Józef Czechowicz

Nic więcej (tomik)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3169-8

Nic więcej (tomik)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

to wiem

dzień bursztynowy mija 

rok za rokiem przemija 

nielekko 

dłonie poety płoną 

aleś korono 

daleko 

nie spadasz jakoś na czoło 

a spadły pierwsze krople burzy 

w ogrodach ognia 

pomruk wybuchy wróży  

jeszcze zaczekam 

potem 

obalę się jak wszyscy trup 

i tak kiedyś zaleje sława ciemnym złotem 

grób 

sen

ziemio wonna winna i łunna 

bita mrokiem nocy szklannej 

śpiewem dzwonów dzwonna burgundia¹ 

durzy czarem snów porannych 

był ciemny po niwach tupał ulewą 

potem bębnił bębnił w napiętą przedmieść pustkę 

a wymykał się zwinnie lampom cieniom 

wieloręcznym drzewom 

sypiąc bezdźwięczny pieniądz 

szklisty boraks² lęku złego łuskę  

jeżeli nie podbiegnie do wodotrysku nie 

samo mu się nachyla lustrzane dno kwiaciarni 

a on obuchem³ w szybę 

gwizdnęły gwiazdy w szkle 

uch pękło i to jak w poprzek w głąb i wzdłuż 

no teraz jeszcze czarniej 

tyle tylko że w zapachu róż  

tancerkę skąd znów tancerka wiatrem wysoko nad bruk 

tancerka właściwie tancerz ministrant w złotogłowiu⁴ chłopię 

ten ciemny ten dudniący potoczył mu się do stóp 

snopem 

po obydwu szedł blask bo to był kwadrans rosy 

w rosie w blasku ptaki krakały jak podpalony las 

nie wstaniesz nie będziesz mógł  

złotogłów coraz wyżej słabo jaśnieje w górze 

i dobrze tak fala półkolami zalewała miasto emalią 

piana u klamek i szyb i biały szum na marmurze 

będzie gdzie rosnąć koralom 

gdy firmament⁵ od wód oddzieli struna 

smuga cienia wiotsza⁶ niż tego snu konstrukcje 

na wysokości świetlany punkt świetlik ministrant frunął 

na toni chyba już nic aha płatek nasturcji  

ziemia dzwonna głosami dzwonnic 

dźwięki w stuleciach niezmienne 

sny nad ranne bory sosenne 

pod brzaskiem przedświtu goni 

a ja gdzie jestem ja pod siecią promienistą 

która pulsuje łagodnie wówczas gdy światło przygasa 

leżę na złotej ikonie 

na łono przyjął mnie chłodne porfirogeneta⁷ chrystus 

wielkim znużeniem rubinów opasał 

rubiny nieszlifowane ciekną po dłoniach po skroni 

w przepaściach cisz odrywa się pierwszy kształt 

jest to obraz człowieka i snu i słowa wyśpiewanego 

dlaczego leżę tu i razem odpływam wzwyż 

dlaczego on będzie tam a ja na blachach ikony 

w głębinie cisz 

na piersi czy naprawdę na piersi ciemnolicego 

odpływa nowy mój kształt znów jeden znowu znów 

tak właśnie banie powietrza płyną z dna stawu pod nów 

byłżebym leżąc tak pełen duchów jak spichrz 

w niezrozumiałej z nimi żyjąc paraleli⁸ 

patrzę słucham bledsze się stają blaski powietrze głusza 

rubinowy urasta liść 

nie w gąszczu na bandaża bieli 

głowa głowa 

po nocy słońce na oczach muskało brew 

brew ziemi sennej w kołysance drzew 

ziemi sennej w drzewach gonnych⁹ stupokłonnych  

od szkarłatu obłoków tak łunna 

szklannym brzękiem cudów podchmurna 

w winnobraniach budzi się wonnych 

ziemia  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

przez kresy¹⁰

monotonnie koń głowę unosi  

grzywa spływa raz po raz rytmem 

koła koła  

zioła 

terkocze senne półżycie  

drożyną leśną łąkową  

dołem dołem  

polem  

nad wieczorem o rżyska zawadza  

księżyc ciemny czerwony 

wołam  

złoty kołacz¹¹ 

nic nie ma nawet snu tylko kół skrzyp  

mgława noc jawa rozlewna  

wołam kołacz złoty  

wołam koła dołem polem kołacz złoty  

kwiecień tych co bez troski

wiosną jasnych oddechów gołębianych słuchaj 

w pianie promyków ranek wiosnę wartko wiózł 

aż kipiał lazurowy puchar 

bo to radość biegła wzwyż po drzewach 

