Jan Kochanowski

Pieśń IV

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń IV¹²

W twardej kamiennej wieży i za troistemi 

Drzwiami siedząc Danae nieprzełomionemi, 

Pod strażą nieuspionych spartańskich złajników³, 

Mogła wiecznie nie uznać⁴ nocnych wszeteczników, 

By była z Akryzego Wenus nie szydziła, 

Stróża zamknionej panny; bo ta obaczyła⁵, 

Że Jowisz, w upominku złotym utajony, 

Miał mieć bezpieczny przystęp i gmach otworzony⁶. 

Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie⁷, 

A przez twardą opokę gwałtowniej przepadnie⁸ 

Niżli raz piorunowy: upadł nieszczęśliwy 

Dom proroka greckiego⁹, prze zysk niecnotliwy 

Z gruntu wykorzeniony; przebił bramy twarde 

Zacnych miast Macedończyk¹⁰ i podkopał¹¹ harde 

Tyranny datkiem; datkom hetmani hołdują, 

Którzy daleko świetnym nawom rozkazują. 

Wielkich pieniędzy wielka troska naszladuje¹²; 

A im człowiek w pokładzie¹³ swoim więcej czuje, 

Tym jeszcze więcej pragnie; słusznie moje oko 

I nigdy przedtym, i dziś nie zmierza wysoko. 

Im sobie człowiek więcej pomierny¹⁴ ujmuje, 

Tym mu więcej od Boga z łaski przystępuje¹⁵; 

Nic nie mając, z tymi, co nic nie chcą, przestaję, 

A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję¹⁶. 

Pan znaczniejszy, gdy państwem¹⁷ wzgardzę, niżbych wszytki 

Żóławskie¹⁸ urodzaje i gdańskie pożytki 

W jednym szpichlerzu zamknął, a sam, siedząc w cieniu¹⁹, 

Nie mógł sie chleba najeść, nędznik w dobrym mieniu²⁰. 

Zdrój przeźroczystej wody, lasu średnia miara 

I zasiewku mojego niepochybna wiara²¹ 

Rządźcy płodnej Afryki, szerokowładnemu, 

Nie da sie znać, że w szczęściu przerównana jemu. 

Acz mi miodu podolskie pasieki nie dają 

Ani w mym lochu wina seremskie²² stawają, 

Ani bogate stada owiec niezliczonych 

Strzygą²³ odrosłą trawę po górach zielonych; 

Przedsię nazbyt ubóstwa nie znać w domu moim, 

A by mi więcej trzeba, ufam w Bogu swoim; 

Ale gdy niepotrzebne chciwości odprawię²⁴, 

Lepiej daleko płatu sobie tym poprawię²⁵, 

Niżbych bogate pola węgierskie z porządnym²⁶ 

Państwem węneckim złączył. Ludziom wielożądnym 

Wiela i nie dostawa; niech przyjmuje z dzięką, 

Komu ścisłą²⁷, co dosyć, Bóg udzielił ręką. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ks. 1, Pieśń IV — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 16) noszącej tytuł Ad C. Maecenatem (Do C. Mecenasa). [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. nieuspionych (...) złajników — sfory nie dających się uśpić psów; por. złaja (starop.): sfora. [przypis redakcyjny]

4. wiecznie nie uznać — nigdy nie poznać. [przypis redakcyjny]

5. obaczyć — tu: przewidzieć. [przypis redakcyjny]

6. W twardej kamiennej wieży (...) gmach otworzony — Danae została zamknięta w wieży przez swego ojca Akrisjosa („Akryzego”), pragnącego uchronić jej cnotę; Jowisz dostał się jednak do niej w postaci złotego deszczu, w wyniku czego została matką Perseusza. [przypis redakcyjny]

7. Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie — złoto zwojuje nawet zbrojnych żołnierzy. [przypis redakcyjny]

8. przepadnie — tu: przeniknie. [przypis redakcyjny]

9. prorok grecki — tu: chodzi o Amfiaraosa, króla Argos, który wybrał się na wyprawę przeciw Tebom, choć jako prorok wiedział, że znajdzie tam śmierć; schowanego w kryjówce zdradziła żona przekupiona złotym naszyjnikiem. [przypis redakcyjny]

10. Macedończyk — wg popularnej anegdoty Filip Macedoński mawiał, że nie ma muru tak wysokiego, by nie przeskoczył go osioł objuczony złotem. [przypis redakcyjny]

11. podkopać — tu: doprowadzić do upadku. [przypis redakcyjny]

12. Wielkich pieniędzy (...) naszladuje — idzie za wielkimi pieniędzmi. [przypis redakcyjny]

13. pokład (daw.) — skarbiec. [przypis redakcyjny]

14. pomierny (daw.) — skromny. [przypis redakcyjny]

15. przystępować* (daw.) — przybywać. [przypis redakcyjny]

16. A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję — wystrzegam się związków z bogatymi. [przypis redakcyjny]

17. państwo — tu: status wielkiego pana. [przypis redakcyjny]

18. żóławski (daw.; dziś popr.: żuławski) — pochodzący z urodzajnych Żuław koło Gdańska. [przypis redakcyjny]

19. siedząc w cieniu — żyjąc na uboczu. [przypis redakcyjny]

20. nędznik w dobrym mieniu — biedak wśród bogactwa. [przypis redakcyjny]

21. zasiewku (...) niepochybna wiara — pewna wiara w to, co wyrośnie po zasianiu. [przypis redakcyjny]

22. seremskie — ze Sremu na Węgrzech. [przypis redakcyjny]

23. strzyc — tu: skubać. [przypis redakcyjny]

24. odprawić — tu: odpędzić. [przypis redakcyjny]

25. płatu (...) poprawię — zwiększę dochody; por. współcz.: płacić, płatność. [przypis redakcyjny]

26. porządny (daw.) — sprawnie rządzony. [przypis redakcyjny]

27. ścisły (daw.) — oszczędny. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-iv

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: rennes.i@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.