Adam Mickiewicz

Renegat

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Renegat¹

(ballada turecka)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

I

Co się niedawno stało w Iranie, 

Opowiem światu całemu. 

Na kaszemirskim² usiadł dywanie³, 

Basza⁴ pośrodku haremu⁵. 

Pieją⁶ Greczynki, pieją Czerkieski⁷. 

Pląsają branki Kirgisa⁸; 

U tych w źrenicach szafir niebieski, 

U tamtych cienie Eblisa⁹. 

Basza nie widzi, Basza nie słucha, 

Turban zawiesił nad okiem, 

Drzemie i dymy ciągnąc z cybucha¹⁰ 

Okrył się wonnym obłokiem. 

Wtem u wrót szczęścia hałas się wzmaga, 

Rozstąpiły się sług rzędy. 

Nieznaną brankę wiódł Kyzlar-Aga¹¹, 

Skłonił się i rzekł: «Effendy¹²! 

Którego jasność takiej jest mocy 

Między gwiazdami dywanu, 

Jak śród brylantów na szatach nocy 

Ognisko Aldeboranu¹³. 

Racz ku mnie błysnąć, gwiazdo dywanu, 

Bom dobrych nowin tłumaczem, 

Oto służebny wiatr z Lechistanu¹⁴ 

Darzy cię nowym haraczem¹⁵. 

Padyszach nie ma takiej krzewiny 

W sadzie rozkoszy w Stambule, 

Ona jest rodem z zimnej krainy, 

Którą wspominasz tak czule». 

Tu gazę, co jej wdzięki przygasza, 

Odsłonił — cały dwór klasnął¹⁶; 

Spojrzał raz na nią trzytulny¹⁷ Basza, 

Wypuścił cybuch i zasnął. 

Chyli się na bok, turban mu spada, 

Biegą¹⁸ przebudzić — o dziwy! 

Usta zsiniałe, twarz śmiercią blada, 

Basza renegat nieżywy! 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

II

«O dziwy, zgroza!» — wołają janczary¹⁹ 

I mędrce w prawie ćwiczeni — 

Tę Nazaretkę²⁰ za okropne czary, 

Zakopiem w stosie kamieni. 

«Owóż to Hassan, ów renegat Basza, 

Sroższy nad lwa i tygrysa, 

Co go nie tknęła żadna dziewka nasza 

Ni Dżurdżistanu²¹ hurysa²². 

On, gdy Chanowi²³ na srebrny półmisek 

Rzucił łeb księcia Iflaku²⁴, 

Wdzięczny mu Chagan ²⁵dziesięć odalisek²⁶ 

Z własnego przysłał orszaku. 

Wszystkimi wzgardził! Teraz go zabija 

Postać lękliwej gazeli; 

Jako motyla lada modra żmija 

Promieniem oczu zastrzeli. 

Niechże tę żmiję Bej²⁷, na pastwę czerni²⁸, 

Z warownej straży przywiedzie, 

Już od godziny zebrali się wierni 

I Kady²⁹ z miasta już jedzie». 

Przyjechał Kady, zbierają kamienie, 

Czekają — próżna nadzieja! 

Bej nie przychodzi, odbite więzienie; 

Ani dziewicy, ni Beja!... 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

III

Wkrótce ojczyznę ujrzała branka³⁰, 

Lecz wszędzie jej niemiło: 

Nie widzi bowiem swego kochanka, 

Z którym się wszystko skończyło. 

Wszystko! i w swoich pamiątek kraju 

Wkrótce z rozpaczy umarła; 

A ciało martwe, według zwyczaju, 

Dębowa trumna zawarła. 

A gdy rodzina płacz swój rozwodzi 

I ksiądz do modlitwy wzywa — 

Nieznany Turczyn zziajany wchodzi 

I tak się do nich odzywa: 

«Basza zostawił w zgonie rozkazy, 

Abym tę urnę wziął z sobą, 

Gdy go śmiertelne okryją głazy, 

Gdy go okryją żałobą. 

Kazał, bym obszedł cały świat kołem, 

Trafił do północnej ziemi 

I niósł tę urnę z jego popiołem 

Złączyć z prochami lubemi. 

Znalazłem popiół! Ty, o kapłanie! 

Wypełnij Baszy zlecenie. 

Z urną swat wchodzi, przed tobą stanie, 

Dziwne będzie ożenienie! 

Zdejmij z tej martwej ręki pierścionek 

I włóż jej pierścień Turczyna; 

Ona małżonką, on jej małżonek, 

Po śmierci się ślub zaczyna!» 

Ksiądz odpowiedział: «Czyż te zamiary 

Mam w groźnym wykonać musie? 