a seledyn młodziutkiej korony owych brzóz 

poblask z wisły od dołu rozgrzebał 

na wodzie lekki przewiew 

grzebieniem jeszcze sennym 

falę sycił 

promienny 

i szyby świecą kwietniowołagodny brzask 

w który się niebo wtula bo niebo tam osiada 

brzozy na błękit zachodzą 

od chwieją się znów przy chwieją 

raz wraz koleją 

raz wraz 

każda jest szumu strużącego się zieloną balladą 

a jak ten bruk uliczny kryształem błyszczy 

jakiem dudnieniem wtóruje wodogrzmotom kół 

jeszcze nie wszystko nie wszystko 

dzieciaczki po świętach w tornistrze 

resztę wiosny przywieziecie z pól  

nic więcej

niepokój z ognia 

siwobiały wodospad 

rozwiane włosy matki 

gdy je czesze rozcięły na pół 

smutek wlatuje przez okna 

dośnić dospać 

dosięgnąć katedr ostatnim 

obrotem kół 

jak tło mozaiki spękana 

ręka na trzonie łopaty 

moja może być zbrodnia 

i dobry dar 

janku joanno anna 

szepcze jesienny badyl 

skądże to w oczach wilgotnych 

rudy żar 

tak naznaczyło mnie signum¹² 

tonąc widzę w odmęcie 

widzę kto dni me ciosa 

z bólu i cyfr 

niczego nie rozstrzygną 

słupy płomienne w rzędzie 

kładą się 

jest kosa 

będzie wichr¹³ 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

z pamiętnika

już ty nie zejdziesz pewno haneczko na wybrzeże 

a lato znów tak jarkie¹⁴ i śmiech mój dobrze znasz 

dym szary polatuje nad barką nad więcierzem¹⁵ 

oplata wtedy także oplatał bujny maszt 

i lampy tu i echo krokami pustkę zszywa 

wyznaję było trwało braliśmy pełną garść 

a nikt nie wiedział o tym deszcze biegły po szybach 

tygodnie umykały spłoszony głupi chart 

nie zejdziesz ani nie wiem kto snu twojego strzeże 

lato haneczko śmiech mój z dymem oplata maszt 

o fali przemijanie tak barka tak wybrzeże 

a liczko miałaś mokre i chłodne to od gwiazd  

spod bystro tnącej wodę kiedyś płynęła ręki 

pluskało kliny czarne niszczyły wiotką gładź 

wybijał odblask lampy srebrne i srebrne sęki 

dziecko 

po co mnie było brać 

śpiewny pocałunek

o śpiew mój czochra suchą grzywę koń 

żurawie strzelają ciemne race 

za śpiewem wyrywa się z betonów klon 

chce iść 

a tylko kruche skrzydła gubi i liść 

skrzydła którymi bawią się blade i rumiane dzieci  

skowronek trąca strunę 

żurawie skowronki żurawie skowronki 

a jeszcze przecież 

obłoki białorune 

sypią się na staw na łąki 

na rano 

i namiot gładkich ramion  

miłość  

śpiew mój sam się lekko jak wstążka wysrebrnia 

ze mnie skowronków klonów konia obłoków 

światło niebios światło pieśni przebrną 

dno dnia zasłane pniami promieni sekund rosą 

śpiew mój ciało śpiewało 

melodię niosąc 

malowaną 

na kamienisty załom 

bryzgami pianą 

o chabrowe oczy nie dbam 

chabrowe oczy miał brat 

ale słodyczą krzepką napełnij 

łodygę ust jedwab 

zamilknę jak złoty kwiat 

nieśmiertelnik 

już już po pieśni chwyconej na pocałunku smycz 

nienazwane niejasne

smyczki ze struny na strunę 

karabiny z ramienia na ramię 

złotej firanki łunę 

uśmiech rozpruje 

choć tak smutna chorągiew na bramie  

chociaż kowal niósł podkowę w ogorzałej ręce 

niósł i grzmiało z głębi kuźni mimo pory wczesnej 

a tramwaje śpiewne kryły się czym prędzej 

za rogiem ulicy gdzie budynki rzeźni 

chmura szła i ciemny dym z komina statku 

tutaj na powiślu¹⁶ sam nie wiem co gra 

kozę prowadzili w starodrzewiu cień 

była pstra 

liryczne okno to i naprzeciw matko 

matko matko matko uśmiechać się chciej 

matko czy zgadujesz co wyrażam nawet 

łzy gniewu a nieraz pieką gdy nie zasnę 

chyba że ty także ulatywać umiesz 

słupem wichru wierszem w górę nad warszawę 

w to co jak północ niejasne 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

