Jerzy Liebert

Kołysanka jodłowa (tomik)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3505-4

Kołysanka jodłowa (tomik)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

[Dedykacja]

Rodzicom, siostrze i bratu 

Kołysanka jodłowa, I

Sen

Pod oknem trwożnie zapiał kur, 

I krajobrazy się zmieszały: 

Miasteczko, rzeka, cerkiew, skały, 

Pejzaże łąk i zarys gór. 

Lekko, jak piórko, płynął dom, 

Porwany wzwyż — wniebowstępował. 

I ręką — jakbym sam wiosłował — 

Żegnałem z okna stary ląd. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Kołysanka jodłowa

Dr. Zygmuntowi Żółcińskiemu 

Koniec wróżą lekarze. 

Przyjechała rodzina, 

Sfrasowani grabarze 

Męża, brata i syna. 

Słońce mocno przypieka, 

Każdy atom rozkłada —  

Jakąś resztkę człowieka, 

Kosmicznego owada. 

Resztka życia kołata, 

Lecz już płuca wyplute... 

Jeszcze jeden dzień lata 

Gruźlikowi nad Prutem¹. 

A tu z każdym dniem jodły 

Stokroć w lipcu wonniejsze... 

Cóż, i jodły zawiodły, 

Nie pomogło powietrze. 

W termometrze rtęć skoczna 

Jutro się uspokoi. 

Z próżnią przykro widoczną 

Przestrzeń wnet się oswoi. 

Poprzez wonność jodłową 

Pójdą, każde w swą stronę, 

Ciało — w ziemię lipcową, 

Dusza w góry zielone. 

Skazańcy

Od lat już leczą sobie płuca, 

I krew im się ustami rzuca, 

I gorączkują, kaszlą, plują, 

Nad spluwaczkami medytują. 

I schną powoli, ludzkie drzewa —  

deszcze w nich szemrze, śwista, śpiewa, 

Jeszcze są w stanie — o, ciekawi! —  

Oglądać, jak ich kornik trawi. 

Kantyczka² moribundów³

Od czarnej rozpaczy, 

Ustrzeż, wybaw nas. 

Zwól⁴, niech przeinaczy⁵ 

Płuca nasze czas. 

Od śmierci za życia 

Ratuj, chroń nasz tłum. 

Codziennego gnicia 

Proces w płucach tłum. 

Pokądże po świecie 

Będziemy się tłuc —  

Co wiosna, co jesień, 

Ze szczątkami płuc? 

Zdradnej rozkaż rtęci 

Niech się nie pnie wzwyż. 

Bo się nam wyświęci 

Trumna, dół i krzyż. 

Od bezmyślnej żądzy, 

Znikczemnienia ciał — 

Oby Duch twój rwący 

Nas osłonić chciał. 

Jadła i powietrza 

Daj każdemu z nas 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Rapsod żałobny

...Wyrychtujemy ci chłopaczku trumnę, 

Tak jak się patrzy — niewielką a szczelną. 

Przez górskie łąki i przez lasy szumne 

Na barkach skrzynkę poniesiem śmiertelną. 

Jakże tu ziemi oddać młodziutkiego 

I bezbronnego tak, który zaufał... 

Odstąpim prędzej od dołu czarnego —  

Nie, nie oddamy go, niech nadal ufa. 

Ścigani płaczem i wronim krakaniem, 

Z truchłem, pobladli, pójdziemy przed siebie... 

Ojciec zawróci i matka odstanie, 

Obłędnym okiem tocząca po niebie... 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Pieśń o zagładzie

Jak lekko, żwawo skacze rtęć 

1 rośnie słupek w termometrze —  

Trzydzieści siedem, kresek pięć! 

Ach, tak niewinnie się zaczyna! 

Tylko oddechy coraz prędsze, 

I pod oczami sine piętna... 

Jak po drabinie rtęć się wspina, 

Po kreskach — srebrna, obojętna... 

Tylko się oczy stają większe, 

Tylko oddechy coraz prędsze, 

Język oblepia gęsta ślina, 

I nagle zjawia się plwocina. 

Słodkawo-kwaśna, zielonkawa, 

Jak lekko, dobrze się odpluwa, 

A słupek rośnie w termometrze, 

Skacze, a potem się posuwa 

Kreska po kresce, w górę wspina 

W rureczce szklanej srebrna lawa... 

Wiemy nadchodzi Jej godzina! 

Krwią się zabarwia zwiędła cera, 

W zamglonym oku światło drga, 

Światełko fosforyczne płonie. 

