Maria Konopnicka

Na obczyźnie

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Na obczyźnie

Jaskółeczka smętnie nuci, 

Skrzydełkami wiatr rozmiata... 

Wie, ot, z gniazdka że wylata, 

Ale nie wie — czy powróci. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Myśl się moja mgłami ściele 

Na te pola, na te łąki, 

Gdzie liliowe kwitną dzwonki, 

Gdzie złociste brzęczą trzmiele. 

Zapatrzony, zasłuchany, 

Nic nie widzę dookoła, 

Tylko nasze ciche łany, 

Tylko nasze zbożne¹ sioła². 

Co bolało — już nie pomnę, 

Ognie zgasły, przyschły rany... 

Tylko szumy gdzieś ogromne 

Słyszę z ciszą na przemiany³. 

Kosowica⁴ z brzękiem płynie 

Przez pszeniczne, złote szlaki; 

Słońce jarzy się w kalinie, 

Lecą pieśnie — niby ptaki... 

To rozhuknie echem niwa, 

To zaśmieje się, jak żywa... 

A jak trzcina, grube kłosy 

Z chrzęstem lecą na pokosy⁵. 

Hej, gromada, wy, gromada! 

Czy o bracie zapomnieli?... 

Cichość... nocka przędzie blada 

Srebrne nici swej kądzieli. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

Już najgorsza taka droga, 

Już najgorsze takie wrota, 

Co wywodzą z twego proga, 

Chato moja! — Moja złota! 

Już najkrwawsza taka zorza, 

Najsmutniejsza taka dola, 

Co wypędza het, za morza, 

Z swojej ziemi, z swego pola. 

Choćby ci też gdzie świeciły 

Trzy księżyce i trzy słońca, 

Już ty własnej nie masz siły, 

Już twa dusza jest mdlejąca. 

Choćby tobie dwoje żniwo, 

Choćby w żniwie dwoje plonu, 

Zawsze tęsknisz do zagonu, 

Coś go orał sochą⁶ krzywą. 

Zawsze dusza ci ucieka 

Za te góry, za te wody, 

Zawsze chata ci daleka, 

Jak chleb pachnie i jak miody. 

I z ptaszyną oną lotną, 

Co po skraju niebios płynie, 

Duszę puszczasz swą samotną 

Ku zagrodzie... ku rodzinie... 

III

Oj, ty morze, sine morze, 

Oj, ty drogo korabiowa⁷! 

Z trudna tutaj się uchowa, 

Co wyrosło na ugorze. 

Mocym pozbył od tęskności, 

Dech wydychał za swojemi⁸... 

Truchleją mi oto kości, 

Że na obcej legną ziemi... 

Żeby chociaż jeden dzionek, 

Choć ostatnie piersi tchnienie... 

Choć śmiertelny z wieży dzwonek 

Na wieczyste odpocznienie... 

Żeby chociaż trumna z sosny, 

Co wyrosła w naszym boru⁹... 

Żebyż hejnał on żałosny: 

«Niebieskiego Pani dworu...» 

Żeby chociaż krzyż u drogi 

Na ostatnie te noclegi... 

Żebyż wiosną białe głogi, 

Żebyż zimą białe śniegi... 

Cicho gasną złote zorze, 

Wiatr porywa moje słowa... 

Oj, ty morze, sine morze, 

Oj, ty drogo korabiowa! 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

IV

Jać nie byłem nigdy za tem¹⁰, 

Żeby gdzieś wędrować światem, 

Jać się trzymał, jak jemioła, 

Żywiciela mego sioła. 

Świeciły mi różne zorze, 

Ta gasnąca i ta złota... 

A kto kiedy wiedzieć może, 

Jaka burza nim pomiota? 

Poiły mnie różne zdroje, 

Jeden śmiercią, drugi mocą, 

A kto przyśni, choćby nocą 

Wszystkie ciężkie drogi swoje. 

Oj, ptaszyny wy lecące, 

Wy żałosne wędrowniki! 

Leciałby ja — gołąb dziki — 

Tam... za wami... pod to słońce... 

Pod to słońce, pod te blaski, 

Pod jutrzenne te kolory, 

Na mazurskie nasze piaski, 

Na sosnowe nasze bory... 

Leciałbym ja dniem i nocą 

Pod gwiaździstem¹¹ onem¹² niebem, 

Na te łany, co się złocą 

Mazowieckim naszym chlebem. 

V

Co po chlebie — kiedy dławi? 

Co po miodzie — kiedy truje? 

