Bolesław Leśmian

Trzy róże (cykl)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3497-2

Trzy róże (cykl)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

[Co w mgłach czyni żagiel na głębinie?...]

Co w mgłach czyni żagiel na głębinie? 

Nic, prócz tego, że żegluje. 

A co wiosna w zielonej dolinie? 

Nic, prócz tego, że wiosnuje. 

Czym są rany, co pierś tobie krwawią? 

To amulet koralowy. 

A czym łzy, co gardło twoje dławią? 

To różaniec bursztynowy. 

Czym ty byłeś o słońca zachodzie? 

Byłem duchem, byłem ciałem. 

Czemuś zabił¹ dziewczynę w ogrodzie? 

Nie zabiłem, lecz kochałem. 

Dusza w niebiosach

Przybyła dusza na klęczkach do nieba w bożą obczyznę, 

Nie chciała patrzeć na gwiazdy i na wieczności pierwszyznę.  

Nie chciała ulec weselu ni nowym jaśnieć obliczem, 

Ani wspominać nikogo, ani zapomnieć o niczem². 

I rozpuściła warkocze, i pomyślała w błękicie, 

Że w niekochanych objęciach przemarnowała swe życie. 

Bez zdrady i bez oporu, starannie kryjąc swą ranę, 

Pieściła usta nielube³ i oczy niemiłowane.  

I trwała dla nich bezwolna, i kwitła dla nich bezduszna, 

I przezywała je — losem, i była losom posłuszna. 

A nie kochała tak tkliwie, a nie kochała tak czule, 

Że nikt w jej jasnym uśmiechu nie trafił myślą na bóle. 

Lecz teraz nagle pojęła, że wobec Boga i nieba 

Już nic nie wolno ukrywać i nic ukrywać nie trzeba.  

Śmierć w niej obnaża pośpiesznie prawdę tak długo tajoną, 

Tą prawdą skrzą się źrenice, tą prawdą błyska się łono⁴!  

I dusza lękiem spłonęła, że wkrótce po jej pogrzebie 

Przyjdzie w ślad za nią kochanek, aby odnaleźć ją w niebie.  

Wyciągnie ku niej ramiona, ziemskiej wyzbyte rozpaczy, 

I zajrzy w oczy, i dawne jej niekochanie zobaczy. 

Dwoje ludzieńków

Często w duszy mi dzwoni pieśń, wyłkana w żałobie, 

O tych dwojgu ludzieńkach, co kochali się w sobie. 

Lecz w ogrodzie szept pierwszy miłosnego wyznania 

Stał się dla nich przymusem do nagłego rozstania.  

Nie widzieli się długo z czyjejś woli i winy, 

A czas ciągle upływał — bezpowrotny, jedyny.  

A gdy zeszli się, dłonie wyciągając po kwiecie, 

Zachorzeli⁵ tak bardzo, jak nikt dotąd na świecie!  

Pod jaworem — dwa łóżka, pod jaworem — dwa cienie, 

Pod jaworem ostatnie, beznadziejne spojrzenie.  

I pomarli oboje bez pieszczoty, bez grzechu, 

Bez łzy szczęścia na oczach, bez jednego uśmiechu.  

Ust ich czerwień zagasła w zimnym śmierci fiolecie, 

I pobledli tak bardzo, jak nikt dotąd na świecie!  

Chcieli jeszcze się kochać poza własną mogiłą, 

Ale miłość umarła, już miłości nie było.  

I poklękli spóźnieni u niedoli swej proga⁶, 

By się modlić o wszystko, lecz nie było już Boga.  

Więc sił resztą dotrwali aż do wiosny, do lata, 

By powrócić na ziemię — lecz nie było już świata. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

[Dziś w naszego spotkania rocznicę...]

Dziś w naszego spotkania rocznicę 

Pozawrzemy⁷ szczelnie okiennice, 

By powtórzyć wśród nocnej ciemnoty⁸ 

Dawne nasze, najpierwsze pieszczoty. 

Dawne słowa z dni pierwszych kochania, 

Chociaż każde dziś ustom się wzbrania, 

Każde snem się nieśmiałym kolebie, 

Nas niepewne i niepewne siebie. 

