Bolesław Leśmian

Wół wiosnowaty

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wół wiosnowaty

Pierwszy upał wiosenny, skrząc się po murawach 

Ślepi szyby w chałupach i wodę we stawach. 

Muchy ruchem celowym — a bez celu krążą. 

W jeden powój miłosny dwie łątki¹ się wiążą. 

Świerszcz wzniósł nogę — na baczność, a drugą — w sen dłuży... 

Gardziel kwiatu drobnego zachłysnął bąk duży, — 

Tylko wół, co tej wiosny czad² chłonie morderczy, — 

Jak rogata mogiła³, w pustkowiu pól sterczy! 

Źle mu! Przemęczył żebra, przepracował płuca! 

Pole w ślepiach kołuje... Mrok do łba się rzuca... 

Nigdy dotąd nie tracił ziemi pod kopytem... 

Stracił teraz i runął!... Runął — całym bytem! 

Za duży — dla litości, dla snu — zbyt brzuchaty... 

A że zemdlał na wiosnę — zwie się Wiosnowaty⁴. 

Toć go znałem! Miał w pysku — woń mlecznej ciepłoty, 

W której tchu źródłowieją ziół słodkie wypoty. 

Lubił słuchać, jak woda, wargą ssana czujnie, 

Na dno brzucha mu spada — dźwięcznie i niechlujnie... 

Lubił wgniatać kurzliwie w piach, lśnistszy⁵ od złota, 

Dreptające kopyta z przytwierdkami błota. 

Nie wiem, jak się to działo, — ale już o świcie 

Wchodził z widnokręgami w obłędne współżycie... 

Gdzie się zjawił — tam zawsze tkwił w snów bezokolu⁶, 

I bezdomniał w oborze — i daleczał w polu... 

Oczami, co się martwią, choć światu nie przeczą, 

Patrzył we mnie, jak w oddal — w mgłę ledwo człowieczą... 

Wierzył w Boga, nie wiedząc, że to — Bóg... Na miedzy 

Przystawał, by ciąg dalszy snuć owej niewiedzy. 

A nie bratał się z ciałem, co marło w niedoli, — 

Żył sam w sobie, — poza nim... A ono — niech boli... 

I zadrwiły zeń nagle niegodziwe kości: 

Nie zniósł wiosny — bez szczęścia, czaru — bez radości... 

Poraziło go słońce. Przyśniły się zgony... 

Skroń chylę i całuję łeb, snem pomącony, 

Twardy, jak głaz, co cierpi z trudem — nie od razu... 

Kocham upór męczeński — hej! — takiego głazu!... 

A on leży i leży... Muchy grzbiet obsiadły. 

Brzuchem w nicość się tłoczy, a wargi pobladły, — 

Jęzor z nich się w świat wywarł i na bok zwichnięty 

Śmierć liże, niby cukier, dany dla przynęty... 

Dzień przystanął opodal... Czas luzem się tuła... 

Jar pobliski brzmi osą, jak pusta szkatuła. 

Cisza stoi nad polem — żywa i gorąca, 

Lecz nad tą ciszą, z istnień utkaną tysiąca, 

Góruje tajemnicą drętwego mozołu 

Cisza — wezbrana w ciele zemdlonego wołu. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. łątka — rodzaj ważki o wysmukłym ciele, zielono lub niebiesko zabarwionym, mający dwie pary błoniastych, wydłużonych skrzydeł. [przypis edytorski]

2. czad — tlenek węgla, woń spalenizny, swąd; tu: wyziewy, duchota. [przypis edytorski]

3. mogiła — tu raczej: kopiec, kurhan, pagórek. [przypis edytorski]

4. Wiosnowaty — formacja słowotwórcza nawiązująca do takich określeń od chorób i cech, jak trędowaty, zezowaty, kołowaty itp., sugeruje, że wiosna zadziałała na wołu jak choroba. [przypis edytorski]

5. lśnistszy (neol.) — bardziej lśniący. [przypis edytorski]

6. bezokole (neol.) — miejsce lub stan poza czasem, poza wszelkimi okolicznościami, jak w terminie gramatycznym bezokolicznik. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/napoj-cienisty-wol-wiosnowaty

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Napój cienisty, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa 1936

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kosińska, Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska, Paula Rapiej, Weronika Trzeciak.

Okładka na podstawie: slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.