Julian Kornhauser

Zjadacze kartofli

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Zjadacze kartofli

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przezwyciężenie konfliktów według Engelsa

Głód dnia, głód wiekuistego słońca, 

pragnienie słodyczy, pragnienie rozsadzającego oddechu, 

smak soli, smak zdrowej ziemi, 

jasność drzewa, jasność rozmiłowanego wiatru, 

ciepło dłoni, ciepło zadeptanej ulicy, 

szept białego ptaka, krzyk chmury; 

Dzień wpadający na trop prawa przyrody, słońce 

wyrażające nieznajomość przyczyn, 

słodycz nieskończonej mnogości uwarunkowań, oddech 

jako zdolność do realizacji tego, co człowiek zamierza, 

sól pochłonięta życiem swej epoki, ziemia 

rozwiązująca sprzeczności, 

drzewo powołane do działania, wiatr 

przyjęty jako tajemnicza opatrzność, 

dłoń rządząca ukrytymi prawami, ulica 

określana przez namiętność lub namysł, 

biały ptak sprowadzający się do ogólnego prawa ruchu, chmura 

przedstawiająca zapał dla prawdy i sprawiedliwości; 

Jesteś głodny, ale twoje zęby są nadal twarde, 

jesteś spragniony, ale nie ustajesz w wysiłkach, 

twój smak jest spaczony, ale w dalszym ciągu łakniesz powietrza, 

jasność twego snu jest bólem, ale jeszcze widzisz, 

jesteś ciepły w gorączce, ale nie ocierasz potu, 

poruszasz ledwo wargami, ale to krzyk, to krzyk ostry jak cios. 

Wolne dzieci

Staszkowi i Adamowi

Teraz młodzieńcem jest człowiek zbiorowy 

i pójdzie na wojnę ze złem. 

ADAM MICKIEWICZ, Słowa Chrystusa

Wystąp, młodzieńcze! Tam 

drzewa padają, tam gwiazdy 

tlą się. Wystąp, młodzieńcze! 

Tam lasy grzmią, tam pola 

błyszczą. Wiaro! Każ mi 

zapomnieć, obywatelu wczorajszej 

gazety, stań! Pij z niewinnego 

strumienia, tratuj łąkę. Młodzieńcze! 

Bądź dobry. Bądź dobry, stróżu 

lasów, obrońco burzy. Nie idź tak 

szybko, nie przeskakuj tej 

szczeliny. Młodzieńcze, 

zawahaj się, dorosły chłopcze, 

zabłądź! 

Ten dom

Ten dom, przykryty dachem słońca, 

pachnący tynkiem, ten dom, odwrócony 

twarzą do rzeki, która w biegu gubi 

szalik trawy, ten dom, to drzewo 

ukrytych wiadomości, to oko niewdzięcznej 

ulicy, ten dom, który stracił zaufanie 

do okien, ten dom milczący nocą, ale 

także i w dzień niezbyt rozmowny, ten dom 

pierzchający przed chłopcem w dżinsach, 

ten dom, pracujący od świtu na kawałek 

chleba, ten dom, ta młodość, która już 

wie, ta pora roku, to drażniące powietrze, 

ten dom już zamieszkał we mnie na stałe.  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Zjadacze kartofli

Brzuch jest może za ciężki, 

ale jaka jasność umysłu! 

Po trzech minutach wraca pamięć, 

w którą już wszyscy zwątpili. 

Brzęczą łyżki, ich donośny głos 

słychać w całej okolicy. 

Mama, która stoi i patrzy, 

nabiera na nóż ciężkiego smalcu. 

Kartofle śmieją się do niej 

złośliwymi oczkami.  

Pejzaż z Murnau (Kandinsky, 1909)

W żółtych domkach protestancki ogień, 

w żółtych domkach pachnące siano, woda w wiadrach, 

w żółtych domkach wypoczywające buty, 

w żółtych domkach lśniący kieł kosy, miłość i mak. 

A w górach? 

W górach granatowe lasy wspinają się na palce 

dotykają włosami różowych policzków nieba 

i rosną. Tak, lasy rosną, snuje się dym, 

skrzypiące liście wchodzą na strych. 