widzenie

wiatr wieści niósł a magiczna szła noc 

między grube kominy elektrowni 

ile słońc ile słońc 

niepodobnych  

miasto było ze złota że jarzyły się jezdnie 

blask siarkowy płynął po ścianach 

wielki świecie 

natchnienie zachwycenie ją weźmie 

a ona klęczy milcząca panna 

chwila chwalebna żywa 

i ani smugi żalu 

palce splecione rozrywać 

wczoraj dziś nazajutrz 

siły mądre musują w żółtym metalu 

stronami grzmi spiż¹⁷ 

światło pęka olśniewa 

myśli astralne¹⁸ lądy 

pojęcia kształty widma świątyń 

kaukazami się walą 

i nagle 

krzyż 

i nagle 

uboga łączka niebo kaczeńce zalewy 

dzieciaki w łatanych ubrankach grają w kamienie 

jedno takie lniane mówi mam osiem 

najmniejsze ujrzało pszczołę 

wodzi spojrzeniem 

czarnobrewy 

serafin¹⁹ zamyka widzenie 

pod czołem  

panna klęczy jak dawniej w złotym chaosie 

w tym mieście i nocą widno 

lecz wszechstających się hipostaz²⁰ 

co jest jedyną dźwignią  

palce splecione rozrywać 

wczoraj dziś nazajutrz 

spadnie ciężka pokrywa 

raju  

ta chwila

ręko smagła otwórz okno dnia z podwórka utocz 

i nalało się jak w dzbanek soku godzin zimnych 

oddech gęstwin równomierny deszczu tupot 

przyśpiew rynny  

to jest w kuchni dom na pradze niedaleko remiz 

tramwajami co za czerwień ulice się dławią 

a zły odblask bije zorzą po kamieniach 

i deszcz i deszcz i deszcz i deszcz i deszcz  

oczy patrzcie senna topiel szyby w siwym dreszczu 

tęczy szabla kropel magia chmur ciężkie delfiny 

upadają na twarz ziemi cieniem wieszczym 

srebrnym hymnem 

srebrnym hymnem deszcz i deszcz i deszcz i deszcz  

toruń

tu tyle lip gubiących kwiat 

taki zapachów odmęt 

wieże w księżycu srebrne pochodnie 

na kościołach podobnych do tratw  

odpływa miasto pod niebem z ciemnego szkła 

popychają je strzały na czarnych tarczach zegarów  

cisza i mgła 

i obłok także płynący do nocnych jarów²¹ 

falują gotyckich okien szramy 

które odbłysk na kratach rozgwieżdżą 

suną ceglane mury bramy 

jedna schyliła się nawet jak maszt 

w bramach wisła na przestrzał  

brzeszczot to srebrem chłodny 

rzuciła go po ciepłym dniu 

otarłszy ostrze o zmierzch i o ruń 

rzuciła go wiosenna noc pogodna 

sobie do nóg 

pod toruń 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

synteza²²

złota kobieta stoi w jeziorze po pas 

jest bardzo wielka mało i niewysłowiona 

mówi rzeczy są obce powiędły dźwięki nazw 

a wy nie chcecie wiedzieć dlaczego 

więc puste są ramiona 

jedynego 

nie ma was 

ejże w zgiełku jak co dzień fruwały pawiki 

grały szyby w inspektach brama gołębniki 

grzmot majowy grzywami ognistymi trząsł 

pod bory chmurne dziwy lał się jeziora brąz 

brąz bo to zachód zachód wiosenny 

wiosenny u wioseł u wioseł zgrzebny²³ 

fal przypływ łuskę rzuca na piach 

rybitwa obłok lotem pieści 

to dobry znak 

znak pieśni 

złota kobieta mówi chwytając ptaka w garść 

powstanie płomień ścianą a kiedy będzie marł 

złączy się to co miałkie²⁴ złączy się to co duże 

ja sama wichrem uderzę w gasnący ziemi żużel 

poznajcie wreszcie mali w rakietach wonnych świateł 

prawdziwe jest co głoszę od trzystu tysięcy lat 

między niebem i ziemią jedno jest tylko głowa 

człowieczy kwiat 

elegia żalu²⁵

ja:

zielona gwiazdo z norwegii 

gładkim na śniegu śladem 

majowe u drzew noclegi 

opowiadaj  

gwiazda:

ogniste święta kobiet schodziły ku wodom 

lekki wiatr kołysał świat nasz nucąc 

chodził smugą złotą 

blaskiem gwiazdy zasmucał 

dymiły karminowe pieśni 

leśny wieczór się prężył 

stojąc w gęstwie wonnych paproci 

ja:

skądże przyszedł jak czary zwyciężył 

cień przedwczesny 

w chłodnym przelocie  

gwiazda:

zwyciężył święta święte schodzące ku wodom 

bo myśl mą przeczuł 

żałuję umarłych młodo 

i mieczów  

ja:

zakrywam się przed rozpaczą dłonią otwartą 

listopad mocno trzyma mnie w ramionach 

wiersz ten rozdarto 

spojrzyj już kona  

gwiazda:

