Ignacy Krasicki

Pijaństwo

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pijaństwo

„Skąd idziesz?” „Ledwo chodzę”. „Słabyś?” „I jak jeszcze. 

Wszak wiesz, że się ja nigdy zbytecznie nie pieszczę, 

Ale mi zbyt dokucza ból głowy okrutny”. 

„Pewnieś wczoraj był wesół, dlategoś dziś smutny. 

Przejdzie ból, powiedzże mi, proszę, jak to było? 

Po smacznym, mówią, kąsku i wodę pić miło”. 

„Oj, nie miło, mój bracie! bogdaj z tym przysłowiem 

Przepadł, co go wymyślił; jak było, opowiem. 

Upiłem się onegdaj dla imienin żony; 

Nie żal mi tego było. Dzień ten obchodzony 

Musiał być uroczyście. Dobrego sąsiada 

Nieźle czasem podpoić; jejmość była rada, 

Wina mieliśmy dosyć, a że dobre było, 

Cieszyliśmy się pięknie i nieźle się piło. 

Trwała uczta do świtu. W południe się budzę, 

Cięży głowa jak ołów, krztuszę się i nudzę¹; 

Jejmość radzi herbatę, lecz to trunek mdlący. 

Jakoś koło apteczki² przeszedłem niechcący, 

Hanyżek³ mnie zaleciał, trochę nie zawadzi. 

Napiłem się więc trochę, aczej⁴ to poradzi: 

Nudno przecie. Ja znowu, już mi raźniej było, 

Wtem dwóch z uczty wczorajszej kompanów przybyło. 

Jakże nie poczęstować, gdy kto w dom przychodzi? 

Jak częstować, a nie pić? i to się nie godzi; 

Więc ja znowu do wódki, wypiłem niechcący: 

Omne trinum perfectum⁵, choć trunek gorący, 

Dobry jest na żołądek. Jakoż w punkcie⁶ zdrowy, 

Ustały i nudności, ustał i ból głowy. 

Zdrów i wesół wychodzę z moimi kompany, 

Wtem obiad zastaliśmy już przygotowany. 

Siadamy. Chwali trzeźwość pan Jędrzej, my za nim, 

Bogdaj to wstrzemięźliwość, pijatykę ganim, 

A tymczasem butelka nietykana stoi. 

Pan Wojciech, co się bardzo niestrawności boi, 

Po szynce, cośmy jedli, trochę wina radzi: 

Kieliszek jeden, drugi zdrowiu nie zawadzi, 

A zwłaszcza kiedy wino wytrawione, czyste. 

Przystajem na takowe prawdy oczywiste. 

Idą zatem dyskursa tonem statystycznym⁷: 

O miłości ojczyzny, o dobru publicznym, 

O wspaniałych projektach, mężnym animuszu; 

Kopiem góry⁸ dla srebra i złota w Olkuszu, 

Odbieramy Inflanty⁹ i państwa multańskie¹⁰, 

Liczemy owe sumy neapolitańskie¹¹, 

Reformujemy państwo, wojny nowe zwodzim, 

Tych bijem wstępnym bojem¹², z tamtymi się godzim, 

A butelka nieznacznie jakoś się wysusza. 

Przyszła druga; a gdy nas żarliwość porusza, 

Pełni pociech, że wszyscy przeciwnicy legli, 

Trzeciej, czwartej i piątej aniśmy postrzegli. 

Poszła szósta i siódma, za nimi dziesiąta, 

Naówczas, gdy nas miłość ojczyzny zaprząta, 

Pan Jędrzej, przypomniawszy żórawińskie klęski¹³, 

Nuż w płacz nad królem Janem: »Król Jan był zwycięski!« 

Krzyczy Wojciech: »Nieprawda!« A pan Jędrzej płacze. 

Ja gdy ich chcę pogodzić i rzeczy tłumaczę, 

Pan Wojciech mi przymówił: »Słyszysz waść¹⁴« — mi rzecze. 

Jak to waść! Nauczę cię rozumu, człowiecze. 

On do mnie, ja do niego, rwiemy się zajadli, 

Trzyma Jędrzej, na wrzaski służący przypadli, 

Nie wiem, jak tam skończyli zwadę naszą wielką, 

Ale to wiem i czuję, żem wziął w łeb butelką. 

Bogdaj w piekło przepadło obrzydłe pijaństwo! 

Cóż w nim? Tylko niezdrowie, zwady, grubijaństwo. 

Oto profit¹⁵: nudności i guzy, i plastry”. 

„Dobrze mówisz, podłej to zabawa hałastry, 

Brzydzi się nim człek prawy, jako rzeczą sprosną: 

Z niego zwady, obmowy nieprzystojne rosną, 

Pamięć się przez nie traci, rozumu użycie, 

Zdrowie się nadweręża i ukraca życie. 

Patrz na człeka, którego ujęła moc trunku, 

Człowiekiem jest z pozoru, lecz w zwierząt gatunku 

Godzien się mieścić, kiedy rozsądek zaleje 

I w kontr¹⁶ naturze postać bydlęcą przywdzieje. 

Jeśli niebios zdarzenie wino ludziom dało 

Na to, aby użyciem swoim orzeźwiało, 

Użycie darów bożych powinno być w mierze. 

