Jan Lemański

Z Nowenny

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Z Nowenny¹²

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Antyfona³

I

Precz pęta z nóg i rąk! 

W godowy stańmy krąg! 

Zadzwonił szczęścia gong!  

Hej na rozstajny trakt! 

Zawrzyjmy z czartem pakt! 

A bogi w kąt — do akt!  

Człek rodzi się, by zmarł. 

Hej w tan! Szukajmy par! 

Niech kipi życia war!  

Dość umartwienia, dość! 

Hejże w rozkoszy włość! 

Rzucona losu kość!  

Trącił o struny smyk. 

Cień wątpliwości znikł. 

Hej, marsz w taneczny szyk!  

Dziewoję ujmuj w pas! 

Do taktu: raz, dwa, raz, 

Gra wiolin⁴, wtórzy bas.  

V

Ogródek. Gra wiolonczela. 

Zdrój wódek. Szampan gdzieś strzela. 

Używa ludek wesela.  

Z wiela kojczyków-przegródek 

Wydziela dżum się zaródek. 

W oskrzela wsiąka dym, smródek.  

Lecz w tłumie życie wre jubel⁵. 

Szumię, jazgoczę jak wróbel. 

Do stu mnie diabłów ton nobel⁶?  

Pod skobel zawrzeć się? W trumnie? 

Gdy rubel toczy się ku mnie? 

Dubelt⁷ się żyje, mój kumie⁸. 

Ma się przy ciele bliziutko 

Madmuazelę⁹ ładniutką. 

To cel nad cele, jagódko.  

Smutkom, piołunom w udziele¹⁰ 

Tyś dał wszyściutko, aniele: 

Ja — piję z wódką to ziele¹¹.  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Ideał

XI

Żeby na kuchni się znała, 

I na me zdrowie chuchała... 

Daj taką żonkę mi, Ałła¹²!  

Higienicznych docieczeń 

Żeby grunt znała i leczeń, 

I smaczną piekla mi pieczeń!  

Niech ma smak pieprzów i cykat. 

O, Ałła! Daj ten unikat 

Szczęścia i nad nim kacykat¹³!  

Niech żona czci me ukazy, 

Niech jej usteczka i zrazy 

Wzbudzają we mnie ekstazy! 

Niech umie smażyć mi ptysie 

I niech ładniutkie ma pysie... 

Taką daj, o Ozyrysie¹⁴!  

W mężobojności i strachu 

Niech żyje, nie śniąc o gachu... 

Daj taką żonkę, Allachu!  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Żurfiks¹⁵

XIX

Dom państwa Iksów (fix — w piątki). 

Bal. (Bale — szczęścia przylądki: 

Tak chcą światowe obrządki).  

Chaîne¹⁶! (Komenda). Drżą zakątki. 

Rają mamy — szczęścia prządki: 

Oceniają się majątki. 

Panicz. Z paniczem panienka, 

Szczęśliwa i mokrzuteńka. 

Z kanapy zerka mateńka. 

Stop! Drałuje młodzież w kątki 

ćpać¹⁷ zakąsek barwne grządki, 

Sączyć z butel, doić sądki¹⁸. 

Mazur! Mazur! — hasło dźwięka. 

Ognia, wiara! Hej, ogieńka! 

Panicz przed panienką klęka. 

Cichy dom (pokój, kuchenka). 

Płacze Halka samiuteńka. 

Panicz uwiódł. Serce pęka.  

XX

Woń żubrówki, odór mięty, 

Żubr wstawiony, Tur ucięty. 

Oj, dziś-dziś-dziś, tan się wije!  

Kto nie pije, tego w kije! 

Dziś się żyje, jutro gnije. 

Oj, skry-skry-skry krzeszą pięty!  

Razem, razem w Kołomyję¹⁹! 

Oj, hoc-hoc-hoc, żywo, żywo! 

Szumi, szumi życia piwo.  

Tłum ciał. Trenów oplączywo. 

Rojny jazgot. Nóg tętenty. 

Tancerz damie dyszy w szyję. 

Pożądania czarne męty 

Śćmiły²⁰ ócz²¹ jej diamenty. 

Nim źrenice nam zakryje 

Sztywnej, niemej śmierci szkliwo, 

Parzmy, wiążmy się w ogniwo 

Z tanecznicą urodziwą.  

XXIV

Mazur! Mazur! Tej pokusie 

Nie ostoją się Jagusie, 

I Helusie wdzięczą mu się.  

