Cyprian Kamil Norwid

Praca

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Praca

«Pracować musisz», głos ogromny woła, 

Nie z potem dłoni twej lub twego grzbietu, 

(Bo prac początek, doprawdy, jest nie tu) 

«Pracować musisz z potem twego czoła!» 

— Bądź sobie, jak tam chcesz, realnym człekiem, 

Nic nie poradzisz! twoje każde dzieło, 

Choćby się z cudów Herkulejskich wszczęło, 

Niedopełnionym będzie i kalekiem; 

Pokąd pojęcie pracy, korzeń jeden, 

Nie trwa, dopóty wszystkie tracą zgoła, 

Głos brzmi w twej piersi: «postradałem Eden!» 

Głos brzmi nad tobą: «pracuj z potem czoła». 

Ekonomistów zbierz wszystkich i nagle 

Spytaj ich, co jest pracy abecadłem? 

Zacząć mam z czego? gdy na skałę wpadłem 

Lub wiatr mię zdradził, zerwawszy pierw żagle, 

Od czegóż zacząć? czy od dłoni potu? 

Od ramion potu? ... gdy brak i narzędzi!... 

Gdy otchłań wkoło, a ty — na krawędzi... 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Zacznij... by w głowie nie było zawrotu, 

Więc głos ogromny znów jak pierwej woła: 

«Pracować musisz z potem twego Czoła!» 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

Najprostszy cieśla, co robi toporem, 

Choćby on nie wiem jak był pracowity, 

Chociażby cieśli tyryjskich¹ był wzorem, 

Jeżeli w duszy smutek ma ukryty, 

Lub trumnę robi, gdy dławi go żałość, 

Łzy własne widząc w żelaza połysku, 

Wyrobić musi pierw umysłu stałość, 

Bez której nie ma siły — — nawet zysku! 

Więc prac początek, prac pierwsza litera 

Nie to, co wasza dziś realna szkoła 

Uczy — zarówno płytka jak nieszczera, 

„Pracować musisz zawsze z potem Czoła”. 

— Spustoszonemu mów ty narodowi, 

Niech się zbogaci jak można najprędzej, 

A mając posag, resztę postanowi, 

Do-rychtowawszy do onych pieniędzy: 

Naucz, by jednym krokiem się przerzucał 

Z historii-jatek krwawych do warsztatów, 

Nauczysz, by się tak śmiał jak zasmucał, 

Wybawisz naród... lecz automatów! 

— Będą tam zamiast rozwinięcia rzeczy, 

Takie, owakie fazy gorączkowe — 

Po tej, co twierdzi, ta druga, co przeczy: 

Obiedwie warte tyle, ile nowe! 

I wszystkie razem w tym tylko zdradliwe, 

Że każdej naprzód zmierzona jest trwałość, 

I wszystkie zawsze w końcu nieszczęśliwe: 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Nie! — pracą pierwszą jest: umysłu-stałość! 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

III

Widziałem Indian dzikich w Ameryce 

I wiem, w ojczyźnie własnej wyszli na co, 

Gdy pogardzili rzemiosłem i pracą, 

Na łowy jeżdżąc lub malując lice — 

Językiem mówiąc pokoleń nieżywych, 

Mową, co w własnej się spętała dumie, 

Podstępnie milcząc o prawach drażliwych, 

Dlatego, że ich wyrażać nie umie, 

Wiem, czemu język stracili i czemu 

Rzucają włócznie do chmur ci nikczemni, 

Ci heroiczni a służący złemu, 

Życiem obmierźli, uśmiechem przyjemni — 

Widziałem mężów z piórami na głowie, 

Niosących tarcze ze skóry żubrowej, 

I wiem, że po nich nie spalą się wdowy, 

Że marnie zginą ci wielko-ludowie — 

Zupełni pychą, energią i ciałem... 

— Lecz nie tu koniec tego, co widziałem! 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

IV

Jest tam i plemię, co inaczej żyło: 

Porozkiełznanych² puścizną warsztatów, 

Które się więcej niż kto wzbogaciło, 

Najrealniejszych pełne demokratów — 

Ideałowi niepodległe w niczem — 

Wolne jak pieniądz, co się toczy krągło; 

I wiem, że smaga je tatarskim biczem 

Los ów, darzący pierwej ciszą ciągłą... 

— Wiem, że już milion blisko w pień wycięto 

Tych zbogaconych i tych zapłaconych, 

Doganiających się ofiarą świętą, 

A kapitałów żądzą wyścignionych: 

Ci — z Indian śmieją się... lecz ci i owi 

Na pastwę idą historii-orłowi, 

Co, nad ludzkością przelatując, woła: 

„Pracować będziesz z potem twego Czoła!” 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. cieśla tyryjski — Tyr był staroż. miastem i portem fenickim; Fenicjanie stanowili potęgę w zakresie żeglugi i handlu dzięki swemu budownictwu okrętowemu, a więc niejako dzięki kunsztowi swych cieśli. [przypis edytorski]

2. porozkiełznany — porozwiązywany. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/praca

Tekst opracowany na podstawie: Cyprian Kamil Norwid, Gromy i pyłki: nowy tom poezyj, wyd. Książnica Literacka, Wilno 1944

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: fotologic@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.