Lili Rodał

Getto

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Getto

Oświęcim 1940

Zginęła w 1944

Ludzie mówią, że wiosna już, 

Słychać deszcz wiosennych burz, 

Tylko ja nic nie widziałam, 

Przez czarne getta mury¹, 

Przez szubieniczne sznury, 

Nie widziałam Cię, wiosno — że jesteś tak blisko, 

Bo widzisz, zmieniło się wszystko, 

Przewrócił się świata porządek, 

Początek to koniec, koniec to początek, 

Tylko Ty, jak co roku, 

Przybyłaś do nas w zielonym obłoku, 

Choć do góry nogami stoi świat, 

Ty jedna przybyłaś do getta krat, 

Dziwne!? Wiosna się nami nie brzydzi, 

Wiosno? nie widzisz? przecież my Żydzi. 

Dawniej chodziliśmy w chałatach, 

A dziś zamknięci w ciasnych getta kratach, 

Mamy Twe słonko, wiosno, w żółtych łatach. 

Małe dzieci getta 

Po co w getcie dzieci? 

Cieszą się, że słonko świeci 

Po co w getcie świeci? 

Na brudnych podwórkach 

Gdzie śmierdzą rynsztoki, 

Bawią się w clowna, w chowanego, kroki, 

Blade, wątłe, anemiczne, marne, 

W szczupłej twarzy widać oczy czarne, 

Smutne oczy dziecięce. 

Dlaczego smutne? 

Bo grób ojca nie porósł jeszcze w ziela żywe, 

Bo siostra z lagru² jeszcze listy straszliwe, 

Bo brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze³, 

Bo matka od prania ma gorączkę, dreszcze, 

Bo w domu nie ma kartofli ni chleba, 

A jeść przecież trzeba, jeść zawsze trzeba, 

Bo dzień jest taki pogodny, 

A Abramek jest głodny, tak głodny, 

W nocy mam sny, mary, 

Morderstwa, rabunki, trupy, koszmary, 

Ratunku! Kto ma ratować? 

W dali gdzieś śmiech. Co tam? 

Et nic, Żyd zdechł. 

Co tam na froncie in schweren kämpfen⁴, 

Padają młodzi żołnierze 

Für Führer, Volk und Vaterland⁵ 

Na papierze. 

Małe dzieci getta 

Po co w getcie dzieci? 

Cieszą się, że słonko świeci 

Po co w getcie świeci? 

Idzie Wiosna, czar, żar, woń drzew, 

Od nowa zakwitną: trupy, łzy, krew 

O Boże! jeśli jesteś!? 

S. O. S. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Przez czarne getta mury — z informacji z archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego wynika, że autorka przebywała w getcie w Będzinie, a wcześniej być może w getcie w Oświęcimiu. Getto w Będzinie podlegało innym zasadom niż tego typu żydowskie dzielnice zamknięte znajdujące się na terenie Generalnej Guberni. W gettach utworzonych na terenach wcielonych do III Rzeszy początkowo panowały znacznie lepsze warunki, nie było głodu, deportacje były rzadsze i mniej liczne. Getto będzińskie przez dłuższy czas nie było nawet ogrodzone. Na jego terenie działały różne organizacje samopomocowe, a więźniowie pracowali w tzw. szopach. Dopiero 1 sierpnia 1943 (czyli rok później niż w Warszawie) rozpoczęła się akcja likwidacyjna, znana jako Akcja Będzińska. Członkowie ruchu oporu w getcie będzińskim w porozumieniu z bojownikami z pobliskiego getta w Sosnowcu wzniecili wówczas bunt. Organizatorami obu zrywów byli Józef i Bolesław Kożuchowie (związani z organizacją Hanoar Hacijoni), Frumka Płotnicka (łączniczka ŻOB na terenie kraju) oraz Cwi Brandes (z Haszomer Hacair, członek kierownictwa ŻOB-u w Będzinie). Przez trzy dni powstańcy bronili się w przygotowanych wcześniej bunkrach, ostatecznie zostali jednak pokonani i zamordowani. Niemal wszyscy Żydzi z Będzina zostali wywiezieni do Auschwitz. [przypis edytorski]

2. lager — z niem. obóz, tu w znaczeniu nazistowski obóz (pracy, koncentracyjny, zagłady). [przypis edytorski]

3. brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze... — prawdopodobnie chodzi o kartkę z informacją, że wymieniona w dokumencie osoba powinna stawić się do deportacji, czyli transportu do obozu koncentracyjnego lub obozu zagłady. [przypis edytorski]

4. in schweren kämpfen (niem.) — w ciężkich walkach. [przypis edytorski]

5. Für Führer, Volk und Vaterland (niem.) — za Führera, naród i ojczyznę. Slogan był używany w czasie III Rzeszy w okresie rządów Adolfa Hitlera. Miał podkreślać jedność narodu wokół wodza (Führera), lojalność i oddanie narodowi niemieckiemu oraz ojczyźnie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/rodal-getto

Tekst opracowany na podstawie: Tango łez śpiewajcie muzy, pod red. B. Keff, wyd. Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa 2012.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (https://www.wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Sekuła, Maria Świetlik.

Okładka na podstawie: Żydowskie dzieci, autor nieznany, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.