Córy, córki i córusie; 

Chłopy, chłopcy i chłopusie 

Tańczą, mokrzy, jak w śmigusie.  

Żywot krótki (brevis vita²²) 

Wiwat mazur i kobieta! 

Zgrzyta smyk o struny, zgrzyta.  

Wiuczy smyk, jak nóż po brusie²³; 

Trze o struny końskie włósie²⁴; 

Jęczą skrzypki, mój Jezusie.  

Dźwięczy nuta rodowita: 

Ładna tamta, ładna i ta... 

Hasa człek, aż świt zaświta.  

Mazur! Mazur! — przy dnia świetle. 

Grajcie skrzypki i basetle²⁵!... 

Niech się spalę, niech się zetlę!  

XXV

Byt jest krótki. Wierz tej tezie! 

Zamiast w głupiej tkwić ascezie²⁶, 

Żyj, używaj, ile wlezie!²⁷  

Żyć — to kochać. Stwierdź to czynem! 

Porzuć księgi! Łap dziewczynę, 

I wyciskaj, jak cytrynę!  

Kto raz umarł, ten nie wskrzesa²⁸. 

Kpij pan z Arystotelesa 

I z Platona! Żyj, do biesa!  

Nie znieprawiaj dni goryczą! 

Nie peroruj moralniczo! 

Nie kłam cnót, gdy żądze ryczą!  

Młodyś? — Użyj! Dziad? — Klep pacierz! 

Zdrowie masz, to nim się naciesz! 

Żyj, bo raz rodziła macierz! 

Gdy cię proszą Zety, Iksy, 

Chodź na jour’y, bale, fix’y. 

Nim cię piekieł porwą Styxy²⁹.  

Krytyka

LXXVI

Jeden tworzy, drugi krzyka³⁰. 

Na to głównie jest krytyka, 

Że nie czyniąc, w czyny wnika.  

Ogólnik do ogólnika, 

Pisarzy się style styka: 

Tak powstaje stylistyka.  

Dzieła męskie i kobiece 

Ma się w swojej bibliotece, 

Na policach³¹, w biurku, w tece.  

Jak takt każe i taktyka, 

Etyka i gramatyka — 

Chwali się, lub zło wytyka.  

Autor — papierośnicę, 

Autorka — wdzięczne lice 

Okazują tej krytyce.  

A krytyk pisze stronice, 

I rozwija wciąż granice... 

W dochodowej swej rubryce.  

LXXXII

Autor cóż jest? — gladiator, 

A ja krytyk? — gry taksator. 

Autorze, wychodź na tor. 

Tyś amor³², a ja — amator; 

Tyś opus³³, ja — operator; 

Ty jesteś zdrój, a ja — zator.  

Twoja dola trudna, kręta, 

A moja prosto wytknięta: 

Otamowywać talenta.  

Tyś niwa³⁴, jam — niwelator; 

Tyś bóg form, jam informator; 

Tyś wizja, jam — wizytator.  

Autorzy, niebożęta³⁵ — 

Nieraz to chodzi bez centa: 

A ja — składam na procenta.  

Czym być? Gdzie większa ponęta? 

Kto ma w życiu więcej święta? 

Chyba kwestia rozstrzygnięta.  

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

O-stateczność

LXXXVI

Szczęście w firanek ażurze, 

Szczęście w mebli politurze, 

Szczęście w lampy abażurze.  

Domek, niby małży koncha³⁶, 

W domku-konsze małża-żonka 

Przylepiona do mał-żonka.  

Oto szczęścia abecadło: 

Kuchnia, gdzie się warzy jadło, 

I jadalka, gdzie je stadło³⁷.  

Z jadalki, po lewej ręce, 

Sypialenka; w sypialence 

Pogrzebane sny dziewczęce.  

Wspomnień-szkiców pełna ściana, 

Żonka, jeszcze jako panna, 

Była w sztuce zakochana.  

Dziś, w małżeńskim sakramencie, 

Owijaczków przewinięcie 

Ślad zaciera po talencie.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Na amen

Jak te dźwięki, z murów cieśni, 

Lećcie, mary moje, pieśni 

Najprzestrzenniej, najbezkreśniej!  

Mary wspomnień! Grzechów zwoje! 

Żądz akordy! Win zestroje! 

Lećcie hymnem, pieśni moje!  

Z wszechtrującej, wszechcodziennej 

Życia-m wysnuł je Gehenny³⁸ — 

Pieśni gorzkie tej Nowenny.  