A słupek rośnie w termometrze, 

Wyżej i wyżej cyfrą wzbiera —  

I tylko wilgotnieją dłonie, 

Tylko oddechy coraz prędsze, 

Tylko znużenie coraz większe, 

I świat zasnuwa senna mgła... 

Wpadamy w sen — w oślizgły lej 

I nurkujemy, wirujemy... 

A dnie się lepią coraz gęstsze, 

W mięśniach znużenie, w mięśniach klej! 

I łagodnieją, miękną ruchy, 

Najpowolniejsze — jakże męczą! 

Na schodach, młodzi, przystajemy, 

I jak w syropie gęstym muchy, 

W mózgu zlepione myśli brzęczą. 

Tylko się oczy stają większe, 

Tylko oddechy coraz cięższe, 

I kaszel żebra nam rozsadza. 

Przeciągły, głuchy, w izbie dudni, 

Do gardła skacze i ujada. 

Oddech chwytamy coraz trudniej, 

W przekrwionych oczach fruwa sadza. 

W ścianę stukają u sąsiada. 

A za szybami ciągnie jesień —  

Na liść ostatni dmucha mgłami. 

I wyczerpanym, zakasłanym 

Przygrywa miasto za szybami, 

Jak dobrze nakręcony bąk. 

Kołuje z gwizdem i warkoce, 

Szyby przebiega melodiami, 

A w takt mu wtórzy i dygoce 

Spluwaczki metalowy krąg... 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Gorzkie wióry

Ciosam kształty, ciosam trumny, 

Wióry gorzkie — słowa lecą, 

Szklane oczy rękom świecą —  

Cóż za cieśla nierozumny! 

Już nie jedną zdjąłem miarę, 

Trumien wielem wyobracał, 

Coraz żmudniej idzie praca: 

Lata młode, oczy stare. 

Bo to miary są człowiecze, 

Od miar takich wzrok się psuje, 

Ręka zdziera, serce truje —  

Z tego się już nie wyleczę... 

Nierozumny, strugam krzyże, 

Trudne jakieś składam dzieło, 

A sam nie wiem skąd się wzięło —  

Chciałbym ludzi być najbliżej. 

Ciosał, ciosałbym kolebkę, 

Co to pieści, sama nuci, 

Dziatek⁶ z siebie nie wyrzuci, 

Wyhołubi⁷ ciałka krzepkie. 

Cóż! — niech taką wygotuję, 

Ręką dotknę, zakołyszę — 

Przeraźliwą nutę słyszę, 

Pod palcami trumnę czuję... 

Nie wiem, możem cieśla lichy, —  

Nazbyt ciosam niespokojnie, 

Może to po wielkiej wojnie, 

Nawyk jakiś, obłęd cichy... 

Może jakaś dumna pewność, 

Wiara kryje się w tym trudzie, 

A nie tylko, jak chcą ludzie, 

Lat naiwność, czuła rzewność⁸. 

Nie wiem, może prościej zgoła 

Ten nierozum się tłumaczy —  

Może chroni od rozpaczy, 

Może nie ma nic z anioła. 

Nie wiem — ufam — kształty ciosam —  

Wióry lecą, rosną, duszą, 

Aż całego mnie przyprószą, 

Aż się spiętrzą pod niebiosa. 

Pod wiórami się ułożę, 

Syty smutku, z jasną twarzą —  

Niech mnie bronią przed potwarzą, 

Wióry gorzkie, wióry boże. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Kołysanka jodłowa, II

Smutna wiosna

Powolutku piwo spijam, 

Nierób tęgi — w okno zerkam: 

Świerk przed oknem, więc — do świerka! 

Niech ci, świerku, zdrowie sprzyja! 

Deszczyk ciepły tnie ukosem, 

Oko tonie w mętnym stropie... 

Pomalutku w kuflu topię 

Najsmutniejszą z wszystkich wiosen. 

Gdzie nas niosło — któż mógł wiedzieć, 

O mój kiju, lasko wierna? 

W kątku stoisz — kawał drewna, 

A ja murem muszę siedzieć. 

Ciepłaś jeszcze... Powiedz, powiedz —  

Kto by myślał wczoraj jeszcze... 

Deszcz za szybą, świerk pod deszczem —  

Kufel w górę, świerka zdrowie! 

A niech tylko dróżki przeschną, 

Wiatr obleci po kałużach, 

Niech do okien przyjdą wzgórza 

Tylko popić, tylko westchnąć... 