Lecz stłumiwszy nieufność rozsądku, 

Powtórzymy wszystkie od początku.  

[Ja tu stoję za drzwiami — za klonowymi...]

Ja tu stoję za drzwiami — za klonowymi, 

I wciąż milczę ustami — rozkochanymi. 

Noc nadchodzi w me ślady — tą samą drogą, 

Pociemniało naokół⁹ — nie ma nikogo! 

Od miłości zamieram — chętnie zamieram, 

I drzwi twoje rozwieram¹⁰ — nagle rozwieram, 

I do twojej alkowy¹¹ wbiegam uparcie, 

I przy łożu twym staję, niby na warcie! 

Żaden lęk mię¹² nie zlęknie i nie wyżenie¹³, 

Nawet rąk twych po murach spłoszone cienie, 

Choćbyś mnie zaklinała wszystkimi słowy, 

Już ja nigdy nie wyjdę z twojej alkowy! 

[Kwapiły się burze...]

Kwapiły¹⁴ się burze, 

Opóźnił się cud! 

Powymarły¹⁵ róże 

W cieniu twoich wrót.  

O kulach przez błonie¹⁶ 

Szedłem do tych róż. 

Przyjść raz drugi po nie 

Nie wolno mi już!  

[Ponad zakres śnieżycy, ponad wicher i zamieć...]

Ponad zakres śnieżycy, ponad wicher i zamieć 

Duch mój leci ku tobie w świateł kręgi i smugi. 

Czyjaś rozpacz się sili w biały posąg okamieć¹⁷, 

W biały posąg nad brzegiem ociemniałej¹⁸ jarugi¹⁹.  

Odkąd znikłaś w objęciach niedomkniętej w świat bramy, 

Odkąd zbladłaś, schorzała moich wspomnień bezsiłą, 

Tak się dziwnie nie znamy, tak się strasznie nie znamy, 

Jakby nigdy i nigdzie nas na świecie nie było.  

Znajdźmy siebie raz jeszcze wśród wichury i cienia, 

Zakochajmy się w sobie nad otchłanią wieczoru 

Tą miłością powtórną, co już nie chce zbawienia, 

Tym pragnieniem ostatnim, co już nie zna oporu! 

Zakochajmy się w sobie krwawym serca wyzuciem²⁰ 

Z tego szczęścia, o którym nie mówimy nikomu, 

Zakochajmy się w sobie naszych śmierci przeczuciem, 

Dwojga śmierci, co w jednym pragną spełnić się domu. 

Rwie się w strzępy wichura, jakby szumna jej grzywa 

Rozszarpała się nagle o sękatą głąb lasu. 

Życie, niegdyś zranione, z żył we trwodze upływa, 

Coraz bardziej na uśmiech brak odwagi i czasu!  

Ponad zakres śnieżycy, ponad wicher i zamieć 

Duch mój leci ku tobie w świateł kręgi i smugi. 

Czyjaś rozpacz się sili w biały posąg okamieć, 

W biały posąg nad brzegiem ociemniałej jarugi.  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Powrót

Gwiazdo, coś spadła, śnij mi się, śnij! 

W progum²¹ wędrowny porzucił kij, 

Byłem ja leśny, 

Byłem bezkreśny²². 

A dzisiaj — czyj? 

Dziś — twój, dziewczyno! Dzwońże mi, dzwoń, 

Wichrze, zszarpany o wonną błoń²³! 

Jedną pieszczotą 

Znuży się oto 

Dusza i dłoń. 

W ogniu, dziewczyno, spal mi się, spal! 

Jednaka we mnie radość i żal — 

Czyli²⁴ ja w zbożu, 

Czy w twoim łożu, 

Czy wpośród fal. 

Dwa ciała w mroku! Nie bój się, nie! 

Wraz z tobą ginę w tym samym śnie — 

Kto zwiedził ziemię, 

Ten duchem drzemie 

Na jezior dnie! 

[Pożarze pierśny, płomieniu ustny...]

Pożarze pierśny, płomieniu ustny, 

Bezsenne noce, senne poranki! 