gdy umilknie śmiercią olśniony 

stoczy się na me ręce rosą 

poniosę go niemo 

sinawą szosą 

której nie ma 

to na niej gasły drzewa wiatr szepty mórz 

to tędy szli pomarli zbyt rychło 

snuje się mieczów strzaskanych metaliczny kurz 

i ja gwiazda północna przetoczę się cicho  

to tędy ty idziesz 

zanim jeszcze twe serce ucichło 

w boju

przez mokre oka sieci horyzont 

padało są chmury i obłoki szrapneli²⁶ 

po ulewie dzień świeci ryżo 

burzy podjudza zblakłą zieleń  

młodziku a tobie żal że wsparty o koło jaszcza²⁷ 

chorąży zamknął powieki 

książka o to jest złote widmo zbłąkanym w bitwie u rzeki 

każdy ją strzał zaprzepaszcza 

młodziku widzisz bój ale tak jakoś płasko 

strzelają broczą biegną krzyczą 

pocisków ptactwo 

nad okolicą  

w grzmocie bliskiej baterii opada za liściem liść 

na hełmy na niski okop 

kto piosnki nuci po cichu odgania o śmierci myśl 

to ważne gdy spotka się ją oko w oko  

nie myśleć jezu nie myśleć 

a dobrze to utonie 

w przypominaniu wizji, które się nie wyśniły  

pierwsza pod białym portykiem²⁸ pałacu pałac płonie 

dziewczęta w nimbach zarzynają łabędzia srebrem piły 

druga skrzypce świergocą ze strun czterech do słońca 

wysnuwa się jasność w nitkach samogłos je potrąca 

muzyka parzy pod sercem jak kula 

w trzeciej wizji mocarze stanęli na planetach 

stanęli globy w krzepkie ujęli ręce 

rzucił planetą on zamierzyła się i kobieta 

przez chmurę 

otchłań pociskiem spruła  

spłosz wizje wypłyń z tej przędzy 

uważaj odstrzał przelot granat uderza tuż 

i oddudniło w gruncie i ziemia nagle w górę 

płomienie klaszczą w powietrzu pionowymi deskami z róż 

i już nic więcej 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

o świerszczach

paście się paście w chrzęście połonin²⁹ 

włóczęgi świerszcze śpiewacze 

chmura za chmurą górą za górą 

za górą goni 

zwiastuje rzeczy podwójny urok 

tak nie inaczej  

deszcz w seledynach³⁰ drobno zacina 

po niedalekim stoku 

szopa zwalona zgniłe ma krokwie³¹ 

o słońce z malin oświeć ją okwieć 

łuną dwoistych uroków  

z tamtego deszczu jeszcze w potoku 

pianą przepływa sam szum 

a cieniów szprychy za drzewami 

wieczór nierychły 

wiozą tu po ziół zamszu  

maleństwa świerszcze chwila upalna 

upalna ale jak ciało 

wieźcie ją w śpiewie po gniewnym niebie 

pieśń kto wie może czasem uwalnia 

jedyność a tej tak mało 

nuta na dzwony

cyganka dzwon spódnicy 

dzwon cyganka smagły przegub 

śniadolicy 

rozkwit południowych brzegów  

choinek dzwony wzdłuż toru 

o wagon biją jak puls 

złotolicego wieczoru 

wyglądam na rozłogach³² pól  

pagórki wonne pagórki dzwonne 

po widnokręgach lubią się włóczyć 

przystają tu i tam pokłonem 

leżącym wiolinowym kluczem³³  

dlaczego dzwonem są te siwe oczy 

w księżycu wypełzłe 

dlaczego broczy 

płomień bolesny 

na baranków babioletnią wełnę  

o dzwony dzwony dzwon monotonny 

wszędzie jesteś dzwonie rzeczy i zdań 

dysonansem³⁴ cienia natchniony 

stań  

bo cygankę dzwon spódnicy w choinach 

bo pagórki wieczorem śniade oczu siwy staw 

sen w mieście przypomina 

ale naprawdę czas już wstać 

płynąć po falach pracach godzinach 

wpław  

wiersz o śmierci

przez lazurowe³⁵ płomyki fosforu 

brzęk pobrzęk blach 

brzeg czarnej wody trzciną porósł 

czarną czarną jak ptak 

kurzy się step mgieł siność 

księżyc znowu księżyc stoi  

wieńczony nie pomagaj słabym 

szarymi skrzydłami trzepocze ich szept 

płaczą ze słabości swojej 

a to mąci świat jak wino 

step siność stoi  

na ziemi w miastach na mostach drogach 

tłumy tłumy z okien bram drzwi 

uciekają od siebie samych tłoczą się trwoga 

brzęk pobrzęk blach drwi  

wieńczony nam inaczej za wodą za wody szkliwem 

ciche mignęły widziadła lecz księżyc obrócił je wniwecz³⁶ 

siwy tu zapach ziół wonny przetacza się namuł 

pod falą która do trzcin szepcze to samo to samo 

opodal kobiety niemłode łowią półmroku miąższ 

dłońmi utkwione w gąszcz w niebieskich świateł gąszcz 

za śladem stąpa chłopak smukły jak kąkol³⁷ 

niczyich oczu nie wabi łąka ta boża łąka 

powieki zamknięte spokoju przydają twarzom 

wieńczony oni nie widzą nie wiedzą nie marzą 

a tutaj miłe dzieciątko piasek zsypuje do naczyń 

rączkami wdzięcznie przebiera i także nie wie nie patrzy 

młodzieńcy idą a śpią sandał ich rosę otrąca 

ramiona pod chmury wznoszą omdlałe pewno od bitwy 

sen je dymem zasnuwa tu nie ma nie było słońca 

skądże przylecą modlitwy 

pochyl się dziewczę w welonie i róż girlandzie³⁸ białej 

bo całun to piana welonu kwiat śmierci ślubu całun 

a ci stojący obok zwróceni ku pustce nieba 

czy też naprawdę są razem na wonią duszących stepach  

o ludzie ludzie w trawach ludzie nad wodą czarną 

jeden was urok ogarnął jeden nas urok ogarnął 

starcy chłopięta matki ja i dzieciątko dziewice 

wieńczony 

to samo to samo to samo 

pod księżycem 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

od dnia do dna

twarze płaszczyzny ścian słońce bredzi i brodzi 

