Bolesław Leśmian

Ballada dziadowska

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Ballada dziadowska

Postukiwał dziadyga o ziem¹ kulą drewnianą, 

Miał ci nogę obciętą aż po samo kolano. 

Szedł skądkolwiek gdziekolwiek — byle zażyć wywczasu², 

Nad brzegami strumienia stanął tyłem do lasu. 

Stał i patrzał³ tym białkiem, co w nim pełno czerwieni, 

Oj da-dana, da-dana! — jak się strumień strumieni! 

Wychynęła⁴ z głębiny rusałczana dziewczyca⁵, 

Obryzgała mu ślepie, aż przymarszczył pół lica⁶. 

Nie wiedziała, jak pieścić — nie wiedziała, jak nęcić? 

Jakim śmiechem pośmieszyć, jakim smutkiem posmęcić? 

Wytrzeszczyła nań⁷ oczy — szmaragdowe płoszydła⁸ — 

I objęła za nogi — pokuśnica⁹ obrzydła. 

Całowała uczenie, i łechtliwie, i czule, 

Oj da-dana, da-dana! — tę drewnianą, tę kulę! 

Parskał śmiechem dziadyga w kark poklękłej¹⁰ ułudy, 

Aż przysiadał na trawie, jakby tańczył przysiudy¹¹. 

Aż mu trzęsła się broda i dwie wargi u gęby, 

Aż się kulą obijał o perłowe jej zęby! 

«Czemuż jeno¹² całujesz moją kłodę stroskaną? 

Czemuż dziada pomijasz aż po samo kolano? 

Za wysokie snadź¹³ progi dla czarciego nasienia¹⁴, 

Ty, wymoczku rusalny — ty, chorobo strumienia! 

Pieszczotami to drewno chcesz pokusić do grzechu? 

Oj da-dana, da-dana! — umrę chyba ze śmiechu!» — 

Spowiła go ramieniem, okręciła, jak frygą¹⁵! 

«Pójdźże ze mną, dziadoku — dziaduleńku — dziadygo! 

Będę ciebie niańczyła na zapiecku¹⁶ z korali, 

Będę ciebie tuczyła kromką żwiru spod fali. 

Będziesz w moim pałacu miał wywczasy niedzielne, 

Będziesz pijał z mej wargi pocałunki śmiertelne!» 

Pociągnęła za brodę i za torbę żebraczą 

Do tych nurtów pochłonnych¹⁷, co się w słońcu inaczą¹⁸. 

Nim się zdążył obejrzeć — już miał falę na grzbiecie — 

Nim się zdołał przeżegnać — już nie było go w świecie! 

Zakłębiły się nurty — wyrównała się woda, 

Znikła torba dziadowska i łysina, i broda! 

Jeno kloc ten chodziwy¹⁹ — owa kula drewniana 

Wypłynęła zwycięsko — oj da-dana, da-dana! 

Wypłynęła — niczyja, nienależna nikomu, 

Wyzwolona z kalectwa, wypłukana ze sromu²⁰! 

Brnęła tędy — owędy szukająca swej drogi, 

Niby szczątek okrętu, co się wyzbył załogi! 

Grzała gnaty na słońcu ku swobodzie, ku życiu, 

Zapląsała radośnie na swym własnym odbiciu! 

I we żwawych poskokach²¹ podyrdała przez fale, 

Oj da-dana, da-dana! — w te zaświaty — oddale! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. ziem (daw.) — dziś popr.: ziemia. [przypis edytorski]

2. wywczas — odpoczynek, urlop. [przypis edytorski]

3. patrzał — dziś popr. forma 3 os. lp cz.przesz.: patrzył. [przypis edytorski]

4. wychynąć — tu: ukazać się na powierzchni. [przypis edytorski]

5. dziewczyca — dziewczyna. [przypis edytorski]

6. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

7. nań — na niego. [przypis edytorski]

8. płoszydło (neol.) — coś, co straszy. [przypis edytorski]

9. pokuśnica — ta, która kusi. [przypis edytorski]

10. poklękły — klęczący. [przypis edytorski]

11. przysiud — przysiad, figura taneczna. [przypis edytorski]

12. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

13. snadź (przestarz.) — widocznie. [przypis edytorski]

14. czarcie nasienie — wyzwisko: zła osoba. [przypis edytorski]

15. fryga (daw.) — bąk, zabawka dziecięca. [przypis edytorski]

16. zapiecek — tu: posłanie. [przypis edytorski]

17. pochłonny — pochłaniający. [przypis edytorski]

18. inaczyć (daw.) — zmieniać. [przypis edytorski]

19. chodziwy — wytrzymały w chodzeniu. [przypis edytorski]

20. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]

21. poskok (daw.) — podskok. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lesmian-ballada-dziadowska/

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Łąka, wyd. J. Mortkowicz, Warszawa, 1920

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marianna Czabator, Marta Niedziałkowska, Weronika Trzeciak, Hanna Zając.

Okładka na podstawie: Claude Monet, Île aux Fleurs near Vétheuil, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-11-04.