Bądź pochwalony i bądź rozpustny, 

Uśmiechu wiernej mojej kochanki!  

Choć zasypiając, nie wie, że pieszczę, 

Lecz drga opodal swymi ramiony²⁵... 

Raduj mnie jeszcze i męcz mnie jeszcze, 

Śnie, jej biodrami w łożu wyśniony! 

Rok nieistnienia

Nadchodzi rok nieistnienia, nadchodzi straszne bezkwiecie, 

W tym roku wszystkie dziewczęta wyginą, niby motyle. 

Ja pierwsza blednę samochcąc²⁶ i umrzeć muszę za chwilę — 

I już umieram — o, spojrzyj! — i już mnie nie ma na świecie! 

Ucz się pożądać mej śmierci, ponętne pieścić nietrwanie, 

Całować mrzonkę, co dla cię²⁷ kształt ust czerwonych przybiera, 

I wierzyć w radość mych cieni, i w oczu mych obcowanie: 

Nie widzi, jeno²⁸ obcuje ten, co naprawdę umiera. 

Uczył się kochać umarłą, pieścił dłoń, której nie było, 

Całował oczy zamknięte, każdą powiekę z osobna, 

Porozumiewał się z piersią, jak z pełną pieszczot mogiłą — 

Ale nie wiedział, co czuła, bo nazbyt była zagrobna²⁹. 

Czy czujesz moje pieszczoty i pocałunki, i radość? 

Czyli³⁰ nie bolą cię mroki i nieistnienia nadmiary? 

O, wyznaj wszystko do końca, uczyń tęsknocie mej zadość, 

Zadrżyj z miłości pośmiertnej, jeślić dostępne jej czary! 

Czemuż tak wątpisz o zmarłej? Wszak już do cudów nawykam, 

Miłości jestem posłuszna i szczęściu się nie opieram! 

I czuję twoją pieszczotę, i coraz bardziej zanikam, 

I czuję twe pocałunki, i coraz bardziej umieram. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Schadzka

Z zielonym żukiem na odwianym³¹ płatku 

Róża, kosmata od rosy, 

Purpurowieje w niebiosy. 

Twój ogród płonie w zieleni dostatku, 

Nie ja — lecz sen mój i głód 

Kołaczą do twoich wrót. 

Dłoń, której wzywasz, otwiera ci wrota. 

Oto — pierś moja i lice³² — 

Idź za mną w moją świetlicę³³! 

W świetlicy — wiosna i blask, i spiekota — 

Ja — ściszę wrzenie mej krwi, 

Ty — zamkniesz okna i drzwi. 

Zamknąłem okna i drzwi w białym murze. 

Czemuż twarz twoja pobladła? 

Nie patrz w głąb swego zwierciadła. 

Tam — za oknami jest — ogród i róże, 

Nie mogę przypomnieć³⁴ już, 

Ile zakląłem tych róż? 

Rad byś mi róże dać w winie i w chlebie, 

Róże się cisną do gardła! 

Matka mi wczoraj umarła... 

Nie wiem, czy wolno całować mi ciebie?... 

O śmierci rzucam ci wieść, 

A ty mnie odstąp lub pieść!... 

Otworzę okna, drzwi w słońce otworzę, 

Rozwidnię ściany i sprzęty, 

Rozbudzę ogród, snem zdjęty! 

Ku ogrodowi przydźwignę twe łoże, 

Pieszczotą zmącę ci krew, 

Wsłuchany w ogrodu śpiew! 

Schadzka spóźniona

Pójdziemy śladem cienia i szelestu 

Po ścieżce, która wzdłuż rosą połyska. 

Popod³⁵ krzewami sztywnego agrestu 

Pachną na słońcu świeże kretowiska.  

W powiędłych liściach, pokurczonych chłodem, 

Lśnią srebrne resztki wczorajszej ulewy, 

Nad zapuszczonym od dawna ogrodem 

Słychać gawronów trzepoty i śpiewy. 

Obok jabłoni — przypadkowa sosna 

Swe igły w bladym zanurza błękicie. 

O, jakże prędko przeminęła wiosna, 

Pozostawiając przelęknione życie!  