Pewnie, pewnie, człek się godzi 

I przywyka — niepytany. 

Palcem w piwie umaczanym, 

Wodzi sobie kółka, wodzi... 

Ale niech tak na uboczu 

Wzrok kochany cię zaskoczy 

I najtkliwiej zajrzą w oczy 

Najsmutniejsze z wszystkich oczu — 

Wtedy, wtedy — mgła pod rzęsą, 

Kufel w łezce, świerk mętnieje... 

Coś, poeto, źle się dzieje —  

Ani popić, ani westchnąć. 

Krokusy

Ruszyła rzeka. Kra pod mostkiem się piętrzy. 

Nocą zabierze kładkę Prut⁹. 

Patrzą świerki z wysoka — pęka lód: 

Tyle nieba wiosennego, tyle wód! 

Kładkę trzeba umocnić, bo woda poniesie, 

Haki trzeba powbijać i założyć drut. 

Komuż by się to chciało — mało świerków w lesie 

Prut się pieni. Trzaska na rzece lód! 

A ty wzruszony po ogródku 

Wałęsasz się, wilgotny wąchasz krzak. 

Nad tobą chmura śniada sunie, 

Nad tobą fruwa ptak. 

Stajał marcowy śnieg na klombach. 

Po błotku drepcesz krok za krokiem. 

Tak samo wszystko jak przed rokiem 

Podpatrzeć chciałbyś, pooglądać... 

Zniesie mostek, poniesie — w dół ruszyły kry! 

Bełkocą wody, w słońcu się jarzą. 

Kładkę trzeba ratować — czas najwyższy! A ty? 

Tobie krokusy w ogródku się marzą. 

O czułej nocy

Pamięci Jana Kochanowskiego  

Błogosławione pieśni kalinowe, 

Błogosławione kalinowe dzieło —  

Może ptakiem, może drzewem albo miłosnym słowem, 

W czułą jakąś noc się poczęło. 

Niespodzianie ścisnęła ci się krtań, 

Gdyś może sobie, ot tak, przy oknie stanął! —  

Wyszeptałeś nad słowem: «Stań się, stań, 

Stań się drzewem, ptakiem, dziewką ukochaną»... 

Ach, od tęskności lubej, od szeptu tego, 

Czyś mógł wiedzieć, co za sprawa się pocznie. — 

Że pochwyci, poniesie ciebie czułego 

Niewyrażalne a będące a niewidoczne. 

Już nie ptak, nie drzewo, ani najmilsza z dziew, 

Ale śmierć, śmierć z za okna będzie kusić, 

Będzie wabić nieustannie: „Weź mnie, weź, 

Jeśli piękno do słów chcesz przymusić”... 

Błogosławiona kalinowa pieśń 

I owa czuła noc pod polskim niebem —  

Już wiekuiście wabić będzie śmierć 

I bo czulszego wybierać dla siebie. 

A od takiego braku, od śmiertelnego wołania, 

Niespodzianie zaciska się krtań, 

I nosi ciebie wszędzie i zewsząd cię wygania —  

Spróbuj tylko — w oknie dzisiaj stań! 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Piosenka do Warszawy

„O! ty, młodości mej stolico”...

(C. K. Norwid)

Warszawo! ach, któryż to raz 

Od murów twoich biegiem precz —  

W oddali nikł Zygmunta miecz, 

Zamek królewski, Nowy Zjazd... 

Po wszystkie czasy klnąc twój bruk, 

Twój blichtr i szyk, twój gorzki chleb, 

Zmykałem stąd, zachodząc w łeb — 

Jakżem choć dzień wytrzymać mógł! 

A później — przez Kierbedzia most, 

Warszawo! powracałem znów, 

Nieśmiały, pełen tkliwych słów 

I jakże czuły na twój głos... 

Znajdźcież mi drugi taki gród — 

Ten smętny czar, ten senny tłum, 

Górnych i durnych pełen dum, 

Niezłomnych wad, zabawnych cnót... 

Znajdźcież mi drugi taki kąt, 

Co tak sam w sobie — z siebie rad, 

Ani ogląda się na świat... 

I mówcie — jakże biec mi stąd?... 

Coś solą w oku naszych miast, 

Warszawo! kocham nóg twych rytm, 

Twój spleen, twój lombardowy kwit, 

Co oko piekl nie jeden raz... 

Twój akcent w uszach moich brzmi 

I mimo klątw, krakowskich gróźb —  

Kocham twe cuś i twoje ktuś 

I czarujące zawsze ji... 

