Ignacy Krasicki

Podróż

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Podróż

Miał rozum, w domu siedząc kto się śmiał z podróży. 

Jeśli więc ten mu zaszczyt sprawiedliwie służy, 

Jak zwać tych, co się raz wraz ustawicznie włóczą? 

Oto — ale zaczekam, aczej¹ się oduczą. 

Jeszczeć można wybaczyć, gdy ostatnia nędza 

Z domów, jeśli je mają, ubogie wypędza, 

Ale kiedy bogaty puszcza się w podróże, 

Ja o jego rozumie, iżby miał, nie wróżę. 

Zdrowie, życie nieść na szwank po przykrej przeprawie², 

Głód znosić, snu nie użyć, spoczywać na ławie, 

Albo się dusić w dymie lub marznąć na dworze, 

Słuchać świerki³, wrzask dziecek, w spróchniałej komorze 

Robactwu się opędzać — może kto zaprzeczy, 

Iż gdzie indziej nie jest tak — i tam nic do rzeczy, 

Albo żeby treść myśli objawić wytwornie, 

Jeśli u nas niedobrze, indziej niewybornie. 

Droga zawżdy jest drogą pomimo wygody, 

Rzadka obejść się cale⁴, znaleźć się bez szkody, 

A choćby innej w ciągłych podróżach nie było, 

Gdy się czas marnie strawił, wiele się straciło. 

Przepłynąwszy przez morza i zwiedziwszy ziemie, 

Dajmy to, iż kto poznał wszystkie ludzkie plemię. 

Cóż poznał? — To, co w domu miał na pogotowiu. 

Może jazdą, płynieniem mógł usłużyć zdrowiu, 

Bo lekarze tak mówią; ale syty z wzorku⁵, 

Zapytajmy pielgrzyma, co mówi o worku⁶. 

Pewnie mu nie usłużył — a źle, gdy nie służy. 

To nic jeszcze: gdy mówiem ściśle o podróży, 

Że się zlepszenia zdrowia w niej znajdzie przyczyna, 

Większa, ważniejsza jeszcze i pilniejsza wszczyna, 

Trzeba jechać koniecznie. — Gdzie? — jechać do wody⁷. 

Służyła ona przedtem tylko do ochłody, 

Teraz większa usługa. — Jaka? — Żyć nie można, 

Jeśli pilność o zdrowie czuła a ostrożna 

Nie zapędzi tam, gdzie jest saletra i siarka. — 

A nam co po saletrze? — Jeśli onej miarka 

I z częściami hałunu⁸, a najbardziej z rana, 

Dobrze trafiona — zdrowie! lecz ze źródła brana, 

Gdzie ją chwytać należy, żeby moc nie zgasła. 

Jeżeli więc na takie ozdrowienia hasła 

Nie wzbudzi się chęć jechać, pożegnaj się z życiem — 

Jużci, ale i z workiem. Za takim użyciem 

Droższe widzę, niż przedtem było, teraz zdrowie. 

Żyli dłużej niźli my, nasi pradziadowie: 

Za krzepkość z ojców wziętą, nie płacąc nikomu, 

Od zdrowych wzięte zdrowie zachowali w domu. 

Cnotliwej roztropności urządzeni miarką, 

Nie znali się z hałunem, saletrą i siarką. 

Czerstwa starość poważne ich zmarszczki wdzięczyła, 

Było zdrowie, bo święta wstrzemięźliwość była. 

Lepsza ona od siarki i skuteczniej zdrowi⁹, 

Niż co kreślą lekarze i starsi, i nowi, 

Którym (bo mają rozum), frymarczących bólem, 

Wody siarką zaprawne stały się Patolem¹⁰.

Pitagoras i Tales, i Platon, i inni, 

Za których wielkim zdaniem poszli ludzie gminni, 

Niżeli swej nauki cuda rozpostarli, 

W kraju się właściwego cieśni nie zawarli, 

Lecz chcąc ludzi oświecić w błędach, w których trwali, 

Do innych się, najdalszych, w pielgrzymstwo udali. 

Tam, czerpając u źródła, w wiadomość bogaci, 

Z niezmiernym nauk trzosem wrócili do braci. 

Pitagoras powiedział: Nie trzeba jeść bobu¹¹. 

A niekontent z greckiego rządzenia sposobu, 

Nową rzeczpospolitą mądry Plato sklecił¹², 

I tak dowodnie onej pożytek zalecił, 

Iż się dotąd na jawie jeszcze nie skleciła. 

Woda, według Talesa, wszystko sporządziła¹³. 

Wzmogli się niewiadomi¹⁴ wynalazki tymi, 

A szczęśliwi zostali jeszcze szczęśliwszymi. 

Nie mogę ja tak wielkiej oprzeć się powadze, 

Jednak się zbyt daleko zapędzać nie radzę. 