Coraz to mocniej otulasz się w chustę, 

W której pierś twoja, jak w gnieździe, się chowa, 

Trzeba nam było rzec dawniej te słowa, 

Co dzisiaj zabrzmią — spóźnione i puste!  

Trzeba nam było spleść dłonie uparte 

I z zamkniętymi iść w słońce oczyma! 

Dzisiaj te oczy zostaną — otwarte, 

Dzisiaj się warga w pół drogi zatrzyma...  

[Śnież się w duszy mojej, śnież...]

Śnież się, w duszy mojej śnież, 

Piersi, nocą całowana, 

Co zachować przez sen chcesz 

Usta moje aż do rana! 

Znój się, w ciele moim znój, 

Miłujących rąk pogłado³⁶, 

Coś mi dreszcz piększyła mój, 

Przodując zadumą bladą! 

Trwoń się, ogniu świecy, trwoń 

Na tę pościel, na tę lnianą, 

Gdzieś rozwidnił białą skroń, 

U nóg moich zapodzianą! 

Trzy róże

W sąsiedniej studni rdzawi się szczęk wiadra. 

W ogrodzie cisza. Na kwiatach śpią skwary, 

Spoza zieleni szarzeje płot stary. 

Skrzy się ku słońcu sęk w płocie i zadra, 

O wodę z pluskiem uderzył spód wiadra. 

Spójrzmy przez liście na obłoki w niebie 

I na promieni po gałęziach załom, 

Zbliżmy swe dusze i pozwólmy ciałom 

Być tym, czym wzajem pragną być dla siebie! 

Spójrzmy przez liście na obłoki w niebie. 

Woń róż, śpiew ptaków i dwie dusze znojne, 

I dwa te ciała, ukryte w zieleni, 

I ten ład słońca wśród bezładu cieni, 

I najście ciszy nagłe, niespokojne, 

Woń róż, śpiew ptaków i dwie dusze znojne.  

A jeśli jeszcze, prócz duszy i ciała, 

Jest w tym ogrodzie jakaś róża trzecia, 

Której purpura przetrwa snów stulecia, 

To wszakże ona też nam w piersi pała³⁷ — 

Ta róża trzecia, prócz duszy i ciała! 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

[U wpółrozwartych stoim drzwi...]

U wpółrozwartych stoim³⁸ drzwi, 

Marszcząc ku dalom swoje brwi. 

Nic — tylko próg, tej chaty próg, 

Gładzony wciąż utrudą³⁹ nóg — 

A z dala w słońcu szumi las, 

I wiem, że w lesie nie ma nas! 

W dłoni już pełny dzierżysz dzban, 

Krew doń⁴⁰ upływa z naszych ran, 

Nic — tylko krew i tylko krew, 

I dwojga ust wylękły śpiew — 

A z dala w słońcu szumi las, 

I wiem, że w lesie nie ma nas! 

Wieczorem

Wieczorem było, wieczorem, 

Gdy zorza gasła nad borem. 

Dzienny ulatniał się skwar, 

Rosa nam spadła na głowy 

I zmierzchem dymił się jar⁴¹, 

Jar kalinowy⁴². 

Z daleka idzie, z daleka 

Ten mrok, co kwiatów się zrzeka. 

Gdy płosząc ospałą woń, 

Chłód powiał nad pola zżęte⁴³, 

O moją zagrzałaś skroń 

Dłonie zziębnięte. 

Nie wolno patrzeć, nie wolno 

Bez pieszczot w ciemność dokolną⁴⁴! 

Zbłąkanych w obszarach pól 

Nie złączy żaden sen złoty, 

Ni lęk, ni zgroza, ni ból, 

Nic — prócz pieszczoty! 

Wyznanie

Nie rań pogardą tej obcej dziewczyny, 

Jej czar jest inny niżeli twój czar. 

Tyś memu ciału dreszcz w świecie jedyny, 

A ona ust mi chce oddać maliny⁴⁵ — 

Czyjaż dłoń zdoła odtrącić ten dar? 

Wszak tobie pierwszej tę miłość wyznaję — 

Ona nic nie wie, choć czeka i śni. 