Tu wschodzi laur, zakwita mirt, 

Echem rozbrzmiewa wzdłuż i wszerz —  

Lechonia żart, Tuwima wiersz 

I Boya-mędrca z muzą flirt... 

Ani tu Zachód, ani Wschód —  

Coś tak jak gdybyś stanął w drzwiach... 

Tu krewnych mam — rodzinka, ach! 

Forsytów naszych wdzięczny ród... 

Tu snobów, czytelniku, wierz, 

Królestwo! — o tym wiem coś sam: 

Pewnego dygnitarza znam 

I fabrykanta cukrów też... 

Bóg z nimi!... Gwiazda twoja trwa 

Jasna pośród rodzimych sfer — 

Gdzieś jakiś widok... jakiś skwer... 

Jakaś z nad Wisły wiotka mgła... 

Uliczki wylot... pomnik... plac... 

Gdzieś jakiś dom... gdzieś jakiś róg, 

Na którym dzień bym marzyć mógł, 

Czuły — pod bystrym okiem władz... 

Ty myśli naszych, naszych serc, 

Przeczuwasz dzieje, umiesz treść —  

Listopad wiesz, majową wieść!... 

I... duszno tu, tak prawdę rzec. 

To pewne — niema w tobie zdrad, 

Ty w oczy nasze patrzysz wprost, 

A bruk twój wydać może głos, 

Na dźwięk którego Norwid bladł... 

O, miasto pierwszych moich łez, 

Bladziutkich uczuć — słodkich drzazg, 

Anielstwa mego, Bożych łask... 

I pierwszych burz, i pierwszych klęsk! 

Warszawo! twój dziś słyszę głos, 

Gdy z szumem biegnie, rośnie wiew 

Pośród huculskich wzgórz i drzew, 

Dokąd mnie, nie chcąc, zagnał los... 

Za żelazną bramą

O, płótna kolorowe, których tutaj tyle, 

Czerwone, granatowe, różowe motyle, 

Jak kwadraty skaczące barwnej szachownicy. 

Kraino egzotyczna w pośrodku stolicy! 

Woń owoców, ryb lśniących, suszonych fig skrzynie, 

Hale miejskie zmieniają w port w wschodniej krainie, 

W targowisko krzyczące pod dalekim niebem 

Gdzie się chałwę sprzedaje z świętojańskim chlebem. 

Tęsknoto ma, co kramy zmieniasz w tajemnice, 

W wonny ogród zamorski, żydowską dzielnicę, 

Oto, jak ptak, odlotu niespokojne chwili 

Moje serce drży tutaj i ze smutkiem się chyli 

Nad gwarną, dygoczącą co dzień ludzką rzeką, 

Nad podróżą tak bliską, a taką daleką. 

Colas Breugnon¹⁰

Wypędzili z raju aniołowie 

Ludzi, ptaki i strwożone ¹¹sarny, 

Zamiast ambrozji słodkiej i złotej 

Krowie mleko nam dali i chleb czarny. 

Myślał Bóg, że łamiąc chleba ćwiercie 

W gniewie okrutnym załamiemy ręce, 

A oto nam się chleb wydał słodszym od ambrozji¹² 

I wznieśliśmy ręce w podzięce. 

Oto, krowy na łąkach zielonych 

Ciepłem mlekiem trysnęły w dzbany 

I w obłokach dzbanów glinianych 

Zobaczyliśmy raj nam zabrany. 

Naszych pieśni jabłonie srebrzyste 

Przesłoniły Twój majestat jasny, 

Zakazany owoc zrywamy 

I dzielimy go wspólnie z niewiastą. 

Przepłynęła nam przez serca radość 

Musującą jak strumień nowiną —  

Dałeś Panie kielich goryczy, 

Myśmy gorycz zmienili na wino. 

Łuki świątyń, jak brwi Twe gniewne 

Zacisnęły nad nami niebiosa, 

O, Panie, rozchyl zasłony niebieskie, 

Ukaż jasną twarz Dionizosa¹³! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przed domem jarzębina

Przed domem jarzębina 

Ku ziemi się ugina. 

Widzisz, coraz to śmielej 

Jesień sobie poczyna. 

Już z pożółkłych połonin, 

Hucuł swe stada goni. 

Weź pierwsze z brzegu ziele 

Rozetrzesz je na dłoni. 

W garsteczce tego prochu, 

W trembity ruskiej szlochu, 

W obłokach, ach, we wszystkim —  

Jesieni jest po trochu. 

Zapisz tę porę, zapisz, 

Bo zaraz ją utracisz. 