Z życiowegom je dna-łoża 

Czerpał — z cnót i win bezdroża — 

Jak perłowe muszle z morza. 

Jak perłowych muszel zwoje, 

Konch po sześć, w nich strof po troje, 

Grajcie szumem, pieśni moje.  

Pieśni moje, coraz krętsze, 

Coraz zbożniej w głąb zamkniętsze, 

Jak perłowej muszli wnętrze!  

Przypisy:

1. nowenna (z łac. novem: dziewięć) — w liturgii katolickiej: nabożeństwo poprzedzające ważne święta, rozłożone na dziewięć dni (rzadziej tygodni lub miesięcy). [przypis edytorski]

2. Z Nowenny — poniższy tekst jest wyborem z dzieła Nowenna, czyli Dziewięćdziesiąt dziewięć dytyrambów o szczęściu. [przypis edytorski]

3. antyfona — w liturgii katolickiej: krótki, najczęściej jednozdaniowy, tekst modlitewny, przeplatający hymny, psalmy lub litanie, albo stanowiący oddzielną modlitwę. [przypis edytorski]

4. wiolin (muz.) — wyższa część muzycznej skali dźwiękowej instrumentu. [przypis edytorski]

5. jubel — hałaśliwa, huczna zabawa. [przypis edytorski]

6. ton nobel — ton szlachetny. [przypis redakcyjny]

7. dubelt (daw.) — podwójnie. [przypis edytorski]

8. kum — kolega, sąsiad. [przypis edytorski]

9. madmuazelę (z fr.) — panienkę. [przypis redakcyjny]

10. udziele — dziś popr.: udziale. [przypis edytorski]

11. z wódką to ziele — absynt, zabójczy napój robiony na piołunie, ulubiony przez francuską cyganerię; dziś wyrób jego zabroniony. [przypis redakcyjny]

12. Ałła, Allach — nazwa Boga u mahometan. [przypis redakcyjny]

13. kacykat — od kacyk: wódz plemienny; urzędnik samowolnie wykorzystujący swoje stanowisko, sprawujący władzę nie licząc się z przepisami. [przypis edytorski]

14. Ozyrys — bóstwo egipskie. [przypis redakcyjny]

15. żurfiks (z fr. jour fixe) — stały dzień cotygodniowych lub comiesięcznych przyjęć. [przypis redakcyjny]

16. chaîne (fr.) — łańcuch; tu: figura w kadrylu. [przypis redakcyjny]

17. ćpać (daw. pot.) — żarłocznie jeść. [przypis edytorski]

18. sądek — zdr. od dawnego sąd: naczynie (np. na płyny). [przypis redakcyjny]

19. w Kołomyje — do kołomyjki (tańca). [przypis redakcyjny]

20. śćmić (daw.) — pociemnieć, zasnuć mgłą. [przypis edytorski]

21. ócz — dziś popr.: oczu. [przypis edytorski]

22. brevis vita (łac.) — krótkie życie. [przypis redakcyjny]

23. brus — kamień do ostrzenia. [przypis redakcyjny]

24. włósie — dziś popr.: włosie. [przypis edytorski]

25. basetla — ludowy instrument strunowy; kontrabas; wiolonczela. [przypis edytorski]

26. asceza — surowość obyczajów, wyrzeczenie się. [przypis redakcyjny]

27. Żyj, używaj, ile wlezie... — wszystkie te rady i zachwyty trzeba brać oczywiście w sensie ironicznym. [przypis redakcyjny]

28. wskrzesa — dziś popr.: wskrzesza. [przypis edytorski]

29. Styks — w gr. mit. rzeka okrążająca siedmiokrotnie świat podziemny Hadesu. [przypis redakcyjny]

30. krzyka — od krzyczy, por.: krzykacz. [przypis edytorski]

31. police — półki. [przypis redakcyjny]

32. amor (łac.) — miłość [przypis redakcyjny]

33. opus — dzieło. [przypis redakcyjny]

34. niwa — pole uprawne; dziedzina działalności. [przypis edytorski]

35. niebożę — biedactwo, nieborak, ktoś nieszczęśliwy. [przypis edytorski]

36. koncha — muszla. [przypis edytorski]

37. stadło — małżeństwo, para małżeńska. [przypis edytorski]

38. Gehenna — tu: piekło, potępieńcze męki. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lemanski-z-nowenny

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Aneta Rawska.

Okładka na podstawie: Geraint Rowland, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.