Szedłbym tak do niej, jak w lasy i w gaje, 

A odkąd znam ją, wciąż mi się wydaje, 

Że policzone są wiosny mej dni! 

Wargi ma falą w uśmiechu ozdobne, 

Jaśnistym⁴⁶ włosem polśnioną⁴⁷ ma skroń, 

Spojrzenia — pilne⁴⁸ i z lekka żałobne, 

Dłonie do twoich niechcący podobne — 

Pieszcząc, pomyślę, że pieszczę twą dłoń... 

Jej zaklęć szepty nie zmienią mnie wcale, 

Jej pocałunek nie rozłączy nas! 

Pozwól mi odejść w ust tamtych korale, 

Bym łkał przez chwilę, bym kochał niestale 

Raz jeszcze jeden, ach, tylko ten raz!  

Przypisy:

1. czemuś zabił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: czemu zabiłeś. [przypis edytorski]

2. niczem — dziś popr.: niczym. [przypis edytorski]

3. nieluby — niekochany. [przypis edytorski]

4. łono (poet.) — pierś. [przypis edytorski]

5. zachorzeć — dziś: zachorować. [przypis edytorski]

6. proga (daw.) — dziś popr. D. lp: progu. [przypis edytorski]

7. pozawrzeć (neol.) — pozamykać. [przypis edytorski]

8. ciemnota — tu: ciemność. [przypis edytorski]

9. naokół (daw.) — naokoło. [przypis edytorski]

10. rozwierać (daw.) — otwierać. [przypis edytorski]

11. alkowa (daw.) — sypialnia. [przypis edytorski]

12. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]

13. wyżenąć (daw.) — wygnać. [przypis edytorski]

14. kwapić się (daw.) — śpieszyć się. [przypis edytorski]

15. powymrzeć (neol.) — powymierać. [przypis edytorski]

16. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]

17. okamieć (daw.) — skamienieć. [przypis edytorski]

18. ociemniały — tu: zacieniony. [przypis edytorski]

19. jaruga — jar, wąwóz. [przypis edytorski]

20. wyzucie — pozbawienie. [przypis edytorski]

21. w progum (...) porzucił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: w progu porzuciłem. [przypis edytorski]

22. bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]

23. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]

24. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

25. ramiony — dziś popr. forma N. lm: ramionami. [przypis edytorski]

26. samochcąc (daw.) — z własnej woli. [przypis edytorski]

27. dla cię — dziś popr.: dla ciebie. [przypis edytorski]

28. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

29. zagrobny (przestarz.) — zagrobowy. [przypis edytorski]

30. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

31. odwiany — odsunięty przez powietrze. [przypis edytorski]

32. lice a. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

33. świetlica (daw.) — pomieszczenie w chatach służące do zebrań, życia towarzyskiego; jasno oświetlone, stąd nazwa. [przypis edytorski]

34. przypomnieć (daw.) — dziś: przypomnieć sobie. [przypis edytorski]

35. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]

36. pogłada — tu: pieszczota. [przypis edytorski]

37. pałać — płonąć. [przypis edytorski]

38. stoim (gw.) — stoimy. [przypis edytorski]

39. utruda — zmęczenie, trud. [przypis edytorski]

40. doń — do niego. [przypis edytorski]

41. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

42. kalina — roślina o czerwonych owocach. [przypis edytorski]

43. zżęty — ścięty. [przypis edytorski]

44. dokolny (rzad.) — otaczający. [przypis edytorski]

45. ust maliny — usta w kolorze malin. [przypis edytorski]

46. jaśnisty (gw.) — świecący, błyszczący. [przypis edytorski]

47. polśniony (neol.) — otoczony blaskiem. [przypis edytorski]

48. pilny (daw.) — czujny; uważny. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/laka-trzy-roze

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Łąka, wyd. J. Mortkowicza, Warszawa 1920

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Chormańska, Paulina Choromańska, Marianna Czabator, Paweł Kozioł, Marta Niedziałkowska, Hanna Zając.

Okładka na podstawie: Ocean Coast, Maurice Denis, domena publiczna

ISBN-978-83-288-3497-2

Plik wygenerowany dnia 2024-11-04.