Czyliż twój Basza był naszej wiary, 

Czyliż on umarł w Chrystusie?» 

Ksiądz mówił, ale na księdza głosy 

Turczyn nic nie odpowiadał — 

I tylko z czoła rozgarnął włosy 

I milcząc, księdza twarz badał. 

Ksiądz obrażony chciał zerwać śluby, 

Chciał jej z palca zdjąć pierścienie; 

Lecz próżne były jego rachuby: 

Broniło dłoni ściśnienie. 

Martwa dziewica ścisnęła rękę, 

Pierścienia wydrzeć nie dała. — 

Na tem ja, bracie, kończę piosenkę, 

I piosenka moja skonała. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. renegat — odstępca; osoba, która zmieniła wiarę, narodowość, przekonania polityczne. [przypis edytorski]

2. kaszemirski — dziś: kaszmirski; nazwa od regionu Kaszmir, dziś podzielonego między Indie i Pakistan. [przypis edytorski]

3. dywan (z arab. diwan: rada, administracja, kancelaria) — tu: rada dostojników w krajach muzułmańskich. [przypis edytorski]

4. basza — właść. pasza; tytuł dostojników cywilnych i wojskowych w Imperium Osmańskim. [przypis edytorski]

5. harem — w tradycyjnym domu muzułmańskim odosobniona część domu przeznaczona dla kobiet (żon i nałożnic). [przypis edytorski]

6. piać — tu: śpiewać; w tekście forma 3.os.lm cz.ter.: pieją. [przypis edytorski]

7. Czerkieski — kobiety czerkieskie; Czerkiesi: w krajach Bliskiego Wschodu określenie potomków górali kaukaskich, którzy opuścili Kaukaz po podboju ros. w 2. poł. XIX w. [przypis edytorski]

8. branki Kirgisa — niewolnice kirgiskie; Kirgistan państwo w Azji Środkowej. [przypis edytorski]

9. Eblis — właśc. Iblis; w muzułmańskich wierzeniach: zły duch, szatan. [przypis edytorski]

10. cybuch — rurka w fajce, łącząca ustnik z główką. [przypis edytorski]

11. Kyzlar Aga — naczelnik haremu. [przypis edytorski]

12. Effendi — pan; tu w W.lp: panie. [przypis edytorski]

13. Aldeboran — właśc. Aldebaran: nazwa gwiazdy podwójnej, najjaśniejszej w konstelacji Byka. [przypis edytorski]

14. Lechistan — Polska. [przypis edytorski]

15. haracz — okup wojenny, kontrybucja. [przypis edytorski]

16. cały dwór klasnął — wyrażenie europejskie. W duchu wschodnim należałoby powiedzieć: „cały dwór włożył do ust otwartych milczenia palec podziwu”. [przypis autorski]

17. trzytulny — o trzech buńczukach; buńczuk to dawna tatarsko-turecka oznaka władzy w postaci drzewca zakończonego złotą kulą i zwisającymi spod niej pękami końskiego włosia, noszona przed sprawującym władzę. [przypis edytorski]

18. biegą — dziś forma 3. os. lm: biegną. [przypis edytorski]

19. janczar — żołnierz dawnej piechoty tureckiej. [przypis edytorski]

20. Nazaretka — tu: chrześcijanka; wyznawczyni nauk Jezusa z Nazaretu. [przypis edytorski]

21. Dżurdżistan — w jęz. arabskim dawne określenie Gruzji. [przypis edytorski]

22. hurysa — piękna kobieta. [przypis edytorski]

23. chan — tytuł panującego w niektórych krajach Wschodu; też: osoba, której przysługuje ten tytuł. [przypis edytorski]

24. Iflak — Eflak; turecka nazwa Wołoszczyzny, historycznej krainy w płd. Rumunii. [przypis edytorski]

25. Chagan — właść. kagan; tytuł władcy u wielu ludów tureckojęzycznych; też: osoba, której przysługuje ten tytuł. [przypis edytorski]

26. odaliska — biała niewolnica w haremie sułtana tureckiego. [przypis edytorski]

27. bej — tytuł wyższych urzędników w dawnej Turcji np. oficerów; także osoba nosząca ten tytuł. [przypis edytorski]

28. czerń — tłum, gawiedź. [przypis edytorski]

29. Kady — właść. kadi; sędzia muzułmański. [przypis edytorski]

30. branka (daw.) — kobieta wzięta do niewoli. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/renegat

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Poezje. [T. 1], Wiersze młodzieńcze; Ballady; Grażyna, Krakowska Spółdz. Wydawnicza, Kraków [1919]

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Justyna Lech, Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła, Weronika Trzeciak.

Okładka na podstawie: See-ming Lee æŽæ€æ˜Ž SML@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.