miałkim upałem południa sypie się w świat codzienny 

twarze nie twarze złote w powietrzu gemmy³⁹ 

zarysy domów drżą gorąco myślę czas ruin 

żaluzje story⁴⁰ czekają wieczornych godzin 

ulicą ta nachyla się jak zmęczony nieboskłon 

zstępowały młode jawory⁴¹ 

stoją teraz puszyste kociątko kryje się za pnie 

zabawa doprawdy jaworowe wojsko  

a zabawa to tak wiatraki wód senność krzyże na runi⁴² 

raczej trzcin kołysanka tam jawory w owsach 

tam są ogłuchłe wsie 

w pyle przydrożnych manowców 

lepi się atmosfera patoka⁴³ słodka 

nie dzwonią żelazne koła nie było klaskania podków 

ulicą zjawiska prostokątne wznoszą się okna 

pomnożone przez wielość pięter 

w oknach podwodne wnętrza niebieskich świateł rakiety 

w innych szyba jest płatem ognia 

ogni ogni świętych 

żeby żar nagle zmiął to w garściach 

batem ceglastym goniąc kopuły chmury bzy ptaki 

potwory wodne 

w dnia nienawistnych przepaściach 

mokrymi centnarami⁴⁴ po oknach zanadto spokojnych 

nawałnicami chichotu w zmyślone kołysanki 

bić bić bić wspominane wiatraki 

ach burzo bez pamięci błyskawic grzebienie w dół i wszerz 

burzo chwały okrzyki z chaosu który się zbudził 

daj piorun daj ciemność daj żywiołom wojnę 

żywiołom tyle mnie płomienny przepych 

bo kiedy kotek jawory cisza ulic i szyb 

duszą uściskiem zapachów 

lusterko rozbite z piachu 

szaleństwem słonecznym krzyczy 

po co się tak trudzisz 

a to jest mój krzyk 

za burzą 

przeciw ślepym 

w kolorowej nocy

taanis noc była noc 

wiatr wełnił włosy traw rękoma po nich wiodąc 

za pajęczyną jeszcze księżyc w rudawej tęczy 

srebrne słupy na wodach rozstawiał 

z błyskliwego chłodu  

gdy nic nie nosi korony 

królem powietrza cię nazwę 

taanis tytanie młodzieńczy  

królu z tarczą na tarczy orły są i mirt 

gwiazdy w niebiosach siekły twą wielką twarz 

a ten księżyc to z niego się śmiałeś 

bezbożnymi ramionami trząsłeś witając jego wschód i świt  

taanis namioty tak trzepocą jak twój płaszcz  

i świecisz torsem przejrzystym oczu jeziorem 

a bursztynowymi stopami w mozaikę zenitu bijesz 

i szumisz konchami muszlami 

w zielonawym złocie konstelacji nad modrym nocą borem  

wywołany czy mocą czyją 

czy może myślą alegoryczną fosforyzującą 

idziesz na płomień ze srebra księżycowego 

taanis taanis taanis taanis 

który jesteś który powstajesz 

ku słońcom 

o królujące powietrze 

w srebrze modrości promieniu 

szemrzesz urokiem nie z ziemi nie sponad ziemi 

jesteś muzyki świetlistej przestrzeń 

wypełniona muszlami stopami bursztynowymi  

dalej tylko granica 

kotary niezapomnienia zwane pajęczyną 

podksiężycową 

u nocy ogromnego tchnienia 

migoce nicość 

a jest ona taanis taanis jakie słowa 

lazurowych piękności otchłanią  

liryka

ustawiono ich z młotami po jarach⁴⁵ 

dionizosów⁴⁶ poręb⁴⁷  

karczma w topól konarach 

okien wodą gore 

już płomienie tną ciemności wstęgę 

postój nocny wojska na pożaru tle 

przy doboszach szczenię biega bure maleńkie 

o mój rozmarynie rozwijaj się⁴⁸ 

o mój rozmarynie rozwijaj się 

pod księżycem twardym 

na tej ziemi czarnej 

źle och jak źle 

czy wiecie wy z jarów brązowi 

i wy w blasku pożogi wojacy 

razem chyba młot upadnie jutrzenka 

w głos cierpliwy sitowia 

tam utopiona panienka 

zaświadczy 

smutna to powieść  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

dom świętego kazimierza⁴⁹

spokojnie miękko świeci chwila bez godziny 

twarz opada nad książką rosa może granat 

widzę zawsze samotny łuskę wód w złocie gliny  

bór iskrzy się sosnami patrz gwiazda źródlana 

gwiazda źródlana innych 

o wszystkie mosty paryża serce się tłukło i tłukło 

brooklyn⁵⁰ przydeptał ręce spłynęły pasma krwi 

notre dame⁵¹ we snach dygotała zbliżała twarz wypukłą 

krzyknąć polska zbudzić się powieki smutne odwinąć 

mógł sen lat wielu minąć ten także musi minąć 

zamknięte drzwi 

drzwi 

poranek płoty naprzeciw szyn kolejowych plątowisko 

dzwon gasnący z kościoła wśród nawałnicy drzew 

zakonnic śpiew 

płacz dzieci 

chyba już wszystko 

nie można chwiać się jak tamta sosna pod gwiazdą 

palce na piórze zwinięte cierpko cierpiąco 

grają niby na flecie naszą syberię nasz dom 

gonią przed oczy śniadą pól naszych gorącość  

kraju bliski tak bliski że całujesz 

setką ludzi ty chodzisz od skroni do skroni 

bocianich gniazd żałujesz 

i chleba kruszyny nie ronisz 

kraju  

fabryki ciepło ryczą do pracy łzę płoszą zaranną 

nie można chwiać się jak sosna pod gwiazdą źródlaną  

naród czeka i nie wie 

stoi w adama głosie 

sypia w juliusza śpiewie  

przerwa przeczuwa finał ubogim karawanem 

za miasto do montmorency 

wsuwa się trumna w ulicy cień od liści pstry 

w deskach czemu nie są z sosny 

palec srebrnym pierścionkiem chudy i żałosny 

uderza w sęki na wybojach 

jedyna zbroja 

a miasto jeszcze mosty tętnią 

przeczucie chłodne jak dół wskazuje dłonią tę drogę 

na wspólnej bratniej mogile wieńców nie będzie nie zwiędną 

z bogiem prochu wielkości z bogiem 