Domki, lasy i góry! Przeszłość jak dolina, 

z której wyrastacie, upojnie pachnie 

jak wrzosowy miód. 

Weźcie kilof

Znajdź sztuczny kwiat. Podnieś go ku światłu.

ADRIAN HENRI

Weźcie kilof i kujcie, 

z każdym dniem coraz szybciej, 

cegły odfruną za komin fabryki, 

płot, za którym śpiewa przedszkole, 

rozstąpi się przed wami, 

weźcie drabinę i wchodźcie, 

zapach siana odurzy córkę ogrodnika, 

kurz unoszący się spod kół wozu 

osiądzie na wargach, 

weźcie kromkę chleba i jedzcie, 

drzewa, które piją piwo z ulicy, 

zasną wam na rękach, 

doprawdy, pracujcie tak długo, 

aż skóra pęknie na czole, 

aż zamiatacz wrzuci słońce do kubła. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Bądź otwarty

Pokaż ręce czy są czyste 

nie są czyste 

Pokaż wiersz czy jest wierny 

nie jest wierny 

Pokaż oczy czy są jasne 

nie są jasne 

Twój wiersz 

Twoje ręce 

Twoje oczy 

Twój świat jest ubogi 

jak ciepły deszcz który pada w tobie 

Oskarżenie

Jackowi Smykałowi i Stanisławowi Kruszyńskiemu

Nie pytaj gdzie żyjesz jak na imię ma mężczyzna 

który boi się zajrzeć do słownika swoich wątpliwości 

czemu dzień jest mokry od potu tak samo we wtorek 

jak i w niedzielę jak daleko jedzie się do miasta 

z napisem koniec nie są to pytania dla dorosłych ludzi 

dla dorosłych ludzi którzy swoje siwe włosy sprzedają 

fryzjerom a swoje zasługi instytucjom bojowym 

można ich zapytać tylko o trzy rzeczy w jaki sposób 

stają się żołnierzami w kuloodpornej skórze gdzie 

nauczyli się czytać między wierszami o gładkiej ojczyźnie 

jak im przechodzi przez gardło suche krótkie zdanie: 

skazany za nieumiejętność przymykania oczu  

Bądź czujny

Jem pierwsze truskawki w tym roku 

Na stole leżą nożyczki 

W telewizji program o wydajności pracy 

Biała nić rozwija się z motka 

Igła wbita w jego miękką sierść jest jak włócznia 

(Bądź czujny) 

Polska będzie na skraju niżu 

Gołębie gruchają 

Jestem daleko w którym jestem miejscu 

Jestem daleko tak daleko że nie widzę już siebie 

(Bądź czujny) 

Dzwonek uśmiecha się nad drzwiami 

Ach jaki świeży zapach 

Suszarka do włosów wypija sok z koca 

Za oknem rozmowa dwóch mężczyzn 

Gdybym znalazł właściwą drogę 

Gdybym mógł mówić 

(Bądź czujny) 

Jestem czujny jestem czujny 

Posypuję truskawki cukrem 

Światło odbija się od ściany 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Wtorek, miasto ziewa

Idą ulicą Czerwonego Prądnika po obu stronach 

rozkopany chodnik na kamieniu dwa ślimaki 

z daleka słyszę oddech rozpędzonego pociągu 

pod wiaduktem który złożył skrzydła do lotu 

chłopiec prowadzi rower obok rozbity słoik 

autobus 124 wiezie mnie do pracy ktoś czyta 

„Trybunę Ludu” do góry nogami wiatr wciska się 

do środka z kiosku wypada mydło i toczy się 

po trotuarze będzie dzisiaj masło przed sklepem 

rozmawiają zziębnięte babcie słońce świeci wprost 

w oczy płaszcze ukazują swe różowe płuca 

ziemniaki włożyły już koszulki kobieta z wypchaną 

siatką siedzi na progu i płacze 

On

Inny, więc podejrzany, inny, 

więc pełen skrupułów, inny, 

więc oskarżony.  

