Fryderyk Hölderlin

Patmos

tłum. Stefan Napierski

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Patmos¹

Landgrafowi Homburga

Bliski jest 

I do ujęcia trudny jest Bóg. 

Lecz gdzie jest niebezpieczeństwo, wzrasta 

Także to, co ocala. 

Mroki zamieszkują 

Orły, i bez trwogi stąpają 

Synowie Alp ponad otchłanią 

Na mostach lekko wzniesionych. 

Tedy², skoro spiętrzone są wokół 

Wierzchołki czasu 

I najukochańsi mieszkają w pobliżu, słabnący 

Na górach, najbardziej rozdzielonych oddalą, 

O, daj wody niewinnej, 

Skrzydlisk użyczże nam, najwierniejszym, wspomóż 

Na tamtą stronę przejść oraz z powrotem nawrócić. 

Tak rzekłem i oto mnie uprowadził 

Szybciej, niźlim przypuszczał³, 

I w dal, gdziem nigdy nie sądził, 

Iż wkroczę, geniusz jakowyś 

Z domu mego własnego. Lśniły zmierzchowo 

W pół zmroku, kiedym tak kroczył, 

Bór cienisty 

I tęskniące potoki 

Ojczyzny; nigdym nie zaznał⁴ tych krain. 

Lecz w świeżym już blasku niebawem 

Tajemniczo 

W złotawym dymie rozkwitło, 

Wyrosło, o, jak szybko, 

Wraz z krokami słońca, 

Pachnąc tysiącem szczytów. 

Ku mnie, o, Azjo, rozwarta przede mną, i oślepiony, szukałem 

Czegoś, com znał, gdyż nie nawykłem, 

Do tych ulic przestronnych, skąd 

Opada stromo z Tmolusa⁵ 

Paktol⁶, zdobiony złotem, 

I Messogis się dźwiga i Taurus, 

A w kręgu rozkwieconych ogrodów, 

Cichy płomień. Ale na świetle 

Kwitnie wysoko srebrzysty śnieg, 

I, świadek nieśmiertelnego życia, 

Na niedostępnych murach, 

Wzrasta pradawny bluszcz, a wspierane 

Są kolumnami żywymi, cedrami oraz wawrzynem, 

Dostojne, 

Niby przez bogów wzniesione, pałace. 

Ale wokół bram Azji, 

Wijąc się tam i sam, 

W niepewnej morskiej dolinie, szumi 

Wiele gościńców bez cienia. 

Lecz znajome są wyspy żeglarzom. 

A, żem posłyszał, 

Iż jedna, w pobliżu leżąca, 

To Patmos, 

Tedym wielce zapragnął⁷, 

Tam oto zażyć gościny i tam to 

Do ciemnej zbliżyć się groty. 

Gdyż, nie jak Cypros, 

Obfity w strugi, ani 

Inny jakowy ostrów, 

Wspaniale nie dźwiga się Patmos. 

Ale gościnny 

W każdym uboższym domostwie 

Jest jednak. 

Tak, kiedy korab rozbiwszy, lub skargę wznoszący 

O domowe ognisko, albo 

Przyjaciela, z którym skazano go na rozłąkę, 

Zbliża się kto 

Z obcych, chętnie go wysłucha; a jego dzieci, 

Głosy gajów gorących, 

I tam, gdzie piaszczyste wybrzeże opada i rozdwaja się 

Pól płaszczyzna, brzmienia tych głosów 

Nasłuchują go i miłujący odzywa się oddźwięk 

Skargom owego męża. Tak piastował 

Ongi⁸ ulubionego bóstwu 

Zwida⁹, który w błogiej młodości 

Odszedł 

Wraz z Najwyższego synem, nierozdzielny; albowiem 

Ów, dźwigający burze, miłował prostotę 

Ucznia, a ten baczny mąż 

Pilnie oglądał oblicze Boga, 

Kiedy u tajemnicy szczepu winnego 

Wespół siedzieli porą wieczerzy, 

I, w wielkiej swej duszy przeczuwający zgon, 

Wypowiedział to Pan i ostatnia miłość; nigdy bowiem podówczas 

Dość wypowiedzieć nie zdołał o słów dobroci 

I rozweselać nimi, gdy widział przed sobą 

Zagniewanie świata. 

