Bolesław Leśmian

Eliasz

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Eliasz

Adamowi Szczerbowskiemu, w imię 

wspólnej wiary w zwycięstwo sztuki nad 

rozpanoszoną zmorą szarego człowieka.  

Wziął go wicher i uniósł na ognistym wozie. 

Leciał rozzuchwalony w powietrzu i w grozie, 

Płaszcz swój zrzucił na ziemię, by z wyżyn rozstania 

Płaszczem ziemi dosięgnąć na znak pożegnania.  

I odtąd już go nigdy na ziemi nie było.  

Wszechświat stał mu się błędną wokół bezmogiłą. 

Ledwo skrzyć się nadążył rozbłyskaniec boży, 

By światłem zmuskać stada zdziczałych bezdroży. 

W twarz go biły obłoków wzburzone jaśminy, 

Wóz miotał w byle wieczność ognia rozprószyny, 

A on patrzył w to tylko, co w dal się rozwidnia, 

I, górując — dołując, mknął, jak śród białydnia! 

Jęczała Nieskończoność, kół miażdżona złością, 

A gwiazdy rozpaczały nad Nieskończonością!  

Zezem spojrzał na Wenus, w jej śmigłe zaświaty, 

Gdzie się gęstwił do lotu ptak żywcem liściaty, 

Co zaledwo się różnił od dębów i sosen 

I tą właśnie różnicą leciał w sen — pierwosen. 

Prażywicznych wybroczyn leśne ustoiny 

Wywiały czad istnienia w pobliża męt siny, 

I mroki, woń ożywczą węsząc bezrozumnie, 

Zaroiły się wokół wroniście i tłumnie.  

A prorok przetarł oczy i przynaglił biegu. 

Rozpędzony na zawsze w tę noc bez noclegu 

Saturn, niebem zdyszany, dniał w nurtach ciemnoty 

I biegł ścieżką domyślną — niepochwycień złoty. 

I Jowisz jak tęczowa przewinął się plucha, 

I Neptun jak cienista przemknął zawierucha, — 

A wóz boży, płomienie rozchyżywszy czujne, 

Minął słońca podwójne i słońca potrójne 

I brnął w gąszcz, gdzie z nicością zmieszane na poły, 

Włóczą się niedowcieleń pełzliwe męcioły. 

Tu właśnie samo z siebie wyłonione Śnisko, 

Mgłami się ocierając o wieczność pobliską, 

Lęgło w chorym przezroczu jadowitą chatę 

Z oknami rozwartymi na śmierci poświatę, 

A niczyje i nikim nie będące ciało 

Do jej progów omylnym łbem się przyśniwało, 

By wygoić ich kurzem od dołu do góry 

Rozjątrzoną bezdomność chciwej szczęścia skóry. 

Tu tkwiły włóczyzmory, w swym konaniu zwinne, 

Pstrocinami złych ślepi migotliwie czynne, 

Strawione zaraźliwym liszajem niebytu, 

A łase na ułomną podobiznę świtu... 

Tu mgławice dłużyły rąk wyłudę białą 

W schłon próżni, gdzie się dotąd nic jeszcze nie stało, 

Strzęp świata, zdruzganego na prochy w przestworzu, 

Bławatkował zadumą o świetlącym zbożu... 

Ale prorok, w tęsknoty zapodziany trudzie, 

Nie zważał na to rojne w niebiosach bezludzie 

Upojony tchem mgławic, zwycięsko rozpędny, 

Wsparty o krawędź wozu, a sam — nadkrawędny 

Ścigał bezkres i piersią czuł radość pościgu. 

A gwiazdy, drobniejące za nim w okamigu, 

I światy, co we wprawnym kołują obłędzie, 

I to życie, co pragnie trwać zawsze i wszędzie, 

I ziemskiego pobytu krzątliwa śródzielność, 

Świat i zaświat, i dusza — śmierć i nieśmiertelność, — 

Wszystko zbladło, zmarniało w wyżynnym wspomnieniu. 

Jak sen, co śnić się nie chce, a śni się wbrew chceniu. 

A właśnie uwikłany w czepliwym obłoku 

Trup anioła przelatał z bielmem śmierci w oku. 

Dziwny zdał się w pobliżu ogrom tego ciała 

I małość pustej śmierci, co w nim wciąż malała. 

Skrzydłami się w pozgonny żal nad sobą śnieżył, 

Co raz wyżej ulatał — co raz wyżej nie żył!  

Stąd już blisko do Boga! Już Eliasz zobaczył, 

Jak Bóg Smugą świetlistą w chmurze się zaznaczył. 

Oczom była dostępna tej Smugi połowa, 

Resztę, blednąc, zgadywał, a Bóg rzekł te słowa: 

— «Chcę ci wyznać to, czego nie wyznam nikomu. 

Świat mój mija się ze mną! Źle mi w moim domu! 

Mogłem niegdyś przymusić nicość jeszcze młodą 

Do uśmiechu w mrok inny! Mrok nie był przeszkodą... 

