Bolesław Leśmian

Dżananda

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Dżananda

Herminii Naglerowej¹ z wyrazami 

uznania i przyjaźni nieustannej 

Szedł Dżananda tym lasem, gdzie bywać snem mogę, 

A miał drogę — na oślep. Wiadomo: miał drogę! 

Węże w blask się nicości wśniwały plamiście, 

Słoń się wzgórzył w zaroślach, ciemniejąc łbem w liście. 

Małpy w żarach niechlujnych pławiły wzrok dziki, 

Ogonem nieprzytomne gmatwając storczyki. 

Lampart futrem przegrzanym polegał na grzbiecie 

I ssał łapę, ślepiami gnuśniejąc w zaświecie, 

A mrowiska, skąd mrówki jak wylew krwi płyną, 

Pachniały młodej myrry chętną wypociną. 

Tchu nie stało wieczności! Nie drgnęły upały! 

Świat i zaświat tym samym snem nieruchomiały. 

Nie bruździły się trawy, nie skrzypiały krzaki, 

Nie szumiały mangowce, nie śpiewały ptaki. 

Jedna cisza — od nieba, a druga — od lasu, — 

Cisza ciszy — nie słyszy... Czas nie czuje czasu... 

Dżananda, snem trącony, na polanę zboczył 

I zaoczył dziewczynę... I znowu zaoczył... 

Leżała, dłużąc w trawie swój dreszcz jednolity. 

Paw z nią gruchał, a w pawiu tkwił Indra ukryty. 

Porzucił praistnienia zjesieniałość górną, 

By się nasnuć jej w oczy tak barwno i piórno! 

Krył się w ptaku na prędce i krył się nieściśle, 

W pawim wątku, jak w trwożnym mętniejąc domyśle, — 

I puszyściał jej w szyję i szeptał do ucha, 

Aż mu coś odszepnęła dziewczyna-szeptucha, 

I zaśmiała się nagle z całej w słońcu duszy, 

Usznymi paluszkami zatykała uszy, 

I dyszała do pawia, a paw do niej dyszał, 

Lecz tego, co mówili, Dżananda nie słyszał. 

Śniadą w twarzy miał zawiść, a w oczach miał drwinę, 

Duchem smaglił się w pawia. Już kochał dziewczynę! 

I, gdy paw zmyślnym dziobem włos sypki rozstrząsał, 

Łuk pochwycił i strzałę w łeb ptaka nadąsał! 

Spłoszył się Bóg, w ptaszęcym ledwo skryty ciele, 

I odfrunął z trzepotem w bliskie różnoziele. 

Zlękłym piersiom, gdy strzała żer nowy odgadła, 

Zbrakło pawiej osłony. Dziewczyna — upadła! 

I o ziem cisnął Indra upierzenie ptasie, 

Co w świat, warcząc, pomknęło, — i pobladł w bezczasie 

I zawołał: «Kto zgadnie człowieka i strzałę? 

Jam dla ciebie te piersi powcielał w sny białe! 

We mnie godził cios wszelki, tym kształtom zadany»! — 

I pokazał na biodrze ciąg dalszy jej rany... 

A ciąg dalszy był nieco podobny do kwiatu: 

Źdźbło nieba na szypułce Bożego szkarłatu. 

«Spal te zwłoki na kwiatach, gdzie zeszła się ze mną, 

Gdym cię jeszcze przyszłością miłował daremną! 

Kto dziewczynę przybłąkał w twych pragnień ustronie? 

Kto wypulchnił jej wargi i wyśnieżył dłonie? 

W tęcze pawie wbóstwiony szalenizną ducha, — 

Kto twe imię — twarz twoją wmawiał jej do ucha?  

Kto miłości i smutku nauczył zawczasu, 

Byś kochany był pierwej, nim wejdziesz do lasu? 

Aleś ty — wzgardco pawia — zamyślił grześć w grobie 

Tego, co los twój w piórach rozszeptał i w dziobie? 

Boga chciałeś zmóc w ptaku? Nikczemny sen karła! 

Ptak odleciał! — Bóg żyje! — Dziewczyna umarła!» — 

I zezem spojrzał Indra na śmierć i na życie 

I zniknął! — I był tylko ten zanik w błękicie! 

I wrzask pawia skądinąd — i cisza niezwłoczna... 

A kto widział tę ciszę, — ten wie, że widoczna. 

I popatrzył Dżananda na zwłoki dziewczęce 

I pomyślał: «To właśnie — jej usta, jej ręce»... 

I pomyślał osobno: «To właśnie — jej ciało. 

Gdzie ów czas, który płynął, nim wszystko się stało? 

Trzebaż było aż takiej miłości i trwogi, 

Bym ją stracił, gdy byłem już do niej wpół drogi? 

Trzebaż było aż Boga i strzały, i pawia, 

Bym takiego dosięgnął w ciemności bezprawia? 

Gdyby Bóg się nie spłoszył, a ptak się nie minął, 

Boga tylko bym zabił! Bóg tylko by zginął! 

Ale tak się to niebo skiełznęło po niebie, 

Że nie wiem, czy za Boga — czy zmarła za siebie? 

I tak się poździerzgało istnienie z istnieniem, 

Że śmierć stała się błędem, a błąd — przeznaczeniem!»  

I nie wiedział Dżananda, czym w mgłach jego winy 

Paw się różni od Boga, a Bóg od dziewczyny? 

I nie wiedział, kto strwonił pierś, co się wykrwawia? 

On — czy paw nie bez Boga? — Czy Bóg nie bez pawia? 

I nie wiedział, czyj zamysł, ani zbrodnia czyja? 

Kto tu kocha — kto ginie — kto kogo zabija? 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Herminia Naglerowa (1890–1957) — pisarka i publicystka, z zawodu nauczycielka; w dwudziestoleciu międzywojennym publikowała realistyczną prozę z elementami ekspresjonizmu pod pseudonimem Jan Stycz, działała w Związku Literatów Polskich i PEN-Clubie; po wojnie na emigracji w Londynie, pełniła funkcję wiceprezeski Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/napoj-cienisty-dzanada

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Napój cienisty, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa 1936

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Agnieszka Ginalska, Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.