Gdyż wszystko jest dobre. Po czym zmarł. Wiele by trzeba 

Rzec o tym. I dojrzeli go jeszcze, jak spoglądał zwycięsko, 

Przyjaciele, przy końcu, gdy był najbardziej radosny. 

Lecz, ożałobieni¹⁰, zasmucali się nad nim, gdy oto 

Wieczór już zapadł, zdumieni, 

Gdyż w duszach postanowili to, co wielkie, mężowie, 

A przecie miłowali pod słońcem 

Życie i opuścić nie chcieli 

Oblicza Pana 

Oraz ojczyzny. Wszczepione 

Było to w nich, jak płomień w żelazo, a u boku ich 

Kroczył cień miłowany. 

Tedy zesłał im 

Ducha, zaprawdę 

Zatrząsł się dom i gromy Boga, 

Hucząc z dala, 

Toczyły się ponad przeczuwającymi głowami, 

Gdy zadumani kamiennie, zgromadzeni byli 

Heroje¹¹ śmierci, 

Teraz oto, kiedy rozstając się, 

Raz jeszcze im się pojawił. 

Gdy oto zgasło słońce dnia, 

Królewskie, i złamało 

Promieniejące prosto 

Berło, cierpiąc bosko, nieprzymuszone: 

Albowiem powrócić miało 

O wyznaczonym czasie. Straszliwe by potem 

Było i nagle urwane, niewierne 

Dzieło człowieka, a stało się radością 

Od teraz oto 

Zamieszkać w miłującej nocy i zachować 

W oczach naiwnych niezachwiane 

Otchłanie mądrości. A zielenią się 

W głębi na stokach gór żywe zarówno obrazy. 

Jednak straszliwe jest, kiedy tu i ówdzie 

Bóg nieskończenie rozprasza to, co jest żywe. 

Gdyż to już znaczy porzucić oblicze 

Druha drogiego 

I w dal poza turnie się wspiąć 

Samemu, gdzie, rozpoznany dwojako, 

W jeden głos zestrojony niebiański był ducha; a nie był on zwiastowany, lecz porwał 

Za kudły, obecny, 

Kiedy z nagła, 

Uchodząc w dal, wstecz spojrzał ku nim Bóg, 

I, przysięgający, 

Aby je ujął, jakby związani 

Linami złotymi, odtąd 

Zło nazywając imieniem, dłonie sobie podali. 

Ale, gdy umrze niebawem 

Ów, któremu piękno 

Najbardziej wierne było, 

Iż sama postać jego 

Cudem była i owi wszyscy niebiańscy 

Ukazywali nań, a kiedy wieczną zagadką będąc wzajem dla siebie, 

Nie mogący wzajem ująć się, 

Którzy żyli pospołu 

W pamięci; a duch nie tylko piasek, 

Albo wierzby unosi z sobą i świątynie 

Porywa, kiedy rozwiewa się 

Cześć półboga i jego bliskich, 

A nawet najwyższy odwraca oblicze, 

Że nigdzie niepodobna ujrzeć w niebiosach 

Ani na ziemi zielonej 

Tego, co jest nieśmiertelne: cóżże to jest? 

To rzut siewcy, kiedy szuflą podbiera pszenicę 

I ku klarowności dorzuca, kołysząc ją ponad klepiskiem 

Plewy do stóp się sypią, ale 

Przy końcu wyłuska się ziarno. 

A nie szkoda, jeśli co nieco 

Zatraca się i z wieści 

Przebrzmiewa żywy dźwięk: 

Albowiem dzieło boskie jest podobne naszemu. 

Nie pragnie wszystkiego naraz dokonać Najwyższy. 

Wprawdzie szyb dźwiga żelazo 

A rozżarzone żywice Etna; 

Tedy miałbym dostatek, 

By ukształtować obraz i podobnym ujrzeć 

Takiego, jakim był, Chrystusa. 

Jeśli jednak jakowyś sam by siebie rozniecił, 

I, przemawiając smutnie, po drodze, gdy jestem bezbronny, 

Gdyby mnie napadł, iżbym się zdumiał i zapragnął 

Naśladować ten obraz Boga, ja, rab¹² — 

W gniewie widziałem raz jeden 

Widzialnego Pana niebiosów¹³: nie, iżbym miał być czymś, lecz 

Bym się pouczył. Są dobrotliwi oni, ale najbardziej im nienawistne 

Jest, dopóki władają, to, co fałszywe, a wtedy 

Wśród ludzi to, co jest ludzkie, już jest bez znaczenia. 

