Jan Kochanowski

Pieśń X

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń X¹²

Kto mi dał skrzydła, kto mię odział pióry³ 

I tak wysoko postawił, że z góry 

Wszystek świat widzę, a sam, jako trzeba, 

Tykam sie nieba? 

To li jest ogień on nieugaszony 

Złotego słońca, które, nieskończony 

Bieg bieżąc, wrotne⁴ od początku świata 

Prowadzi lata? 

To li jest on krąg odmiennej światłości⁵, 

Wódz gwiazd roźlicznych i sprawca żyzności⁶? 

Słyszę głos wdzięczny; prze Bóg, a na jawi, 

Czy mię sen bawi⁷? 

Tu, widzę, ani ciemne mgły dochodzą, 

Ani śnieg, ani zimne grady szkodzą; 

Wieczna pogoda, dzień na wszystki strony 

Trwa nieskończony. 

Godne pałace Twojej wielmożności, 

Panie, a jakiej cnota dostojności, 

Widzę na oko, bowiem wedle Ciebie 

Ma miejsce w niebie. 

Kto by cię nie znał, Lechu Słowianinie⁸, 

Któryś napierwej zasiadł w tej krainie 

I opanował męstwem swoim mocne 

Brzegi północne? 

Kroka⁹ patrz, jako siedząc tak wysoko, 

Przedsię ku miastu swemu skłania oko; 

Wandę wydawa ubiór, bo z postawy 

Zda sie mąż prawy. 

Tu i fortelny Przemysł¹⁰ jest wniesiony, 

I ten, co dostał trefunkiem korony¹¹, 

Doźrzawszy zdrady, gdzie koń prędkonogi 

Biegł zawód drogi¹². 

Bóg fałszu nie chce; a jako miłuje 

Sprawiedliwego, Piast i dziś to czuje, 

Bo mieszka w niebie, a jego cne plemię 

Rządziło zięmię. 

Zemowit¹³ stoi wedla ojca prawie, 

Z drugimi równo: ty wysszej, Miecławie¹⁴, 

Którego sprawą chrześcijański zakon¹⁵ 

Podan Polakom. 

Tuż po nim widzę mężne Bolesławy¹⁶, 

Prze których dzielność i stateczne sprawy 

Polska szeroko swych granic pomknęła 

I serce wzięła¹⁷. 

W tejże jest liczbie on zakonnik święty¹⁸, 

Z cięniów klasztornych na królestwo wzięty. 

Są dwa Leszczkowie¹⁹; jest król wzrostem mały, 

Ale mąż śmiały²⁰. 

Widzę Jagiełła i dwu Kazimierzu²¹ 

Dobrych tak w boju, jako i w przymierzu; 

Widzę i ciebie, gwiaździe równym prawie, 

Cny Władysławie²². 

Tu też jest Olbracht; król serca wielkiego; 

Tuż z Aleksandrem Sygmunt²³, za którego 

Polska zakwitła, a po długim boju 

Wytchła w pokoju. 

Szlachetne dusze, które swej dzielności 

Macie zapłatę niebieskie radości, 

Życzcie ojczyźnie, aby wam rodziła 

Podobnych siła. 

A ten, co po was²⁴ dziś państwo sprawuje, 

Niechaj fortunnie i zdrów nam panuje; 

A zwierzonego nie wzdawa opieku²⁵, 

Aż pełen wieku! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ks. 1, Pieśń X — początek pieśni jest parafrazą ody Horacego (Carmina II 20) noszącej tytuł Ad Maecenatem (Do Mecenasa); parafraza całości — Ks. 2, Pieśń XXIII; por. też Carmina I 12. [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. odziać pióry — pokryć piórami. [przypis redakcyjny]

4. wrotny — wracający. [przypis redakcyjny]

5. krąg odmiennej światłości — przen. księżyc. [przypis redakcyjny]

6. sprawca żyzności — Diana, bogini księżyca, była też boginią płodności i urodzaju. [przypis redakcyjny]

7. prze Bóg, a na jawi, / Czy mię sen bawi? (starop.) — na Boga, czy to jawa, czy też zwodzi mnie sen? [przypis redakcyjny]

8. Lech Słowianin — nawiązanie do legendarnego władcy Polski umieszczonego tu w niebie. [przypis redakcyjny]

9. Krok — Krak, Krakus, legendarny założyciel Krakowa. [przypis redakcyjny]

10. fortelny Przemysł — przebiegły Przemysław (Lestko I), przedhistoryczny polski książę, według legendy pokonał wojska Aleksandra Wielkiego umieszczając na drzewach malowane tarcze, ku którym zwabił żołnierzy wroga. [przypis redakcyjny]

11. ten, co dostał trefunkiem korony — Lestko II wygrał wyścig jeździecki po koronę, mimo że jego przeciwnik wyłożył trasę biegu żelaznymi kolcami. [przypis redakcyjny]

12. Biegł zawód drogi — biegł w zawody o cenną (drogą) rzecz. [przypis redakcyjny]

13. Zemowit — Siemowit, syn Piasta, legendarnego założyciela dynastii. [przypis redakcyjny]

14. Miecław — chodzi o Mieszka I. [przypis redakcyjny]

15. zakon (daw.) — prawo. [przypis redakcyjny]

16. mężne Bolesławy — chodzi o Bolesława Chrobrego i Krzywoustego, może również Śmiałego. [przypis redakcyjny]

17. serce wzięła — nabrała serca, odwagi. [przypis redakcyjny]

18. zakonnik święty — Kazimierz I Odnowiciel, zwany też Mnichem. [przypis redakcyjny]

19. dwa Leszczkowie — dwóch Leszków: Leszek Biały i Leszek Czarny. [przypis redakcyjny]

20. król wzrostem mały — Władysław Łokietek. [przypis redakcyjny]

21. dwu Kazimierzu (daw. forma B.)— dwóch Kazimierzy: Kazimierza Wielkiego i Kazimierza Jagiellończyka. [przypis redakcyjny]

22. Władysław — chodzi o Władysława Warneńczyka. [przypis redakcyjny]

23. Sygmunt — Zygmunt (Zygmunt I Stary). [przypis redakcyjny]

24. ten, co po was — następca tronu, Zygmunt II August. [przypis redakcyjny]

25. Niechaj (...) zwierzonego nie wzdawa opieku — niech nie oddaje powierzonej mu odpowiedzialności. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-pierwsze-piesn-x

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: torremountain@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.