południe przechodzi tędy śpieszy się na zachód 

zapominajcie okna o kadzidlanym zapachu 

on jest wszystkim i niczym trzepocze lekki gołąb 

stąpa ciężko po ziemi przeobrażalny jak blask 

cięży progom zydlom⁵² stołom  

on gdy szyby tej celi zasłania na płask 

wielkie oblicze 

wierszom daje imiona z kształtu trudu wyliczeń 

smugami tęczowymi wiją się zwitki papieru 

z niebieska smutne łaskawe lecz gorące 

parzą i palą czoło jak bryzgi eteru  

wychodzą niespodziewane strofy 

wołają podnosząc dłonie 

chaosu dosyć 

linia koło koniec 

zrywają się 

pamiętasz konie 

na antycznym łuku wspinające się prychające brązem 

spadają 

milczy bruk 

także bez wieńców i wstąg 

leżą na kamieniach w krąg 

gruzy piorunami pobite  

myśli ładu i spękanych rąk 

korabiami na falach błękitnych kartek 

jakże daleko stąd 

jak daleko od lat 80-tych 

są źrenice na paryż otwarte 

bywa że pośród czadu czarnych lokomotyw 

gdy ludzie chcą ułożyć linię szyn bardzo prosto 

serafin schodzi z chmury z matowej pozłoty 

pomagać dłoniom pierwszym aniołowym siostrom 

pochyla się i blaknie to wola to i mus 

a gdy prostował się nad stalą 

rósł 

kolorem się zapalał  

pisząc na stołku w słońcu które ciosa izbę 

ustaną palce także siostry serafinów 

palce rozprute marzeniem ociekające przez liczbę 

ku dołom rozkopanym ku rudawym glinom 

linią inną  

ach patrz duch młot upuścił na szyny i szpały 

duch w skrzydłach jęczy z nagła taje w atmosferze 

przy dzwonie rękopisy polskę obsiewały 

kto anioła wyzwolił z obłoku sam nie żył 

spokojnie miękko świeci chwila bez godziny 

ostrzą się na kamieniu zórz lotki jaskółkom 

bramo przytułku okna przytułku 

tej nocy łuski sekwany zabrzękną 

norwid  

brzęk wszerz niemieckiej krainy 

do wisły doleci 

a tam struny w fortepianach pękną  

hildur⁵³ baldur⁵⁴ i czas

1. wstęp

w pomieszaniu wspomnień jedna druga twarz 

a tak równoległe jak wiosenne skiby 

jak bierwiona⁵⁵ tratw  

spod powiek ciepłej konchy⁵⁶ 

wyłuskam zblakłe lata 

umiem to ja w gaśnienie uwierzyć skłonny 

kochanek triumfalnego świata  

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

2. poznanie

baldur zamykał oczy ciemne 

bolało go 

blask ulatywał całą noc z arkusza 

heksametr⁵⁷ maszyn drukarskich także niemniej 

męczył ogłuszał 

kończy się rok śnieżycą 

srebra w zaułki nawiał 

tajemniczo 

srebro jak biały safian⁵⁸ 

późno już hildur szedł korytarzem 

on — brzask spędzający ćmy gwiazd 

po prostu stanął z lewą nogą ugiętą 

wszyscy chłopcy tak stoją gdy nie ma powodu do marzeń 

popatrz baldurze 

papier jak flaga zatrzepotał w promieniu łask 

zaczynając długie święto  

3. rok pierwszy

pacholę jasnowłose pachnie słodyczą pasiek 

szerokie w bark wiązaniu a wiotkie bardzo w pasie 

goni od czaru do czaru zawzięcie  

mrok ciężkich nocy rudział 

kwiaty strzelały na cierniach 

obaj zapominając o ludziach 

widzieli cień berła 

szczęście  

styczeń luty miesiące mitów 

ciało poznaje dobre uściski 

na gołoledzi też ciało ikar tu spadł z zenitu⁵⁹ 

a choinka ciągle jeszcze śni się błyska 

szczęściem  

w marcu wino dni kołysało szepcząc 

hildur tańczył z cygańskim bębenkiem 

w rytmie wtórował sobie chcąc nie chcąc 

nucił piosenki 

szczęścia  

cała wiosna kwieciste burze 

bzy konwalie narcyzy róże 

korowodami wonnymi zbiegają ku temu 

który je urzekł 

szczęściem 

czerwiec lipiec i sierpień ciągną słoneczną strunę 

przed nagimi rozlewają nurt rzeki 

więc łodzie świętojańskie upalne muzyki fruną 

i wilgotny urok z łozin 

późna noc ja wiem na czarne brzegi 

szczęście zanosi  

wrzesień pogoda stojąca woda 

złocista woda stawu 

włosów hildura świeci hełm 

i w mieście 

po kolumnach po liniach architrawów⁶⁰ 

schodzi radosne spojrzenie szept 

szczęście 

jesień to dziwna pora bez niebios kobaltu⁶¹ 

usmutnia ogrody deszczów bulgot 

są mokre a pełne pomarłych łodyg 

pierwszych cieniów pierścieniem staje się myśli kółko 

ale szybko otrząsa się baldur 

jest szczęście 

szczęście młodych  

znowu zima zawiesza lampy nad śmiechem 

o któż by tam patrzył na godzin połamanych stos 

hildur i baldur na wszystko odpowiadają w głos 

szczęście ono zawsze było lotne i lekkie 

jak jasny włos 

4. skrót innych lat

1932 

chwiały się nocne ballady zorzą nakryte modrą 

jaśniało zawsze jaśniało u łoża tkanin i kurtyn 

nawet wrogowie palili zwycięzcom ambrę⁶² bursztyn 

bo antyk wskrzesi pierś płaska włosy ze złota biodro 

1933 

już nie ma takich wydarzeń które nie kipią weselem 

od srebra rosy porannej do srebra zmierzchu jest chmielnie 

księżyce jazdy zieleń śnieżyce gwiazdy zieleń 

orszak wierszy wysławia pełnego szału pełnię 

1934 

hildur mężnieje tańcząc po zimie jesieni wiośnie 

niestety w ramion układach ostrzejszy rysuje się kontur 

zabrzęknął kosą starzec tak przypomina co rośnie 

nachyla usta czy liście do ciemnych wód acherontu⁶³  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