Czasem to ci tak sumuję, 

Że jak żywa mi się jawi 

Ona dawna moja bieda, 

One dawne ciężkie znoje, 

Ono wszystko drogie moje, 

Co nawrócić się już nie da. 

Oj, wziąłbym ja dziś na siebie 

I nie takie jeszcze brzemię 

I o czarnym kopał chlebie 

Płonny¹³ ugór... płonną ziemię. 

Oj, wziąłbym ja na ramiona 

I nie takie jeszcze krzyże, 

Bylem wiedział, ty, rodzona, 

Że do ciebie się przybliżę... 

Jako czajki te nabłotne, 

Za łąk twoich drżę zapachem... 

Dajże czoło mi samotne 

Ukołysać pod twym dachem! 

Tu bo serca nic nie bawi, 

Nic tu duszy nie lubuje¹⁴... 

Co po chlebie — kiedy dławi? 

Co po miodzie — kiedy truje?... 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

VI

Nockę jedną, nockę drugą 

Sioło mi się śni ojczyste... 

One¹⁵ olsze ponad strugą, 

One lipy rozłożyste... 

One lasy, one knieje, 

One dęby pradziadowe... 

I aż chwytam się za głowę, 

I aż w piersiach coś się dzieje... 

Pod okiścią¹⁶ stoją bory, 

Drobny śnieżek puchem prószy, 

Jamnik wietrzy lisiej nory, 

Huk siekiery słychać w głuszy... 

Aż tu patrzę — wiosna wstaje, 

Młody liść się winie¹⁷ drzewem, 

Brzmią dąbrowy, brzęczą gaje 

Rozhukliwym ptasim śpiewem... 

Ja się budzę cały w męce, 

Pot na czole stoi rosny¹⁸ — 

I wyciągam obie ręce 

Do tej zimy — do tej wiosny... 

VII

Czasem oto zmierzchem klęknę, 

Przeżegnam się do pacierzy, 

A gdy w cichość głos uderzy, 

To aż w sobie się przelęknę. 

I już dusza taje rosą, 

Jak gdy słonko szron zagrzeje — 

Już się echem pieśnie niosą, 

Co je lud pod krzyżem pieje... 

Za daleką gdzieś drużyną 

Jąkam: Święty! Święty Boże! 

A u stóp mi falą siną 

Huczy wielkie, gniewne morze... 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VIII

Oj, ty ptaszę wichrem gnane, 

Ty jaskółko czarna, hoża, 

Nigdyż patrzeć nie przestanę, 

Tam — za góry, tam — za morza? 

Od godziny do godziny 

Tęskna w duszy bije troska: 

Gdzie to dym mej chaty siny, 

Gdzie to cicha moja wioska? 

Jaskółeczka na skraj gniazda 

Piersią pada, tuli dzieci, 

A mnież błędna moja gwiazda 

Do mogiły gdzie doświeci?... 

Przypisy:

1. zbożny (daw.) — błogi, spokojny; poważny, pełen skupienia; bogobojny. [przypis edytorski]

2. sioło — wieś. [przypis edytorski]

3. na przemiany (daw.) — na przemian. [przypis edytorski]

4. kosowica (reg.) — sianokosy. [przypis edytorski]

5. pokosy — pas skoszonego zboża. [przypis edytorski]

6. socha — prymitywne narzędzie rolnicze. [przypis edytorski]

7. korabiowy — od korab: okręt, statek, łódź. [przypis edytorski]

8. swojemi — dziś popr.: swoimi. [przypis edytorski]

9. w naszym boru — dziś popr.: w naszym borze. [przypis edytorski]

10. tem — dziś popr.: tym. [przypis edytorski]

11. gwiaździstem — dziś popr.: gwiaździstym. [przypis edytorski]

12. onem — dziś popr.: onym. [przypis edytorski]

13. płonny (daw.) — nieurodzajny. [przypis edytorski]

14. lubować (daw.) — podobać się. [przypis edytorski]

15. one (daw.) — tu: te. [przypis edytorski]

16. okiść — zamarznięty śnieg zwieszający się z gałęzi. [przypis edytorski]

17. winąć (daw.) — wić. [przypis edytorski]

18. rosny (daw.) — perlisty. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/konopnicka-na-obczyznie

Tekst opracowany na podstawie: Maria Konopnicka, Poezye. T. 7, oprac. Jan Czubek, wyd. zupełne, krytyczne, Gebethner i Wolff, Warszawa-Kraków 1915.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Wojciech Kotwica, Sandra Kulesza.

Okładka na podstawie: Sean McGrath, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.