Nie chce się przyznać, więc 

winny, milczy, więc winny, 

broni, czego inni nie chcą, 

winny, winny.  

Domaga się odpowiedzi, nie 

odpowiadać! Chce mówić, zagadać! 

Walczy, zwalczyć! Nienawidzi, 

odebrać resztki złudzeń!  

Niebezpieczny, oderwany od 

życia, przepłacony, zakłamany —  

ostatni 

człowiek.  

Most węglowy Szczecin — Dania. Notatka prasowa

Masowiec Polskiej Żeglugi Morskiej 

m/s „Nowy Sącz” płynie do duńskiego 

portu Roeldel z ładunkiem polskiego 

węgla. Na trasie Szczecin — porty Danii, 

zwanej powszechnie mostem węglowym 

znajduje się jeszcze kilka innych 

polskich statków. Ale portu nie widać, 

jego białe latarnie zniknęły z horyzontu, 

dokąd płynąć, jaki obrać kurs? Kapitan 

żeglugi wielkiej Jan Soczik rozkazuje: 

zatopić ładunek, musi na dnie z honorem 

lec! Obecnie większość statków w ciągu 

miesiąca odbywa osiem rejsów na tej 

trasie. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Punkt widzenia

Patrzę 

Dziewczyny wracają z fabryki z sercami w kosmetyczkach  

Dachy przykryte śniegiem 

Zapach tytoniu wdziera się do płuc, 

Roznosiciel gazet wyciąga rękę z „Echem Krakowa” 

Na ulicy sami inteligenci 

Na ulicy nie ma robotników 

Zegary o zmęczonych twarzach 

Sklepy z porcelaną 

W księgarniach nie ustają rozmowy 

Autobus skręca w pierwszą przecznicę. 

Kiełbaski z rożna 

Prószy śnieg 

Artyści rozprawiają o odpowiedzialności 

Bronią miasta przed śniegiem 

Uczniowie wychodzą z warsztatów 

Betoniarka z ociężałym brzuchem 

Duże jasne 

Patrzę 

To nie miasto umiera 

To moje ręce nie kwitną 

Racja

Powiesz, że jesteś pierwszy w kolejce do postępu, 

ale gdzie ten postęp, u diabła, 

powiesz, że walczysz o prawdę, której nikt nie 

jest pewny, ale czy warto ją odnaleźć, kiedy 

i tak wszystko wiadomo, 

powiesz, że desperacki skok ocala w tobie 

miłość do świata, ale przecież 

świat jest tylko na godzinę, na parę 

tygodni, nie więcej, 

powiesz, że nie boisz się obelg, bo żyjesz 

ponad ludzką głupotą, ale 

czy głupota nie jest chytrą zapobiegliwością, 

powiesz także, że w sporze, w tym 

sporze na śmierć i życie o utrzymanie 

równowagi, jesteś bezkompromisowy, 

ale czy nie chcesz wziąć pod uwagę 

własnej niepewności, czy 

nigdy nie wahałeś się? 

Nie musisz odpowiadać, uśmiechnij się tylko. 

Ogień

Nie zawsze, kiedy mówię „ogień”, 

myślę „ogień”. Czasem, gdy mówię 

„ogień”, myślę: biała, umierająca 

wieczność, czyste, nieskazitelne 

drganie, rosnąca, ujmująca 

miłość. 

Biały kwiat

Kwiat dodaje mi odwagi 

Łapie oddech wszystkimi płatkami 

Szuka słońca 

Słońce wypuszcza z siebie powietrze i leci  

Cienka łodyga chwieje się 

W wodzie zielone okruszki 

Biały kwiat podnosi się i prostuje 

Chce pachnieć 

Dobrze wyglądać 

Wysysa kryształową wodę 

Pije 

Pije bez opamiętania 

Różowieje 

Zachłystuje się i traci oddech 

Łebkiem uderza lekko o szybę 

Spuszcza bezwładnie listek 

Pachnie  

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/kornhauser-zjadacze-kartofli-cykl

Tekst opracowany na podstawie: Julian Kornhauser, Zjadacze kartofli, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1978.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Jan Szejko.

Okładka na podstawie: Matt Clark@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.