Gdybym dał inny rozkaz, innych snów narzędzie, 

Czy byłoby inaczej, niż jest i niż będzie?»... 

— «Śniłem o tym — rzekł prorok. I posłuszny słowu — 

Śniłem» — powtórzył ciszej, a Bóg mówił znowu: 

— «Życiem tworzył! Tak, właśnie! Nieodparte życie! 

Na gwiazdach, na dnie jezior, na pagórów szczycie, 

W lwich paszczękach, w kłach wężów i w snu pozawzroczach, 

W jamach krecich, w łzach ludzkich, i w wargach, i w oczach, 

Nawet w miazgach padliny, w tumanach bez treści 

Jeszcze coś się mocuje, krząta i szeleści! 

Cóżem jeszcze mógł czynić? Jaką wybrać drogę? 

To — wszystko. Twór skończony. Nic nad to nie mogę!» 

I głos rozległ się echem i zamilkł niebawem. 

Eliasz głosu Bożego słuchał mimopławem, 

Ale biegu nie zwalniał. — «Smugo! — szepnął — Smugo! 

Niech Cię z chmur tym imieniem wygarniam niedługo, 

Nim zgaśniesz!... A, gdy zgaśniesz, znowu powiem: Boże! 

Nie wiem, gdzie Twoje brzegi, a gdzie moje morze? 

Lecz wiem, żem policzony pomiędzy Twe ptaki: 

Chcę lecieć w Twoją przyszłość! O, daj mi lot taki!» 

Zaiskrzyła się Smuga — i mrok bez oporu 

Przyjął skrę... Coś błysnęło w pamięciach przestworu, 

Lecz nastała ta cisza, co nic nie pamięta. 

Słychać było, jak czas się po gwiazdach wałęta...  

I rzekł Bóg: — «Chciałbym ciebie zachować zazdrośnie 

Mym niebiosom — Spójrz! Wszechświat ma się już ku wiośnie!»  

Eliasz z wozu wynurzył swą pierś i urwiście 

Zwisł nad głębią i dłonie wprzód rozwiał, jak liście, 

I tak trwał, niby nagła mroków uroślina, 

Co pnączem swego ciała w bezmiary się wspina, 

I, wargami zmacawszy chłód gwiezdnych przezroczy, 

Do Boga wzwyż i na wprost mówił w cztery oczy: 

— «Tak, mogło być inaczej! Słowa śmiesznie złote 

Dla zbłagania ciemności! Chcę iść w tę Innotę, 

Chcę być tam, gdzieś nie bywał! Chcę walczyć sam na sam! 

Niech czuję, że zwyciężam, lub wiem, że wygasam! 

Chcę wzburzoną swodobą przekroczyć mą dolę! 

Puść mnie tam — w bezbożyznę! Puść — na wolną wolę! 

Postroń wszystko, co było! Nie poskąp mi lotu! 

Już — z Tobą!... Już — bez Ciebie!... Nie żądaj powrotu!» 

Smuga zgasła, i Eliasz wziął jej Zmrok za zgodę. 

Wiatr pobruździł głąb nieba, jak jeziorną wodę, 

A on pędził na oślep i Zgasłą ominął. 

Wolny, Bogu zbyteczny — sam teraz popłynął 

Wyżej i niebezpieczniej w ten zmierzch ponadniebny, 

Gdzie już nie ma stworzenia i Bóg — niepotrzebny! 

Wszechświat skończył się... W oczach, niby gwiazd utrata, 

Utkwiła mu ta nagła skończoność wszechświata. 

Zmógł się z lotem ostatnią swych pragnień bezsiłą.  

I odtąd już go nigdy w wszechświecie nie było.  

Wóz się zachwiał. Skry jego, niby ślepie wilcze, 

Lśniły, przejrzawszy na wksroś zamysły tubylcze. 

I spełniło się... Eliasz czuł przez jedną chwilę, 

Że spełniło się właśnie... I czuł tylko tyle... 

Pochłonęła go drętwa i pilna Ciszyzna. 

Wiedział, że Bóg — daleko, — że nic mu nie wyzna. 

Dreszcz lęku w nim zanikał raz jeszcze — raz jeszcze, — 

I wstrząsnęły nim obce ciału przeciwdreszcze. 

Czekał, do jakich mroków pierś chętną dołoni? 

Dłoń wyciągnął w niewiedzę... Lecz minął czas dłoni! 

Rozwarł oczy... Czas oczu minął niepochwytnie! 

Już nie było błękitu, więc trwał bezbłękitnie. 

Dróg nie było, więc drogi na pewno nie zmylił, 

I z wozu gasnącego w bezświat się wychylił, 

By stwierdzić jasnowidztwem ostatniego tchnienia 

Możliwość innej jawy, niż jawa Istnienia! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/napoj-cienisty-eliasz

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Napój cienisty, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa 1936

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Agnieszka Ginalska, Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Takashi(aes256)@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.