Jan Kochanowski

Pieśń V

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-7192-2

Pieśń V

Pieśń o spustoszeniu Podola

Wieczna sromota¹ i nienagrodzona 

Szkoda², Polaku: ziemia spustoszona 

Podolska leży, a pohaniec³ sprosny⁴, 

Nad Niestrem⁵ siedząc, dzieli łup żałosny⁶. 

Niewierny⁷ Turczyn psy zapuścił swoje⁸, 

Którzy zagnali piękne łanie⁹ twoje 

Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje, 

By kiedy miały nawiedzić swe knieje. 

Jedny¹⁰ za Dunaj Turkom zaprzedano, 

Drugie do hordy dalekiej zagnano; 

Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!) 

Psom bisurmańskim¹¹ brzydkie ścielą łoże. 

Zbójce, niestety, zbójce nas wojują, 

Którzy ani miast, ani wsi budują; 

Pod kotarzami¹² tylko w polach siedzą, 

A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą! 

Tak odbieżałe stado¹³ więc drapają 

Rozbójce wilcy, gdy po woli¹⁴ mają, 

Że¹⁵ ani pasterz nad owcami chodzi, 

Ani ostrożnych psów za sobą wodzi. 

Jakiego serca Turkowi dodamy¹⁶, 

Jesli tak lekkim¹⁷ ludziom nie zdołamy? 

Ledwieć nam i tak króla nie podawa; 

Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa¹⁸¹⁹. 

Zetrzy sen z oczu a czuj w czas o sobie²⁰, 

Cny Lachu²¹! Kto wie, jemu czyli²²tobie 

Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku 

Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku. 

A teraz k temu obróć myśli swoje 

Jakobyć²³ szkody nieprzyjaciel twoje 

Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę, 

Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę. 

Wsiadamy?²⁴ Czy nas półmiski trzymają? 

Biedne półmiski, czego te czekają? 

To pan, i jadać na śrebrze godniejszy, 

Komu żelazny Mars będzie chętniejszy²⁵. 

Skujmy talerze na talery²⁶, skujmy, 

A żołnierzowi pieniądze gotujmy. 

Inszy to darmo²⁷ po drogach miotali, 

A my nie damy, bychmy w cale trwali²⁸? 

Dajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie 

Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie. 

Tarczej niż piersi pierwej nastawiają, 

Pozno puklerza przebici macają²⁹. 

Cieszy mię ten rym: «Polak mądr po szkodzie»; 

Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie³⁰, 

Nową przypowieść Polak sobie kupi³¹, 

Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. sromota (daw.) — hańba, niesława. [przypis redakcyjny]

2. nienagrodzona szkoda — niepowetowana strata. [przypis redakcyjny]

3. pohaniec (daw.) — muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe. [przypis redakcyjny]

4. sprosny (starop.) — godny potępienia, potworny, okrutny. [przypis redakcyjny]

5. Niestr — Dniestr. [przypis redakcyjny]

6. żałosny (daw.) — godny żalu. [przypis redakcyjny]

7. niewierny — niechrześcijanin. [przypis redakcyjny]

8. Turczyn psy zapuścił swoje — Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych (sforę) Tatarów. [przypis redakcyjny]

9. łanie — tu przen.: piękne kobiety. [przypis redakcyjny]

10. jedny (daw. M. lm r. ż.) — jedne. [przypis redakcyjny]

11. bisurmański — mahometański. [przypis redakcyjny]

12. kotarz — szałas, namiot; por. dziś: kotara. [przypis redakcyjny]

13. odbieżałe stado — stado opuszczone; może aluzja do sytuacji po ucieczce z Polski Henryka Walezego. [przypis redakcyjny]

14. po woli (starop.) — według woli, posłuszny komuś; por. daw.: powolny. [przypis redakcyjny]

15. że — tu: gdyż. [przypis redakcyjny]

16. dodać serca (daw.) — dodać odwagi. [przypis redakcyjny]

17. lekki (daw.) — podły, godny lekceważenia. [przypis redakcyjny]

18. Ledwieć nam (...) króla nie podawa; Kto się przypatrzy, mała nie dostawa — tzn.: „Niemal [Turek] narzuca nam króla; Gdyby się przypatrzeć [temu procesowi], niewiele do tego brakuje”; ironiczna aluzja do tureckich prób interwencji w polską wolną elekcję. [przypis edytorski]

19. mała nie dostawa (starop.) — mało brakuje. [przypis redakcyjny]

20. czuj (...) o sobie (starop.) — czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem. [przypis redakcyjny]

21. Lach — Polak. [przypis redakcyjny]

22. czyli — czy z partykułą pytajną „li”; tzn.: czy też. [przypis edytorski]

23. jakobyć — aby ci. [przypis redakcyjny]

24. Wsiadamy? — w znaczeniu: czy już wsiadamy na konie? [przypis redakcyjny]

25. chętny (daw.) — życzliwy; por. współcz. antonim: niechętny. [przypis redakcyjny]

26. talery — talary (powszechnie używana moneta srebrna). [przypis redakcyjny]

27. darmo — bez celu. [przypis redakcyjny]

28. bychmy w cale trwali — abyśmy pozostali w całości (jako państwo). [przypis edytorski]

29. Pozno puklerza przebici macają — gdy już pierś jest przebita, za późno chwytać za puklerz. [przypis redakcyjny]

30. zbodzie — zepchnie; dosł.: strąci z konia. [przypis redakcyjny]

31. przypowieść (...) sobie kupi — zyska przysłowie na swój temat. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-v

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: grosz koronny, Zygmunt I Stary (król polski ; 1506-1548), domena publiczna

ISBN-978-83-288-7192-2

Plik wygenerowany dnia 2025-05-15.