Pozbieraj ją, pozbieraj, 

Jak umiesz, jak potrafisz. 

Na fujarce

Komużeś ty potrzebne, 

Nieróbstwo moje śpiewne, 

Słówka, zda się, konieczne — 

Zbyteczne wy, zbyteczne. 

Liryczne, ptasie nutki, 

Po których wtór króciutki, 

Rzucane po kryjomu — 

Każdemu i nikomu. 

Niewiele ich, niewiele, 

Ale są czyste trele, 

Niezbędne, wiem, konieczne — 

Światu nieużyteczne. 

W drewienko liche dmucham, 

Z rozpaczą nutek słucham... 

Namawiam świat daremnie — 

Obywa się beze mnie. 

Kołysanka jodłowa, III

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Poeci

Zosi i Antkowi 

To wiatr wieczny z Ciebie wiejący 

Przypadł ku nam i o nas zaczepił, 

Wywiał język słowem naglącym 

I język ze słowem nam zlepił. 

Drogi Tobie ten szum, szelest piersi 

Boś Ty sam w bryłę gliny dmuchał —  

To nieprawda, byś Ty poetów 

Nie kochał, ich słów nie słuchał. 

Skądże słowo tak biegnie do dźwięku 

Gdy go inne po imieniu zowie, 

Jakiż płomień świeci nad ziemią, 

Ze tak widno w sercu i słowie. 

Czemu wciąż się ocieram o wieczność 

Jak o domu mojego ścianę —  

Toś Ty chyba zamieszkał we mnie: 

Śpiewa słowo jak ptak przed Panem. 

Ty sam dwoisz ten dar i mnożysz, 

Sam wywiewasz z nas mgłę i ogień, 

Świat widzimy na dłoni bożej, 

Cud w nas samych dzieje się co dzień. 

Dmuchaj w piersi a z Twojej ręki 

Niech nam płynie na płuca oliwa. 

Od słowa ciemnego chroń nas, 

Od słowa ciemnego wybaw! 

[Uczę się ciebie, człowieku...]

Uczę się ciebie, człowieku. 

Powoli się uczę, powoli. 

Od tego uczenia trudnego 

Raduje się serce i boli. 

O świcie nadzieją zakwita, 

Pod wieczór niczemu nie wierzy, 

Czy wątpi, czy ufa — jednako —  

Do ciebie człowieku należy. 

Uczę się ciebie i uczę 

I wciąż cię jeszcze nie umiem —  

Ale twe ranne wesele, 

Twą troskę wieczorną rozumiem. 

Lisy

Nie pomaga, nie pomaga brom. 

Znów podchodzą — już są blisko — tuż za ścianą... 

Znów odbiegną, i zawrócą, i przystaną. 

Znowu chyłkiem podchodzą pod dom. 

Kożuch wdziej, pod jodłowy wyjdź strop! 

Brom nie działa — nie myśl, nie myśl o noclegu. 

Schyl się nisko, szukaj pilnie, a na śniegu 

Lisi ślad odnajdziesz, lisi trop. 

Za tym tropem, świątek¹⁴ smętny, idź! 

Krętym śladem wszędy¹⁵ zdążaj za lisami. 

Ucz się, ucz się — dolinkami, pagórkami —  

Jak ci chadzać, ślady mylić, żyć. 

Pójdź! Czy słyszysz? — szczeka w niebo lis, 

Lis natchniony, spójrz, z miesiąca¹⁶ lis wykuty! 

On ci wskaże dróżki swoje, przejścia, skróty, 

Lisi rozum da ci, lisi zmysł. 

Ucz się, świątku, wiedzy lisiej, ucz! 

Ucz się ziemi, mroku, szmeru, ucz się wiatru! 

Podchodź boczkiem, chyłkuj lisio i wypatruj, 

A przemyślnie kołuj, mądrze klucz! 

Lisim tropem, z mordą lisią spiesz, 

Lisim chodem zdążaj, świątku frasobliwy¹⁷! 

Lis ci zdradzi sekret słodki i straszliwy: 

Świat-królestwo twoje, wzdłuż i wszerz! 

Pójdź, nie zwlekaj, nie pomoże brom! 

Za szybami — patrz — swoboda, nocka lisia... 

Nie odkładaj — śmiało za mną — jeszcze dzisiaj, 

Pod sąsiada podejdziemy dom... 

Tędy... tędy... w ślepiach gra ci błysk... 

Prędzej... prędzej... pagórkami... dolinkami... 

