Bolesław Leśmian

Noc bezsenna (cykl)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Noc bezsenna (cykl)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Noc bezsenna

Świeci woda o północy, 

Księżyc okna przewiał wskroś¹. 

Pełen mocy i niemocy 

Księżyc okna przewiał wskroś. 

Bezimienne i ponure 

Idą ku mnie poprzez chmurę: 

Mrok — po pierwsze, blask — po wtóre², 

A po trzecie — jeszcze ktoś. 

Gdy tak słucham przyczajony, 

Ktoś zapukał raz i raz, 

W moje wrota z tamtej strony 

Ktoś zapukał raz i raz. 

Kto tam puka w moje wrota? 

«To — my: Wicher i Tęsknota, 

I ja — Ciemność spopod³ płota, 

Otwórz prędzej, bo już czas!» 

Otworzyłem w imię Boga — 

Wszystko troje wbiegło snać⁴! 

Tętni pułap⁵ i podłoga: 

Wszystko troje wbiegło snać! 

I zdobywszy łoże moje, 

Co zna nocne niepokoje, 

Wszystko troje, wszystko troje 

Legło rzędem, aby spać. 

«Razem z tobą będziem⁶ spali 

W jednym łożu za pan brat. 

Niech się przyśni sznur korali 

W jednym łożu za pan brat». 

Wicher przez sen w bok się miota, 

Jęczy Ciemność spopod płota, 

I przeciąga się Tęsknota, 

Ziewająca w cały świat! 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

[Tam na obczyźnie, gdy próżni ostoję...]

Tam na obczyźnie, gdy próżni ostoję 

Noc wiekuista w bezgraniczach da mi, 

Pójdę, zbłąkany pomiędzy śmierciami, 

A co bądź spotkam — to nie będzie moje. 

Pełen niczyjej ciemności i zgrozy, 

Samemu sobie obcą będę marą — 

Z jakąż bym wówczas miłością i wiarą 

Modlił się choćby do obrazu brzozy! 

Jakże bym spłonął łzą szczęścia gorącą, 

Gdybym znienacka wśród mroków bezczynu 

Natrafił dłonią, Boga szukającą, 

Na gniazdo ptasie lub kwiaty jaśminu. 

W przeddzień swego zmartwychwstania

W przeddzień swego zmartwychwstania, w przeddzień żywota 

Bóg, leżąc w mogile, żmudne liczy chwile. 

A przykuła go do ziemi ciała ciężkota⁷. 

Śmierć mu w oczy wieje, a on samotnieje. 

I śni mu się na wprost lica⁸ 

Betlejemska błyskawica 

I żłób, i siano. 

I śni mu się brzeg jeziora ozieleniały, 

A smuga od łodzi po jeziorze chodzi, 

I śnią mu się owe gaje, co tak szumiały, 

Choć gajom boleśnie być marami we śnie! 

A to wzgórze, to oliwne, 

We wspomnieniu takie dziwne, 

Takie dalekie! 

I śnią mu się nasze twarze, niby niczyje, 

Ręce nasze krwawe i lewe, i prawe — 

I to życie, co po śmierci nie wie, gdzie żyje, 

Jeno⁹ szuka siebie po własnym pogrzebie. 

Mówmy wobec jego zgonu 

To, co mówi dzwon do dzwonu 

Późnym wieczorem. 

Nie zakłóćmy snu bożego, bożej niemoty¹⁰! 

Któż Boga obudzi pierwszy spośród ludzi? 

Kto rozepnie w jego cieniu swoje namioty? 

Cień się jego szerzy w bezbrzeż po bezbrzeży, 

A my stójmy zwartym kołem 

I śnijmy się Bogu społem¹¹, 

Póki czas jeszcze. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

[W kraju bardzo dalekim, smucąc się ku wiośnie...]

W kraju bardzo dalekim, smucąc się ku wiośnie, 

Tak synowie swym ojcom mówią bezlitośnie: 

«O, jakże wy bezradni! O, jakże wy starzy! 

Już nie chcemy w chałupach widzieć waszych twarzy, 

Już zabrakło nam lichej szczęścia odrobiny, 

By się z wami podzielić z nadejściem godziny, 

I łez w oczach nam zbrakło¹², ażeby ich solą 

Zaprawić czczość¹³ tych bólów, co wiedzą, że bolą, 

Już nas nie stać na smutek, co się w nas zapodział! 

Oto skończył się smutku, łez i szczęścia podział, 

Nożem sami przetnijcie nić swego żywota 

Tak, byśmy nie widzieli, jak śmierć wami miota! » 

Dzisiaj, gdym w blasku świecy na wprost ciebie siedział¹⁴, 

Wzrok mój, nagle zlękniony, to samo powiedział. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

[Po ciemku, po ciemku łkasz...]

Po ciemku, po ciemku łkasz, 

Bezradność twych łez rozumiem! 

Schorzałą śmiertelnie twarz 

Radośnie całować umiem. 

Do końca nie zbraknie¹⁵ mąk, 

Do końca wystarczy mocy! 

Zmarniałych, zmarniałych rąk 

Potrafię pożądać w nocy! 

Oględnie z rozkoszy mdlej 

Tą piersią, co z trudem dyszy! 

