Jan Lemański

Lis i gęś

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Lis i gęś

Słomka położona 

Między dwa bierwiona¹ 

Uleży, gdy są wilgłe², lecz pono 

Kruchy jej byt, gdy bierwiona płoną. 

Komu nazbyt mistycznym zda się to twierdzenie, 

Temu nadmienię 

Że słomka — przyjaźń, a bierwiona — 

On — Ona. 

Gęś, młoda entuzjastka, 

Nieco dzika, 

Świeżo z gniazdka 

W świat wprowadzona; 

Lis, przechera³ poniekąd i kawał szkodnika: 

A przecie, co powiecie, moje panie? — 

Najtkliwsze z sobą zawarli przymierze. 

O życiu gęgała gęś idealnym, 

O wadach swych dziedzicznych 

Lis jej szczekał szczerze, 

Płakał na łonie jej nieprzemakalnym: 

Słowem, lisi skowyt i gęsie gęganie 

Były wzorem harmonii. 

Nawet kury z uznaniem gdakały o lisie. 

Lecz ach! cóż jest trwałego?... 

W południe, na błoni, 

Zwanej «Gęsie Błotko», 

Bawili się 

Lis przy gęsi, gęś przy lisie 

Rozmową przyjacielską. 

Lis mówił: — «O jakże jest słodko, 

Znaleźć serce siostrzane! Od chwili, gdy atłas 

Twego puchu mnie olśnił, nie nęci mnie brat — las, 

Łowy mi zbrzydły, i wiesz co? 

Od dziś żyję rzodkwią» — 

— «Ach tak, życie jest piękne, 

Tyś dobry, ja wiem...» 

— «Nie, nie!... O, tkwią 

We mnie zarodki złego, ale niechaj pęknę, 

Jeżeli nie będę z czasem gęsiom równy». — 

— «Ja ci wierzę... Jakiś ty wymowny, 

Jaki inny, 

Niż obraz twój, kreślony mi w dobie dziecinnej, 

Gdym, rzuciwszy jaje, 

Rozpoznawać zaczęła gęsińca zwyczaje». 

— «Hm, tak... 

Jednak wyznać trzeba, 

Że gleba 

Tu niezbyt sucha. Źle wpływa wilgoć na zdrowie. 

Tam przejdźmy...» 

— «Ach, chętnie! Papa gąsior miał przysłowie: 

Z druhem 

Dobrze i na lądzie suchym». 

I przeszli. 

Lis był na czczo. 

Półuchem 

Słuchał gęsi, patrząc na jej tułów 

Okrągły; nozdrza rozdął, bo czuł ów 

Zapach, jakim gęś tchnie podniecona. 

Rzekł w końcu, jak Ofelii ów Hamlet w Szekspirze⁴: 

«Pozwól mi na swym łonie spocząć, luba siostro». 

Jakoż położył swą mordkę ostrą 

Na gęsi pierze. 

Ta, wzruszona, 

Przyskrzydla go do łona, 

I aby ufność swą okazać snadnie, 

Z pieszczotą mu swą szyjkę między zęby kładnie. 

Lis drgnął, spłonąwszy jak mina prochowa, 

Ściął⁵ zęby, i gęsia głowa 

Odpadła od gardzieli... 

Struga krwi, jak alkiermes⁶, wykwitła na błoni 

I drżała gęś bezgłowa w przedśmiertnej agonii. 

Pasące się w oddali przyjaciółki ściętej 

Rozpierzchły się, wydając gęgliwe lamenty. 

Krople krwi jak korale kapią z brody lisa, 

Co widząc, źdźbło kostrzewy⁷ trwożnie się kołysa, 

I niezabudki kwiat niewinnookiej 

Zgroza trzęsie, 

Gdy lis chrupie przyjacielskie zwłoki 

Gęsie. 

— «Stało się» — lis pomyślał. 

Za czym z mokrą rzęsą 

Pojrzał w niebo i zawył: 

— «O przyrodo, matko! 

Czemu każesz jeść mięso, 

Gdyśmy duchem głodni? 

Czemu nas szlakiem cnoty 

Prowadzisz do zbrodni? 

Ha! krwawą zagadką 

Byt nasz! 

Oto w lat rozkwicie 

Była gęś... Dziś co z niej? 

Dziób, skrzydła, piór parę z ogona... 

Reszta — zjedzona! 

O, życie, życie!...» 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. bierwiono — duży kawał drewna przeznaczony na opał; polano, szczapa. [przypis edytorski]

2. wilgłe (daw.) — wilgotne. [przypis edytorski]

3. przechera — sprytny, przebiegły. [przypis edytorski]

4. Hamlet — dramat Williama Szekspira. [przypis edytorski]

5. ściąć (daw.) — zacisnąć, ścisnąć. [przypis edytorski]

6. alkiermes — barwik czerwony, wydobywany z owada zwanego czerwcem. [przypis redakcyjny]

7. kostrzewa — rodzaj trawy. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lemanski-lis-i-ges

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Emilia Radlak, Aneta Rawska.

Okładka na podstawie: Berit Watkin, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.