Jan Kochanowski

Pieśń XVIII

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń XVIII¹

Czołem za cześć², łaskawy mój panie sąsiedzie. 

Boże nie daj u ciebie bywać na biesiedzie, 

Każesz mi pić przezdzięki³ twe przemierzłe⁴ piwo, 

Że do dna nie wypijam, patrzysz na mię krzywo. 

Wszytkoć wadzi: być⁵ na nos biedna mucha padła, 

Miecesz⁶ głową i mniemasz, że cię do krwie zjadła; 

Od stołu żenie każesz, fukasz na pachołki, 

Wyciskałeś talerze, wyciskasz i stołki⁷. 

Patrzaj, diable, że sie tu i gościom dostanie: 

Gniewaj sie, jako raczysz, jeno nie bij, panie, 

Bo ja w tym piwie twoim rozkoszy nie czuję; 

Zdrowie rad mam od ciebie⁸, kufla nie przyjmuję. 

Jeslić o sławę idzie, kto więcej pić może, 

Dajęć przodek⁹ w tym męstwie; sam pójdę na łoże. 

Już ty bądź tym rycerzem, co piwo usieczesz¹⁰; 

Tego nie wiem, jesli¹¹ przed chłopem nie ucieczesz. 

Jesli też tak rozumiesz, żebyś mię czestował¹², 

Męczysz mię, nie czestujesz; tociem podziękował. 

Chcesz mię uczcić? Dajże mi dobrą wolą¹³ w domu, 

A niechaj po niewoli¹⁴ nie pełnię nikomu. 

Prózno mi skwarnę¹⁵ dawasz. Ja nie będę gonił¹⁶, 

Bych też nabarziej piwa wczorajszego zronił¹⁷. 

Wiem, żeby mię psi przedsię¹⁸ twoi pilnowali, 

Bych sie układł, wnet by mi gębę ulizali. 

Alem prosto niemyśliw¹⁹. Ci sie na to godzą, 

Co szperki niedopiekłe²⁰ i twardy ser głodzą²¹, 

Co sobie gardła ostrzą na niewinne piwo 

Rydzem, śledziem, ogórkiem; nie wiem, co im krzywo²². 

I tak we łbie rozumu po trzeźwiu niewiele, 

A ostatek chcą zalać w to miłe wesele. 

Niech raczej nic nie będzie, ma li go być mało; 

Rado by niebożątko z mozgu oszalało²³. 

Więc też wojna bez wici²⁴: gospodarz sie wierci. 

Porwoniście zabitej na ostatek śmierci²⁵! 

Do tylam was rozwadzał²⁶, aż mi sie dostało; 

Bijcie sie, póki chcecie, mnie tam na tym mało²⁷. 

Kufle lecą jako grad, a drugi już jęczy: 

Wziął konwią, aż mu na łbie zostały obręczy. 

Potym do arkabuzów²⁸. A więc to biesiada? 

Jesliście tak weseli, jakaż u was zwada? 

Nazajutrz sie jednają; przedsię go nalewaj²⁹, 

A kto z nieżadnym³⁰ głosem, przed pany zaśpiewaj: 

«Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!» 

«W czerwonej czapce chodził»³¹ zda mi sie cudniejsza. 

Usłyszysz tam pięć bassów, dwanaście dyszkantów³², 

Sześć altów, ośm tenorów, dwanaście wagantów³³, 

Potym od melodyjej aż posną na stole, 

Ali³⁴ drudzy wołają: «Na dwór, na dwór wole!» 

Bodajże wam smród w gębę, mili pijanice, 

A trąd na twarz; bo żona lubi takie lice. 

Krzywej nogi na starość, nieobrotnej szyje, 

Krom klątwy³⁵, kto będzie żyw, snadnie sie dopije³⁶. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. Czołem za cześć — zwrot oznaczający pożegnanie i podziękowanie (tutaj: za ucztę). [przypis redakcyjny]

3. przezdzięki (starop.) — wbrew mojej woli, gwałtem. [przypis redakcyjny]

4. przemierzły — wstrętny, budzący odrazę, obrzydliwy. [przypis redakcyjny]

5. być — by ci. [przypis redakcyjny]

6. miecesz — miotasz, potrząsasz. [przypis edytorski]

7. Wyciskałeś talerze, wyciskasz (...) stołki — rzucałeś talerzami, rzucasz stołkami. [przypis redakcyjny]

8. Zdrowie rad mam od ciebie — z przyjemnością przyjmuję twój toast za zdrowie. [przypis redakcyjny]

9. Dajęć przodek — przyznaję ci pierwszeństwo. [przypis redakcyjny]

10. usiec (tu: 2 os. lp cz. przysz.: usieczesz) — pokonać. [przypis redakcyjny]

11. jesli — tu: czy. [przypis redakcyjny]

12. czestować — okazywać cześć. [przypis redakcyjny]

13. dobra wola (tu: daw. B. lp. dobrą wolą) — swoboda. [przypis redakcyjny]

14. po niewoli — wbrew swojej woli. [przypis redakcyjny]

15. skwarna — środek wymiotny podawany ptakom myśliwskim. [przypis redakcyjny]

16. Ja nie będę gonił — w domyśle: jak ptak myśliwski, któremu podano skwarnę. [przypis redakcyjny]

17. piwa (...) zronił — zwymiotował piwo. [przypis redakcyjny]

18. przedsię — przecież. [przypis redakcyjny]

19. niemyśliw — nie lubiący polowania. [przypis redakcyjny]

20. szperki niedopiekłe — niedopieczone kawałki wysmażonej słoniny (skwarki). [przypis redakcyjny]

21. głodzić (tu: 3 os. lm: głodzą) — tu: gryźć. [przypis redakcyjny]

22. co im krzywo — co im zawiniło. [przypis redakcyjny]

23. Rado by (...) z mozgu oszalało — na pewno zwariuje. [przypis redakcyjny]

24. bez wici — bez uprzedzenia. [przypis redakcyjny]

25. Porwoniście (...) śmierci — niech was śmierć porwie. [przypis redakcyjny]

26. Do tylam was rozwadzał — Tak długo rodzielałem was, bijących (wadzących) się. [przypis redakcyjny]

27. mnie tam na tym mało — mnie to nie obchodzi, mało mi na tym zależy. [przypis redakcyjny]

28. arkabuz — strzelba. [przypis redakcyjny]

29. go nalewaj — nalewaj piwa (czy też innego trunku). [przypis redakcyjny]

30. nieżaden (starop.; tu N. lp: nieżadnym) — niebrzydki. [przypis redakcyjny]

31. Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!; W czerwonej czapce chodził — tytuły pieśni popularnych w czasach Kochanowskiego. [przypis redakcyjny]

32. dyszkant — głos chłopięcy. [przypis redakcyjny]

33. wagant (od łac. vago, vagare: błądzić) — głos pośredni między altem i tenorem, „błądzący” po pijacku; opis całego tego chóru jest wyraźnie groteskowy. [przypis redakcyjny]

34. ali (starop.) — tymczasem. [przypis redakcyjny]

35. krom klątwy — bez przekleństwa. [przypis redakcyjny]

36. snadnie sie dopije — łatwo (skutecznie) się upije (a. zapije). [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-pierwsze-piesn-xviii

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: Ian Sane@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.