5. wszystko przemija

skrzydła w niebie furkoczą głucho 

ikar to ikar opuszcza dedala 

piorunów starca szkarłatna fala 

uderzy w puchar 

pozbawiona kulis przepychu 

ziemia stromo się piętrzy 

już wielkie schody wiodą pod chmur dno 

ptaki padają na marmur cicho 

szczęście osłabia 

ptaki mrą  

a starzec za tymi dwoma rok po roku zatapia 

jak sine kry 

kogut zapiał 

kosa się skrzy  

baldurze wyżej ty czujesz nie ma powrotu 

och idzie kosę odrzucił a ujął śpiewny łuk 

to znaczy śmierci nie chce tylko go strąci grotem 

abyście razem nie doszli do czarnych strug 

stopnie z białego kamienia siło przedwieczna pogaś 

przecież płonące w słońcu wydają hildura na strzał 

groźnego wroga 

imię jego nienawiść młodych ciał  

przyklęka błyska brodą asyryjską 

napina cięciwę 

świsnęło 

to już to  

spada hildur kołuje w otchłani siwej 

ugodzony pod serce nisko 

a światło pszenicznych włosów jak siostra za nim szło  

6. epilog

baldur otworzył oczy rano 

pięć lat już temu arkusz bielił się spod pięści 

w taki sam świt 

gdy cichły czarne maszyny 

za wcześnie cię wieńczonym nazwano 

jasny jedyny 

nie żałuj wstąpiłeś w mit  

Przypisy:

1. Burgundia — kraina historyczna i region administracyjny we Francji. [przypis edytorski]

2. boraks — minerał stosowany m.in. w przemyśle szklarskim, kosmetyce i lecznictwie. [przypis edytorski]

3. obuch — tępo zakończona część niektórych narzędzi (np. siekiery) położona po przeciwnej stronie niż ostrze. [przypis edytorski]

4. złotogłów — jedwabna, ze złotą nicią, tkanina. [przypis edytorski]

5. firmament — niebo. [przypis edytorski]

6. wiotsza — popr.: bardziej wiotka. [przypis edytorski]

7. porfirogeneta (z gr. porphýra: purpura oraz gennētós: urodzony) — tytuł w greckojęzycznym Cesarstwie Wschodniorzymskim (ze stolicą w Konstantynopolu), nadawany synowi urodzonemu po wstąpieniu ojca na tron. [przypis edytorski]

8. paralela — podobne cechy również ich zestawienie; paralelny: równorzędny, równoczesny. [przypis edytorski]

9. gonny — tutaj: wysoki, prosty. [przypis edytorski]

10. przez kresy — utwór występuje również w tomie poetyckim Józefa Czechowicza Ballada z tamtej strony. [przypis edytorski]

11. kołacz — rodzaj pszennego pieczywa (chleba lub ciasta) w kształcie koła (stąd nazwa), tradycyjnie używanego podczas obrzędów przez Słowian; dziś niekiedy odwołując się do dawnego zwyczaju wypieka się kołacz z okazji wesel i ważnych świąt. [przypis redakcyjny]

12. signum (z łac.) — znak; znak czasu (signum temporis). [przypis edytorski]

13. wichr — dziś popr.: wicher. [przypis edytorski]

14. jarkie — jasne. [przypis edytorski]

15. więcierz — pułapka na ryby wykorzystywana do połowu w jeziorach i przy brzegach rzek. [przypis edytorski]

16. Powiśle — umiejscowiony nad Wisłą rejon Warszawy, część dzielnicy Śródmieście. [przypis edytorski]

17. spiż — brąz odlewniczy; stop miedzi z cynkiem, cyną i ołowiem. [przypis edytorski]

18. astralny (z łac. astrum: gwiazda) — gwiezdny, niematerialny, mistyczny; przen.: nierealny. [przypis edytorski]

19. serafin — w chrześcijaństwie anioł z najwyższego chóru niebieskiego. [przypis edytorski]

20. hipostaza (z gr. hypóstasis: podstawa) — uprzedmiotowienie (nadanie realnego kształtu) pojęcia abstrakcyjnego; usamodzielniony aspekt Boga; w chrześcijaństwie każda z osób boskich Trójcy Świętej. [przypis edytorski]

21. jar (geolog.) — kanion, forma ukształtowania terenu o wąskim dnie i spadzistych zboczach. [przypis redakcyjny]

22. synteza — łączenie różnych elementów w całość; badanie poszczególnych składników w danym, ujmowanym jako całość, zjawisku. [przypis edytorski]

23. zgrzebny — prosty, mało atrakcyjny, nieciekawy, bez ozdób. [przypis edytorski]

24. miałki — składający się z drobniutkich ziarenek; bez głębszych wartości. [przypis edytorski]

25. elegia żalu — utwór występuje również w tomie poetyckim Józefa Czechowicza Ballada z tamtej strony. [przypis edytorski]

26. szrapnel — pocisk artyleryjski wypełniony kulami, o dużym polu rażenia, używany w XIX i XX w.; nazwa pochodzi od nazwiska wynalazcy, angielskiego generała-majora Henry’ego Shrapnela. [przypis redakcyjny]

27. jaszcz — artyleryjski wóz konny służący do przewożenia amunicji. [przypis redakcyjny]

28. portyk — zew. część budowli wysunięta ku przodowi albo wgłębiona, otwarta z jednej strony, z rzędem kolumn lub filarów, odsłaniająca główne wejście. [przypis redakcyjny]

29. połonina — łąka położona powyżej granicy lasów w Karpatach Wschodnich; w Polsce połoniny występują w Bieszczadach, często są charakterystycznie położone na grzbietach górskich (np. na Połoninie Caryńskiej). [przypis edytorski]