Do śmierci, do śmierci twej 

Wraz z tobą nawykam w ciszy. 

Warkocz

Znowu nędza do ucha nam śpiewa, 

I tej śpiewki słuchamy bezradnie. 

W piecu reszta dopala się drzewa — 

A co jutro uczynić wypadnie? 

Mówię do cię¹⁶ z koślawym uśmiechem: 

«Mam ja trąby, fujary, organy, 

Śpiewak ze mnie, co kupczy¹⁷ swym echem — 

Gdzież mam echu ustawić stragany?» 

Z bezmyślnego wyrazem skupienia 

Dzieci nasze w nas patrzą ciekawie. 

Ty mi ruchem wskazujesz ramienia 

Bose nogi, zwieszone na ławie. 

Ból się skrzętny w twych wargach trzepocze, 

Aż myśl zbawcza w tym bólu urasta: 

«Wiem, co zrobię! Obetnę warkocze 

I na sprzedaż poniosę do miasta! 

Głód je co dzień przepala zarzewiem, 

Co dzień wiotsze i wartość już tracą. 

Tak mi smutno i straszno, bo nie wiem, 

Ile ludzie za warkocz zapłacą?» 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Śnieg

Pamiętam ów ruchliwie rozbłyskany szron 

I śniegu ociężałe w gałęziach nawiesie¹⁸, 

I jego nieustanny z drzew na ziemię zron¹⁹, 

I uczucie, że w słońcu razem z śniegiem skrzę się. 

A on ciągle narastał tu w kopiec, tam — w stos, 

I drzewom białych czupryn coraz to dokładał, 

Ślepił oczy i łechtał podbródek i nos, 

I fruwał — i tkwił w próżni — i bujał, i padał. 

I pamiętam ów niski, wpół zapadły dom, 

I za szybami włóczek różnobarwne wzory. 

Kto tam mieszkał? Pytanie — czy człowiek, czy gnom²⁰? 

Byłem dzieckiem. Śnieg bielą zasnuwał przestwory. 

Dotknąłem dłonią szyby, mimo strachu mąk, 

I uczułem ślad hojny, niby czarów zbytek²¹. 

Tą dłonią dotykałem mych sprzętów i ksiąg, 

I niańki, by ją oddać na baśni użytek... 

Serce marło, gdym w dłoni unosił²² ten ślad 

W ciszę śniegu, co prósząc, weselił się w niebie. 

Śnieg ustał — i minęło odtąd tyle lat, 

Ile trzeba, by ślady zatracić do siebie. 

Jakże pragnąłbym dzisiaj, gdy swe bóle znam, 

Stać, jak wówczas, przed domu wpół zapadłą bramą 

I widzieć, jak śnieg ziemię obiela ten sam, 

Śnieg, co fruwa i buja, i pada tak samo. 

Z jakimż płaczem bym zajrzał — niepoprawny śniarz²³ — 

Do szyby, by swą młodość odgrzebać w jej szronie — 

Z jakąż mocą bym tulił uznojoną²⁴ twarz 

W te dawne, com je stracił, w te dziecięce dłonie!  

Przypisy:

1. wskroś (daw.) — przez, na przestrzał. [przypis edytorski]

2. wtóry (daw.) — drugi. [przypis edytorski]

3. spopod (gw.) — spod. [przypis edytorski]

4. snać a. snadź (przestarz.) — widocznie. [przypis edytorski]

5. pułap — sufit. [przypis edytorski]

6. będziem (gw.) — będziemy. [przypis edytorski]

7. ciężkota — ciężkość. [przypis edytorski]

8. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

9. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

10. niemota — niemożność mówienia. [przypis edytorski]

11. społem (daw.) — wspólnie. [przypis edytorski]

12. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]

13. czczość — głód, pustka. [przypis edytorski]

14. gdym w blasku świecy na wprost ciebie siedział — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy (...) siedziałem. [przypis edytorski]

15. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]

16. do cię — dziś popr.: do ciebie. [przypis edytorski]

17. kupczyć — czynić przedmiotem handlu rzeczy, które nie powinny być źródłem materialnego zysku. [przypis edytorski]

18. nawiesie (neol.) — nagromadzenie czegoś. [przypis edytorski]

19. zron (neol.) — spadanie; od czas. ronić, tj. upuszczać, powodować spadanie. [przypis edytorski]

20. gnom (pogard.) — niski człowiek. [przypis edytorski]

21. zbytek (iron.) — przesada w czymś. [przypis edytorski]

22. gdym w dłoni unosił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy (...) unosiłem. [przypis edytorski]

23. śniarz (neol.) — marzyciel. [przypis edytorski]

24. uznojony (daw.) — zmęczony. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lesmian-noc-bezsenna-cykl/

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Łąka, wyd. J. Mortkowicz, Warszawa, 1920

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Wiktoria Bogacka, Paulina Choromańska, Marianna Czabator, Radek Czajka, Radosław Czajka, Gabriela Izdebska, Aleksandra Kopeć, Aleksandra Kopeć-Gryz, Dorota Kowalska, Marcin Koziej, Maja Kubala, Marta Niedziałkowska, Martyna Sawicka, Aleksandra Sekuła, Nela Zatkalik.

Okładka na podstawie: Klaverbloemen, Jac van Looij, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-01-31.