Ostatnia to po rozum za granice jeździć; 

Jeśli on się pod własnym dachem nie chciał gnieździć, 

Darmo go indziej szukać. Mimo górne wzory, 

Wzory sławne Talesa albo Pitagory, 

Wzory zbyt uwielbione przez swoje wzniesienia, 

Trzymajmy się po prostu skutków doświadczenia. 

Dobry rozum, ale źle rozumem przesadzać; 

Czuje to świat, ja światu nie będę doradzać, 

Ale gdybym był takim, iżbym mógł dać radę, 

Rzekłbym: Świecie, miej baczność na każdą przyjadę¹⁵, 

Nie wierz łbom zagorzałym, które robią księgi, 

Ani książek działaczom; ich umysł nietęgi 

Zabawnie bałamucąc nabawił cię nędzą. 

Nieszczęśliwe się chwile w światłym wieku pędzą, 

I pisarz, i czytelnik za naukę płacą. 

Dobrze im tak — a kiedy zwodziciele tracą, 

Rozsądny, co się ustrzegł takiego pogromu, 

Niech się strzeże podejścia¹⁶ i zasklepi w domu. 

Ale w nim raz wraz siedzieć rzecz jest niepodobna. 

Choćby rzecz najwdzięczniejsza, ciągła a osobna, 

Sprawi sytość, a tej jest skutkiem unudzenie. 

Zarzut nowy — więc innych okolic zwiedzenie, 

A z nim odmiana rzeczy lekarstwem nudności. 

Nie nudzi się, kto kontent, lecz tej szczęśliwości 

Rozum tylko i cnota są sprawicielami; 

Z tymi, choćby wśród stepów, nie będziemy sami. 

Cóż dopiero, gdy dzieci i poczciwa żona, 

I uprzejmość sąsiedzka, prawa, doświadczona, 

Słodycz losu poddanych, któryśmy sprawili, 

I myśl lat przeszłych, cośmy poczciwie przebyli: 

Piękne to towarzystwo i nigdy nie znudzi. 

Swoich znając, po co nam nowych szukać ludzi? 

Miłe to przeświadczenie do tego nas wiedzie, 

Iż dobrze w domu siedzieć. — Kto nie chce, niech jedzie! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. aczej — a nuż, może. [przypis edytorski]

2. po przykrej przeprawie — przez rzeką. [przypis redakcyjny]

3. świerk — świerszcz. [przypis redakcyjny]

4. Rzadka [rzecz] obejść się cale — wyjść cało, bez szwanku. [przypis redakcyjny]

5. z wzorku — z doświadczenia. [przypis redakcyjny]

6. o worku — o sakiewce z pieniędzmi. [przypis redakcyjny]

7. do wody — do wód, do uzdrowiska. [przypis redakcyjny]

8. hałun — ałun. [przypis redakcyjny]

9. zdrowi — uzdrawia. [przypis redakcyjny]

10. Paktol — rzeka w Lidii, w Azji Mniejszej, niegdyś złotodajna. Według mitologii, król Frygii Midas otrzymał od Bachusa dar zamieniania wszystkiego, czego dotknął, w złoto. Gdy jednak potrawy i napoje również za jego dotknięciem stawały się złotem, prosił Midas Bachusa, by ten odebrał mu drogocenny dar. „Zezwala łaskawie Bacchus i aby się w Paktolu, rzece lidyjskiej obmył, rozkazuje. I od tego to czasu, którego się Midas w paktolskich kąpał wodach, złote ta rzeka poczęła mieć piaski”. (F. Pomey, Pantheum mithicum, s. 65). [przypis redakcyjny]

11. Nie trzeba jeść bobu — Pitagoras (VI w. p. n. e.), matematyk i filozof grecki, założyciel arystokratycznego związku religijno–politycznego, miał jakoby zakazywać jedzenia bobu, narodowej potrawy Greków, ze względu na to, że ten kiełkując przybierał święty kształt falliczny. [przypis redakcyjny]

12. Nową rzeczpospolitą — dialog Platona Rzeczpospolita był pierwszą w literaturze utopią polityczną. [przypis redakcyjny]

13. Woda, według Talesa, wszystko sporządziła — Tales z Miletu (VII–VI w. p.n.e.), filozof grecki, przyjmował, że woda jest pramaterią świata. [przypis redakcyjny]

14. niewiadomi — nieuczeni, nieoświeceni. [przypis redakcyjny]

15. przyjadę — przesadę. [przypis edytorski]

16. podejścia — podstępu. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-druga-podroz

Tekst opracowany na podstawie: Ignacy Krasicki, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, wyd. 1, Wrocław, 1958

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Mariusz Sobczyński.

Okładka na podstawie: as autumn draws to a close..., slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.