Bolesław Leśmian

Dąb

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Dąb

Zaszumiało, zawrzało, a to właśnie z dąbrowy¹ 

Wbiegł na chóry kościelne krzepki upiór dębowy 

I poburzył organy rąk swych zmorą nie zmorą, 

Jakby naraz go było wespół² z gędźbą³ kilkoro. 

Rozwiewała się, trzeszcząc, gałęzista czupryna, 

I szerzyła się w oczach niewiadoma kraina, 

A on piersi wszem dudom⁴ nastawił po rycersku, 

A w organy od ściany uderzał po siekiersku! 

Grajże, graju⁵, graj, 

Dopomóż ci Maj, 

Dopomóż ci miech, duda 

I wszelaka ułuda! 

Bił prawicą na lewo, a lewicą na prawo, 

Pokrzyżował ryk z jękiem, a lamenty ze wrzawą, 

Aż z tej dudy — marudy dobył dłonią sękatą 

Pieśń od wnętrza zieloną, a po brzegach kwiaciatą. 

Wyszli święci z obrazów, bo już mają we zwyku⁶, 

Że się garną śmierciami do śpiewnego okrzyku. 

I Bóg przybył skądinąd, niebywały w tej porze, 

Niebywały, lecz cały zasłuchany! O, Boże! 

Grajże, graju, graj, 

Dopomóż ci Maj, 

Dopomóż ci miech, duda 

I wszelaka ułuda! 

Grał ci drzewne obłędy, sen umarłej zieleni, 

Rozpacz liści, porwanych wirem zimnych strumieni, 

I grał marsze żałobne muchomorów, co kroczą 

Jedną nogą donikąd, kiedy zgon swój zaoczą⁷. 

I grał o tym, jak mszary⁸ jeno⁹ milczą a milczą, 

Jak śmierć leśna śpi na wznak pod jagodą, pod wilczą¹⁰, 

I jak rosa bez oczu swymi łzami się nęka, 

I jak drzewo pod ziemią w nagły żal się rozklęka! 

Grajże, graju, graj, 

Dopomóż ci Maj, 

Dopomóż ci miech, duda 

I wszelaka ułuda! 

A gdy śpiew mu uderzył durem¹¹ leśnym do głowy, 

Grał wszystkimi jarami¹² wszystkie naraz parowy¹³! 

Aż ten ołtarz zlękniony, gdzie wyzłota¹⁴ się święci, 

Chciał już runąć na ziemię, lecz potłumił swe chęci. 

A on wpodłuż¹⁵ organów, stare miażdżąc im koście¹⁶, 

Porozpędzał swe dłonie, jak te nogi po moście, 

I rozwiawszy tłum dźwięków po pieśniowym rozłogu¹⁷, 

Wygrzmiał z miechów to wszystko, co las myśli o Bogu! 

Grajże, graju, graj, 

Dopomóż ci Maj, 

Dopomóż ci miech, duda 

I wszelaka ułuda! 

Między Bogiem a grajem znikła inszość¹⁸ i przedział, 

Skoro Bóg się o sobie snów dębowych dowiedział. 

«Odkąd żyję na świecie, a wszak jestem wieczysty, 

Nigdym dotąd nie słyszał¹⁹ takiego organisty!» 

Grajek znawstwu bożemu na pamiątkę i chwałę 

Porozbujał pieśń górą w dwa ruczaje²⁰ niestałe, 

Rozmurawił²¹ ją dołem, aż się kościół zielenił, 

A cienistym przyśpiewem twarz słuchacza ocienił! 

Grajże, graju, graj, 

Dopomóż ci Maj, 

Dopomóż ci miech, duda 

I wszelaka ułuda! 

I Bóg słuchał wzruszony, słuchał duszą bezkreśną²², 

A w tej duszy mu było i ruczajno, i leśno, 

I coś jeszcze miarkował²³, i coś dumał na stronie, 

I biegł żywcem do grajka, i wyciągał swe dłonie! 

Święci, wiedząc, co czynią, w nagłej cudom podzięce 

Poklękali radośnie, wziąwszy siebie za ręce, 

Bo od kiedy świat światem, a śmierć jego obrębem, 

Po raz pierwszy Bóg, płacząc, obejmował się z dębem! 

Grajże, graju, graj, 

Dopomóż ci Maj, 

Dopomóż ci miech, duda 

I wszelaka ułuda! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. dąbrowa — las dębowy. [przypis edytorski]

2. wespół — wspólnie. [przypis edytorski]

3. gędźba (starop.) — muzyka, gra. [przypis edytorski]

4. dudy — instrument ludowy składający się z piszczałek, do których powietrze tłoczono za pomocą skórzanego miecha. [przypis edytorski]

5. graj — muzyk. [przypis edytorski]

6. zwyk — nawyk. [przypis edytorski]

7. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

8. mszar — bagienna roślinność. [przypis edytorski]

9. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

10. pod wilczą — chodzi o wilczą jagodę. [przypis edytorski]

11. dur — odurzenie. [przypis edytorski]

12. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

13. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]

14. wyzłota — pozłota. [przypis edytorski]

15. wpodłuż — dziś popr.: wzdłuż. [przypis edytorski]

16. koście — dziś popr. forma B. lm rzecz. kość: kości. [przypis edytorski]

17. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]

18. inszość (daw.) — inność. [przypis edytorski]

19. nigdym dotąd nie słyszał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nigdy dotąd nie słyszałem. [przypis edytorski]

20. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]

21. rozmurawić (neol.) — zazielenić. [przypis edytorski]

22. bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]

23. miarkować (daw.) — dostrzegać, orientować się, rozumieć. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lesmian-dab/

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Łąka, wyd. J. Mortkowicz, Warszawa, 1920

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marianna Czabator, Marta Niedziałkowska, Weronika Trzeciak, Hanna Zając.

Okładka na podstawie: Claude Monet, Île aux Fleurs near Vétheuil, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-11-04.