Spadaj... chwytaj... rwij zębami... pazurami... 

Nie krzycz, nie krzycz! Jam natchniony lis! 

Próba

Dla oka — blaski, 

Dla ucha — gwary, 

Dla nozdrza — dymy, 

Ciało i pokarm 

Ustami bierzesz 

Jak wdzięczne rymy. 

Nienasycony, 

Przesytu pełen, 

A bez bogactwa, 

Łakomstwo wielkie 

Wwiodłeś do serca 

Jako niewiastę. 

Za nic mam twoje 

Zgłębianie życia, 

Poznanie świata, 

Jeśliś w tym życiu 

I na tym świecie 

Nie znalazł brata. 

Bo cóż są skarby 

Gdy bez podziału 

I bez człowieka. 

Próżno je zbierasz 

W zgiełku ogromnym 

Naszego wieku. 

Bowiem nie z brania, 

Ale z dawania 

Bogactwo rośnie — 

I obiecaną 

Obejrzysz ziemię 

W szczodrobliwości. 

Przypadnij ku niej 

I pod jej wichry 

Pozwól iść głowie, 

A wtedy łaska 

Jak drzewo tknięte 

Zaszumi w tobie. 

Uboga ręka 

Jak gałąź uschła 

Owoc obrodzi, 

A owoc zdjęty 

I podzielony 

Rękę nagrodzi. 

Nie wstydź się gburze, 

Prawda jest jedna, 

Jedno przymierze, 

Więc choć się z piórem 

Mocujesz moim, — 

Mówię i wierzę. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Samotność twoją i twoje zachody...

„Jeden jest Pan smutku i nagrody”

Jan Kochanowski

Samotność twoją i twoje zachody 

Sądzi Pan jeden smutku i nagrody 

Nim serce naciesz! 

U niego droga twa — z tej się nie wraca 

U niego dzień nasz powszedni i praca 

Orężem, pacierz. 

Nie umiesz władać nim i ja nie władam 

Ale za tobą idąc też powiadam —  

Bądź wola Twoja! 

A tako nam się świat dziś wyprostował 

Jakby nas anioł dotknął i zawołał — 

W uśmiechu zbroja. 

Modlitwa

Święci objęci wieńcem z wawrzynu, 

Żywopłot ciemnych, pachnących tuj —  

Cisza wieczorna, gdy gwiazdy płyną 

W niebie i duszy, którą miłują. 

Orzeźwiające poranku tchnienie, 

Pieszczota słońca, pieszczota deszczu, 

Wszystko ramieniem w ogromnym dreszczu 

Ogarnie ciebie, wzruszy, przemieni. 

Być może nawet, owej godziny 

Nie poznasz, nazbyt już sobie bliski, 

Lecz ja w twych oczu łagodnym błysku 

Zgadnę modlitwę, szczęścia przyczynę. 

Kościół wojujący

Wiem, w to niebo co się wspiera 

O gotyckiej szczyt kolumny, 

Tu na ziemi mnie prowadzi 

Twój wzrok czysty i rozumny. 

Niebo, które dotąd puste 

Pychą w nas i ponad nami, 

Dziś Bóg podjął ręką męską 

I wypełnił aniołami... 

Jeszcze słowa niespokojne 

Dzielą ziemi brud od piękna, 

Nam jak miecze się nie skruszą 

I w pacierzu nie uklękną. 

Jeszcze serce wykąpane 

W dreszczach słodkich firmamentu¹⁸, 

Jest jak miasto pod gwiazdami 

Pełne gwaru i zamętu. 

Lecz już wznosi się wyniosłe 

Obnażone i milczące, 

I pokorne i żarliwe 

Niby kościół wojujący. 

A my, którzy tutaj przyszli 

Niebo mając w swej pamięci —  

Pod sklepieniem tym stoimy 

Zapłakani, uśmiechnięci. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Veni sancte spiritus

Nie — iżbym niemoc krył, czuł w sercu lęk, 

Gdy chcę, byś na mnie, gołąb — spadł. 

Lecz byś wypełnił sobą kształt, 

Gdy tu udziałem moim dźwięk. 

Jeżeli wzywam spłyń! — to nie, bym zgłuchł 

I niemy czekał na słów dar, 

Ale bym twoich dopadł miar, 

Których nam skąpisz tutaj — Duch! 

Ptak Święty, zatocz krąg i lot swój zniż, 

Ufającemu tu — ślij znak! 

Bo niech mi tylko łask twych brak, 

Już pusty stoję — ludzki krzyż. 

