Wincenty Korotyński

Jak się pościelesz, tak się wyśpisz

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Jak się pościelesz, tak się wyśpisz

Wedle¹ krzyżyka, szukając intraty², 

A pełniąc święcie obyczaj żebraczy, 

Siedział dziad-wąsal, w medale bogaty, 

Beznogi, drżący — Pan Bóg wiedzieć raczy, 

Jak już mu dusza trzymała się w ciele! 

Jednak się modlił „za siostry, za bracię”, 

Dostawał różnie, to mało, to wiele, 

Brał grosz i chował, by iskrę w popiele: 

„Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

Długo tak żebrał — aż, starość nie radość, 

Ciężka choroba dziadula przygniotła; — 

Więc myśli sobie: „Pożyło się zadość³, 

Śmierć za plecami — a na niebie miotła⁴, 

To wojnę znaczy — i umierać pora! 

Ciężki miecz, dziadu, już dzisiaj nie dla cię; 

Dawniej młynkował jak przetak znachora, 

Dziś — mówią: próżniak! i fora ze dwora! 

Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

„Ot śmierć na nosie — i bieda na karku: 

Kto mnie pochowa?... ba! gdyby wiedzieli, 

Że dziadek ciepły, że zebrał po ziarnku, 

To by na dziadka patrzali weselej! 

Lecz taka przyjaźń — to śmiech i ohyda: 

Wielkie mi święto, że za grosz kochacie! 

Nie... dziad waszmościom swych groszy nie wyda, 

A taką łaskę znajdzie i u Żyda... 

Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

Tak, wedle krzyża, cierpieniem znękany, 

Leżał i gwarzył i tulił się w szmaty; 

A tu po drodze przejeżdżają pany, 

Bogate kupcy, pobożne prałaty. 

Dziad o przytułek modli się k’nim żwawo; 

Lecz każdy w ciężkiej czuł się tarapacie⁵: 

Xiądz ma z prebendą⁶, pan kłopot ze Sprawą, 

Kupiec z towarem — Dziad zaśmiał się łzawo: 

„Jak się pościelesz, lak wyśpisz, kamracie!” 

Tędy, wóz drewek przedawszy na rynku, 

Wracał i Kiryk w sukmanie podartej: 

— „Wy chorzy, dziadku?” — „A chory, mój synku! 

Uczę się umrzeć... No, śmierć to mnie żarty; 

Lecz strach pomyśleć, jak stare kościska 

Psy ogryzają... jak szarpią po szmacie...” 

— „At, bredzisz, ojcze! toż sioło z pobliska, 

My nie poganie; wszak mówią ludziska... ” 

— „Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

„Każdy to mówi, a ręce umywa! 

(Ozwał się żebrak); co powiesz mi na to?” 

— „Choć moja dola ciężka, frasobliwa, 

Ale ja z Wami podzielę się chatą. 

Umrzesz — to w lesie są jodły i dęby; 

A pozdrowiejesz — nim sił przydybacie, 

Łyżki Wam przecię nie ujmę od gęby”. 

Dziad na wóz siada i cedzi przez zęby: 

„Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

Kiryk wziął dziada, umieścił w chałupie, 

Chlebem i duszą ze starym się dzieli; 

Ale dziad widział, że na próżno tupie, 

Więc rzekł do niego z śmiertelnej pościeli: 

„Ty sam biedota, przygarnąłeś nędzę... 

Pan Bóg mnie z Nieba nawiedził w twej chacie... 

Stamtąd ja modłą twe biedy odpędzę... 

A tu... weź spadek w tej starej siermiędze... 

Jak się pościelesz... tak wyśpisz... kamra... cie...” 

To mówiąc skonał — taka wola Boska, 

Kręć się czy nie kręć, a zachody płonne. 

Nasz Kiryk trumną, to dołem się troska; 

Półkorca owsa zaniósł na podzwonne, 

„A resztę (mówił) pod jesień domierzym”. 

Trafiła prośba w uszeczko prałacie, 

I posłał klechę z kropidłem, psałterzem, 

Piękny był pogrzeb z łacińskim pacierzem: 

„Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

A łachman świty⁷ wisi na parkanie, 

A Kiryk poszedł odpocząć po trudzie; 

Gdy stary żebrak we śnie przed nim stanie: 

„Dałem ci spadek — lecz dajże marudzie! 

Dziad na swój pogrzeb miał trzosik sowity: 

Grosze, złotówki pozbijał w dukacie, 

A dukat został pod łatą u świty. 

Weź grosz ten śmiało — on krwią nie omyty. 

„Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

Kiryk się ocknął — i szepcąc pacierze 

Zdjął świtę z płotu, skrył ją należycie; 

A kiedy łaty poprzezierał szczerze, 

Pięć kop⁸ czerwieńców⁹ znalazło się w świecie. 

I dzisiaj, słyszę, gospodarz nie lada — 

A dobrzy ludzie gadają po świacie¹⁰, 

Że się znachorstwa nauczył od dziada; 

Lecz on im na to po prostu powiada: 

„Jak się pościelesz, tak wyśpisz, kamracie!” 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. wedle (daw.) — obok. [przypis edytorski]

2. intrata (daw.) — dochód. [przypis edytorski]

3. zadość — dosyć. [przypis edytorski]

4. na niebie miotła — kometa. [przypis edytorski]

5. w ciężkiej czuł się tarapacie — dziś popr.: w ciężkich czuł się tarapatach. [przypis edytorski]

6. prebenda — część wynagrodzenia duchownego za sprawowane obowiązki. [przypis edytorski]

7. świta — tu: ubranie wierzchnie. [przypis edytorski]

8. kopa (daw.) — 60 sztuk. [przypis edytorski]

9. czerwieniec — czerwony złoty, złota moneta obiegowa. [przypis edytorski]

10. po świacie — dziś popr.: po świcie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada-jak-sie-poscielesz-tak-sie-wyspisz

Tekst opracowany na podstawie: Wincenty Korotyński, Czema chata bogata, tem rada. Kilka poezyj Wincentego Korotyńskiego, nakł. J. Krasnosielski Księgarz, Wilno 1857.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. Utwór powstał w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Paweł Kozioł.

Okładka na podstawie: Victor Bezrukov@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.