  

światło to ekran komputera  

Nie ona jedna się myli  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Second hand

Drugą ręką szamocząc się  

nieudolnie przyszywam  

guzik Ostre światło razi  

mnie Mam wrażenie że  

to już było Wielka  

kserokopiarka pracuje  

bez wytchnienia  

I. Ciemna zasłona, mętne zwierciadło

Invisible Mr. Hyde

Dla Darka

Właściwie już nie mieszkam tu Odszedłem 

Odwróciłem się Czasem tylko spotykam siebie  

tamtego na ulicy Zazwyczaj wtedy biegnie:  

spóźniony umówiony Przyglądam się sobie z  

rozbawieniem Być niewidzialnym to spora  

uciecha Lubię wracać nocą Kiedy tamten ja  

zasypia siadam na progu łóżka Przyglądam  

się Wtedy jemu śni się anioł o przezroczystych  

skrzydłach Biedny Kiedy zamykam oczy on we  

śnie leci Lekki swobodny I tak to wygląda  

Ja jestem Nikt On już blisko mnie Kiedy  

chwyta kartkę otwierają mi się rany na  

dłoniach To nie boli Jestem wyrozumiały 

i cierpliwy Zazdroszczę mu niewiedzy  

Podziwiam jego nadzieję  

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/klejnocki-elegia-na-smierc-szczegolow-ciemna-zaslona-metne-zwierciadlo/

Tekst opracowany na podstawie: Jarosław Klejnocki, Elegia na śmierć szczegółów - wiersze wybrane, wyd. K.I.T. "Stowarzyszenie żywych poetów", Opole 2012.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (www.wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, seku.

Okładka na podstawie: Herbstlandschaft. (Beschreibung lt. Quelle), Fanny Churberg, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-10-29.