W trzepocie piór, ach, stań i radę nieś, 

Żeś fruwający głos — więc mów! 

Trzeba, niech grozy doznam słów, 

Gdy tu udziałem moim pieśń! 

Któryś jest sam wysoki ton i kształt 

I z Ojcem, z Synem dzielisz rząd — 

Nie daj, bym precz szedł darmo stąd, 

Bo chcę, byś na mnie, gołąb — spadł! 

Kołysanka jodłowa, Przekłady

Święto zwycięstwa¹⁹

(z Lilienkrona) 

Trzepot sztandarów 

I tłumy wciąż inne, 

Wieńce płynące 

I pieśni dziękczynne. 

Cisza grabarzy 

I oczy wilgotne, 

Wieńce powiędłe, 

Kobiety samotne. 

Uścisk gorący 

I serca złamane, 

Bolesnych tęsknot 

Łzy niepowstrzymane. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Kroki komandora²⁰

(z Alexandra Błoka²¹) 

Ciężka, szczelna kotara na drzwiach, 

Za oknami — mgły śnieżne, mgły mleczne. 

Cóż zostało z twej swobody niedorzecznej, 

Don Juanie, gdyś poznał strach? 

Przepych sal, chłód i pustka — ścina krew, 

Służba śpi, i głucho noc ucieka. 

Z błogich stron, z nieznajoma, skądś z daleka 

Dolatuje koguta śpiew. 

Wiarołomco, na cóż ci ten dźwięk? 

Przyszedł kres! Nie stanie się nic więcej! 

Donna Anna śpi, na krzyż złożywszy ręce, 

Donna Anna śni wieczny sen... 

Czyjeż rysy srogie rosną w szkłach, 

W zwierciadlanych szkłach nieruchomieją? 

Anno, Anno, słodkież, lekkież sny pod ziemią 

Co oglądasz, powiedz, w tych snach? 

Życie — otchłań, obłęd, wir bez dna! 

Na rozprawę wychodź, stary losie! 

I jak echo — triumfalnie i miłośnie —  

W odpowiedzi, w śnieżnej mgle, trąbka gra... 

Przelatuje, bryzgiem świateł tnąc mrok, 

Motor czarny i cichy jak sowa. 

Po komnatach huczy głucho, grzmi miarowo, 

Idącego komandora krok... 

Drzwi na oścież... Z lodowatej mgły 

Jak chrapliwy gong zegara brzmi pytanie: 

— Na wieczerzę zapraszałeś, Don Juanie? 

Oto masz mnie. Jestem gotów. A ty? 

W odpowiedzi — w gardle więźnie głos. 

W odpowiedzi — cisza przeraźliwa. 

Wśród przepychu o rozświcie strach porywa, 

Służba śpi, i wolno blednie noc. 

W czas rozświtu — ziąb i mętny mrok, 

W czas rozświtu — ciągnie w mgłę otchłanną... 

Panno Światła! Gdzieś ty, gdzieżeś, donna Anno? 

Anno! Anno! — Cisza głucha w krąg. 

Tylko zegar grzmi ostatni raz, 

W groźnym, rannym, huczy gong tumanie: 

Na śmiertelne twoje gody Anna wstanie. 

Anna wstanie w śmierci twej czas. 

[Ostatni błysk zachodu gasł...]

(z Alexandra Błoka²²) 

Ostatni błysk zachodu gasł. 

Wiatr westchnął, ścichł. Dzień się dopalił. 

Zza chmur miesięczny²³ spłynął blask. 

I zadźwięczała pieśń z oddali. 

Porywy dawne, tchnienia muz, 

Wróciły znów, ożyły z dźwiękiem, 

Lecz w sercu dźwięk ten w skargę rósł, 

Żałobnym wtórząc²⁴ jękiem. 

To błysnął z łąk bóg przeszłych dni, 

To nad złowieszczą błyskawicą, 

Żurawi klangor²⁵ z chmur się wzbił 

Ku południowym mknąc granicom. 

Sęp

(z Alexandra Błoka)  

Za kręgiem równy kreśląc krąg 

Nad senną łąką sęp kołuje, 

Przeszywa okiem bezmiar łąk. —  

Nad synem matka popłakuje: 

«Naści chleb jedz, pierś moją ssij, 

Rośnij, krzyż noś, w pokorze żyj!» 

Stulecia mkną i wojna grzmi, 

Szaleje rokosz, sioła płoną — 

A tyś ta sama zawsze wsi 

W płaczącej krasie przeszłych dni 

Rodzinna moja strono. 