30. seledyn, kolor seledynowy — kolor bladozielony. [przypis edytorski]

31. krokiew — pochyła belka stanowiąca część konstrukcji nośnej dachu. Wiele krokwi ustawionych równolegle podtrzymywało ów dach. [przypis edytorski]

32. rozłóg — tutaj: rozległy obszar. [przypis edytorski]

33. klucz wiolinowy, skrzypcowy (muz.) — znak na początku pięciolinii oznaczający, że dźwięk G notowany jest na drugiej linii od dołu. [przypis edytorski]

34. dysonans (z łac.; muz.) — współbrzmienie dwóch dźwięków dających wrażenie niezgodności; tutaj przen.: sprzeczność, rozbieżność. [przypis edytorski]

35. lazur — kolor (prawie przezroczysty), jasny błękit. [przypis edytorski]

36. obrócił je w niwecz — zniszczył (niweczyć: niszczyć coś całkowicie). [przypis edytorski]

37. kąkol polny — jednoroczny chwast (z rodziny goździkowatych) o czerwonych kwiatach i trujących nasionach, rosnący głównie w zbożach. [przypis edytorski]

38. girlanda — ozdoba ze zwojów liści lub kwiatów podwieszonych z boków. [przypis edytorski]

39. gemma (z łac.) — szlachetny lub półszlachetny kamień z wyrzeźbionym rysunkiem, używany jako ozdoba lub pieczęć. [przypis edytorski]

40. stora — zasłona okienna z grubego materiału. [przypis edytorski]

41. jawor — rzadko obecnie spotykany gatunek klonu. [przypis edytorski]

42. ruń — zwarcie rosnąca, niska roślinność. [przypis edytorski]

43. patoka — miód pszczeli w stanie płynnym. [przypis edytorski]

44. centnar, cetnar (z łac.) — jednostka masy stosowana od średniowiecza. W dawnej Polsce to 100 kg; w krajach anglosaskich, stosowana również obecnie, wynosi 50 kg. [przypis edytorski]

45. jar — wąwóz o wąskim dnie i stromych zboczach. [przypis edytorski]

46. Dionizos (mit. gr.) — bóg wina i odradzającej się przyrody, jego rzymskim odpowiednikiem jest Bachus. [przypis edytorski]

47. poręba — obszar w lesie powstały po wycince drzew. [przypis edytorski]

48. O mój rozmarynie rozwijaj się — popularna polska piosenka wojskowa. [przypis edytorski]

49. Dom Świętego Kazimierza — nazwa przytułku założonego w 1846 r. przez polskich emigrantów w Paryżu, znajdującego się przy rue du Chevaleret 119 i od początku do teraz prowadzonego przez szarytki (polskie siostry zakonne Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia); u schyłku życia mieszkał w nim i tamże zmarł Cyprian Kamil Norwid. [przypis redakcyjny]

50. Brooklyn — dzielnica Nowego Jorku, położona na zachodnim cyplu wyspy Long Island. [przypis redakcyjny]

51. Notre Dame (z fr. nasza pani) — katedra w Paryżu pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, jedna z najstarszych świątyń Francji i zarazem najdoskonalsze dzieło wczesnego gotyku, budowana od 1163 r. do 2 poł. XIII w. [przypis redakcyjny]

52. zydel (przestarz.) — jednoosobowy mebel do siedzenia najczęściej drewniany, stołek. Znany już od starożytności. [przypis redakcyjny]

53. hildur (isl.; rzecz. r.ż.) — walka; skandynawskie imię, zarówno męskie jak i żeńskie. W wydaniu z 1936 w tytuł wkradła się literówka i zamiast hildura pojawił się hidur (hebr.) — elegancja; piękne spełnianie nakazu (hidur mitzvah). [przypis edytorski]

54. Baldur (Baldr, Balder) — jeden z bogów w mitologii nordyckiej, syn Odyna, symbol światła i piękna. Ulubieniec bogów, podstępnie zabity strzałą z jemioły. [przypis edytorski]

55. bierwiono —kawałek drewna oczyszczony z gałęzi, przeznaczony na opał. [przypis edytorski]

56. koncha (z gr.) — muszla. [przypis edytorski]

57. heksametr — specyficzne akcentowanie wiersza; heksametrem napisane są najstarsze greckie epopeje: Iliada i Odyseja Homera. [przypis edytorski]

58. safian (z pers.) — barwiona kozia skóra. [przypis edytorski]

59. zenit — najwyżej położony punkt na niebie. [przypis edytorski]

60. architraw — w budownictwie antycznym to dolna część belkowania leżąca bezpośrednio na głowicy kolumny. [przypis edytorski]

61. kobalt — pierwiastek chemiczny; metal o srebrzystoszarym kolorze. [przypis edytorski]

62. ambra — wydzielina przewodu pokarmowego kaszalota o balsamicznym zapachu; używana do wyrobu perfum. [przypis edytorski]

63. Acheront, Acheron — w greckiej mitologii jedna z rzek kraju zmarłych, Hadesu; Acheront to rzeka smutku. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/nic-wiecej

Tekst opracowany na podstawie: Józef Czechowicz, Nic więcej, wyd. Księgarnia F. Hoesicka, Warszawa 1936

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN; utwory powstały w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Hanna Dug, Katarzyna Dug, Katarzyna Kwiatkowska, Marta Niedziałkowska, Wioletta Purc, Weronika Trzeciak, Hanna Zając.

Okładka na podstawie: Colors, XoMEoX@Flickr, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-3169-8

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.