Gdyż nie oni to rządzą, ale on rządzi, 

Los śmiertelny, i przeobraża ich dzieło 

Samo z siebie i spiesznie skłania je ku zakończeniu. 

Kiedy bowiem wyżej wznosi się niebiański 

Wchód triumfalny, nazwany jest słońcu równy 

Przez silnych — weselący się syn Najwyższego. 

On, hasło; a tutaj 

Skłania się w dół berło śpiewu. 

Gdyż nic pospolite nie jest. Wskrzesza 

Z martwych umarłych, co nie są jeszcze w niewoli 

U rubaszności. Ale czeka wiele 

Oczu lękliwych, 

By ujrzeć światło. Niechętnie 

Zakwitnąć muszą na ostrym promieniu, 

Aczkolwiek odwaga dzierży złote wędzidło. 

Lecz, jeśli kiedy 

Zapomniana od wzdymających się powiek 

Świata, 

Cicho lśniąca opada moc z świętego pisma, niechże, 

Radujący się łaską, ćwiczą się 

W cichym wejrzeniu. 

A jeśli teraz niebiańscy, 

Tak, jak w to wierzę, miłują mnie, 

Ileż bardziej ciebie; 

Bowiem wiem jedno: 

Że wola Ojca przedwiecznego 

Wiele tobie oznacza. Cichy jest jego znak 

Na piorunującym niebie. A jeden, a któryś, pod nim 

Całe swe życie stoi; gdyż jeszcze żyje Chrystus. 

A bohatery¹⁴ — to Jego synowie, 

Wywodzący się z Niego i litery święte 

Z Niego, a błyskawicę tę 

Po dziś dzień objaśniają wszystkie czyny ziemi, 

Gonitwa niepowstrzymana. A on jest przy tym, gdyż dzieła Jego 

Są mu świadome od samego początku. 

Za długo, za długo już 

Niewidzialna jest cześć niebiańskich. 

Gdyż niemalże wieść nas muszą 

Za palce i haniebnie 

Serce wydziera nam jakowaś potęga. 

Wszelkiej bowiem ofiary pragnie każdy z niebiańskich. 

A gdy zaniedbano jakiej, to 

Nigdy nie zaowocowało dobrem. 

Służyliśmy matce ziemi 

I służyliśmy potąd słonecznemu światłu, 

Niewiedzący. Lecz Ojciec, co włada nad wszystkim, 

Najbardziej pragnie, miłując, iżby strzeżono 

Utrwalonej litery i to, co ma przetrwać, 

Wyłożono, jak trzeba. W ślad za tym śpiew kroczy Germanów. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Patmos — wyspa gr. na Morzu Egejskim, blisko wybrzeży tureckich; należy do archipelagu Dodekanez. Na Patmos przebywał przymusowo św. Jan, autor Apokalipsy, i Grota Apokalipsy jest do dziś celem pielgrzymek chrześcijan. [przypis edytorski]

2. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]

3. niźlim przypuszczał — niż przypuszczałem. [przypis edytorski]

4. nigdym nie zaznał — nigdy nie zaznałem. [przypis edytorski]

5. Tmolus, własc. Tmolos — góra w starożytnej Lidii (dziś zach. Turcja), wg mit. gr. miejsce pojedynku muzycznego Apollona i Marsjasza. [przypis edytorski]

6. Paktol (gr. Paktolos, tur. Sart Çayı) — rzeka w zach. Turcji (w starożytnej Lidii); w starożytności z Paktolu wydobywano kruszec do bicia monet. [przypis edytorski]

7. tedym wielce zapragnął — wtedy zapragnąłem wielce. [przypis edytorski]

8. ongi (daw.) — dawniej, kiedyś. [przypis edytorski]

9. zwid — tu: duch, widmo. [przypis edytorski]

10. ożałobiony — osierocony, pozostający w żałobie. [przypis edytorski]

11. heroj (z ukr.) — bohater. [przypis edytorski]

12. rab (daw.) — niewolnik. [przypis edytorski]

13. niebiosów — dziś popr. forma D. lm: niebios. [przypis edytorski]

14. bohatery — dziś popr. forma M. lm: bohaterowie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/patmos

Tekst opracowany na podstawie: Liryka niemiecka, tłum. Stefan Napierski, Bibljoteka Kameny, Lublin 1936

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Dorota Kowalska, Michał Król, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: 影shadows@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.