Kołuje sęp nad morzem łąk. 

Zawodzi matka w krąg... 

Przypisy:

1. Prut — rzeka graniczna pomiędzy Rumunią a Mołdawią, w południowo-wschodniej Europie, lewy dopływ Dunaju. [przypis edytorski]

2. kantyczka — popularna pieśń religijna; zbiór takich pieśni. [przypis edytorski]

3. moribund, morybund (z łac. moribundus) — umierający, bliski śmierci. [przypis edytorski]

4. zwolić — dziś: pozwolić. [przypis edytorski]

5. przeinaczyć — zmienić, przekręcić coś. [przypis edytorski]

6. dziatki (przestarz.) — dzieci. [przypis edytorski]

7. hołubić — tulić, otaczać opieką, troskliwie wychowywać. [przypis edytorski]

8. rzewność — żal, smutek, melancholia. [przypis edytorski]

9. Prut — rzeka graniczna pomiędzy Rumunią a Mołdawią, w południowo-wschodniej Europie, lewy dopływ Dunaju. [przypis edytorski]

10. Colas Breugnon — postać fikcyjna, tytułowy bohater powieści francuskiego noblisty Romaina Rollanda. [przypis edytorski]

11. strwożone — przestraszone. [przypis edytorski]

12. ambrozja — mit. gr. pokarm bogów, zapewniający im nieśmiertelność oraz wieczną młodość i piękność. [przypis edytorski]

13. Dionizos — mit. gr. bóg ekstazy religijnej, sił witalnych natury, wina. Związany z życiem pozagrobowym. Przedstawiany zazwyczaj jako dojrzały, brodaty mężczyzna, albo młodzieniec o długich włosach. [przypis edytorski]

14. świątek — wykonana przez ludowego artystę figura świętego. [przypis edytorski]

15. wszędy (daw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

16. miesiąc (daw.) — księżyc. [przypis edytorski]

17. frasobliwy (daw.) — zmartwiony, skłonny do zmartwień. [przypis edytorski]

18. firmament — niebo. [przypis edytorski]

19. Święto zwycięstwa — w zbiorze wierszy Kołysanka jodłowa przed wierszem Święto zwycięstwa występuje wiersz * * * [Włosy siwe w młodości gdy obsypią głowę...]. Nie publikujemy go jednak w bibliotece Wolne Lektury, ponieważ jest on przekładem z Jeana Cocteau, który zmarł w 1963 roku, zatem jego twórczość nie jest w domenie publicznej; Red. WL. [przypis edytorski]

20. Komandor — postać z legendy o Don Juanie. Według jednej z wersji (podanie doczekało się wielu interpretacji tak literackich, jak i operowych) Komandor zginął z ręki Don Juana, w pojedynku o honor córki, Donny Anny. Zmarłemu wystawiono posąg, potem dla żartu wezwany przez Don Juana na ucztę. Zaproszona figura przybyła i zabrała uwodziciela do piekła. [przypis edytorski]

21. Błok, Aleksandr (1880–1921) — rosyjski poeta i dramatopisarz, przedstawiciel europejskiego symbolizmu. W swojej twórczości poruszał tematy mistyczne i historiozoficzne. Autor między innymi cyklu Wiersze o Pięknej Damie, dramatu Buda jarmarczna i niedokończonego poematu Odwet. Wiersz Kroki komandora napisał w 1912. Aleksandr Błok jest właściwym autorem Kroków komandora, a Jerzy Liebert przełożył wiersz z rosyjskiego na polski. [przypis edytorski]

22. Błok, Aleksandr (1880–1921) — rosyjski poeta i dramatopisarz, przedstawiciel europejskiego symbolizmu. W swojej twórczości poruszał tematy mistyczne i historiozoficzne. Autor między innymi cyklu Wiersze o Pięknej Damie, dramatu Buda jarmarczna i niedokończonego poematu Odwet. Aleksandr Błok jest właściwym autorem tego utworu, a Jerzy Liebert tłumaczem. [przypis edytorski]

23. miesięczny (daw.) — księżycowy. [przypis edytorski]

24. wtórzyć (daw.) — wtórować. [przypis edytorski]

25. klangor — głos przelatujących ptaków. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/kolysanka-jodlowa

Tekst opracowany na podstawie: Jerzy Liebert, Kołysanka jodłowa, wyd. J. Mortkowicza, Warszawa 1932

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Weronika Trzeciak.

Okładka na podstawie: sanchom@Flickr, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-3505-4

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.