Zawstydza pijanice nierozumne zwierzę, 

Potępiają bydlęta niewstrzymałość naszą, 

Trunkiem według potrzeby gdy pragnienie gaszą, 

Nie biorą nad potrzebę; człek, co nimi gardzi, 

Gorzej od nich gdy działa, podlejszy tym bardziéj. 

Mniejsza guzy i plastry, to zapłata zbrodni, 

Większej kary, obelgi takowi są godni, 

Co w dzikim zaślepieniu występni i zdrożni, 

Rozum, który człowieka od bydlęcia rożni, 

Śmią za lada przyczyną przytępiać lub tracić. 

Jakiż zysk taką szkodę potrafi zapłacić? 

Jaka korzyść tak wielką utratę nadgrodzi? 

Zła to radość, mój bracie, po której żal chodzi¹⁷. 

Ci, co się na takowe nie udają zbytki, 

Patrz, jakie swej trzeźwości odnoszą pożytki: 

Zdrowie czerstwe, myśl u nich wesoła i wolna, 

Moc i raźność niezwykła i do pracy zdolna, 

Majętność w dobrym stanie, gospodarstwo rządne, 

Dostatek na wydatki potrzebnie rozsądne: 

Te są wstrzemięźliwości zaszczyty, pobudki, 

Te są”. „Bądź zdrów!” „Gdzież idziesz?” „Napiję się wódki”. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. nudzić się — mieć nudności. [przypis redakcyjny]

2. apteczka — „w domach szlacheckich osobna izdebka na schowanie korzeni kuchennych, wódek, likworów i lekarstw domowych”. (Linde, Słownik języka polskiego, Lwów 1854). [przypis redakcyjny]

3. Hanyżek — wódka anyżówka. [przypis redakcyjny]

4. aczej — a może, a nuż. [przypis redakcyjny]

5. Omne trinum perfectum — przysłowie łacińskie: każda trójca tworzy doskonałość. [przypis redakcyjny]

6. w punkcie — natychmiast. [przypis redakcyjny]

7. ton statystyczny — wzorowany na statystach, mężach stanu. [przypis redakcyjny]

8. góry — kopalnie. Sprawa uruchomienia znanych od XIII w. olkuskich kopalni srebra i ołowiu, wchodzących w skład królewszczyzn, a zrujnowanych na skutek rabunkowej gospodarki dzierżawców–cudzoziemców i polskich magnatów oraz wojen szwedzkich, była w XVIII wieku przedmiotem wielu uchwał na sejmikach i sejmach. W r. 1779 powstała spółka akcyjna dla odbudowy kopalni, a Komisja Skarbowa wyznaczyła nagrodę za projekt ich odwodnienia. Do wznowienia eksploatacji jednak nie doszło, wymagało ono bowiem olbrzymich kapitałów inwestycyjnych. [przypis redakcyjny]

9. Inflanty — kraj nadbałtycki przyłączony do Polski w 1561 r. Na mocy pokoju oliwskiego (1660) część Inflant przypadła Szwecji, pozostała przy Polsce reszta ziem przeszła na rzecz Rosji przy pierwszym rozbiorze (1772). Wielu spośród szlachty posiadało tytuły urzędów ziemskich z Inflant, stąd stałe i liczne głosy domagające się odebrania tych ziem. [przypis redakcyjny]

10. państwa multańskie — Mołdawia i Wołoszczyzna, księstwa naddunajskie, zhołdowane za Władysława Jagiełły Polsce, która jednak utraciła tu wszelkie wpływy na rzecz Turcji od czasu klęski cecorskiej (1620). [przypis redakcyjny]

11. sumy neapolitańskie — 430 tysięcy dukatów neapolitańskich pożyczonych przez Bonę królowi hiszpańskiemu i neapolitańskiemu, Filipowi II, i nigdy, mimo stale ponawianych zabiegów, nie odzyskanych; do sprawy zwrotu sum neapolitańskich powracano niejednokrotnie na sejmikach. Ochocki wspomina najbardziej typowe instrukcje poselskie zalecane posłom: „Na sejmikach podpisywano laudum dla posłów — windykowanie sum neapolitańskich przez królową Bonę wywiezionych, nalegania o odkrycie gór olkuskich, prośby o parę beatyfikacji do Rzymu [...]. Na koniec popiła się szlachta, porąbała mocniej jeszcze i niejeden do jejmości swej z pohaftowanym policzkiem powrócił”. (J D. Ochocki. Pamiętniki, s. 60). [przypis redakcyjny]

12. wstępnym bojem — w pierwszym starciu. [przypis redakcyjny]

13. żórawińskie klęski — traktat zawarty z Turkami przez Jana Sobieskiego w Żórawnie (nad Dniestrem) w r. 1676, pozostawiający Turcji znaczną część Ukrainy. Oburzał on szczególnie szlachtę posiadającą tam duże majątki. [przypis redakcyjny]

14. waść — skrócone „wasza miłość”, zwrot o odcieniu lekceważącym, używany w stosunku do szlachty szaraczkowej i mieszczan. [przypis redakcyjny]

15. profit — korzyść, zysk. [przypis redakcyjny]

16. w kontr — przeciwko. [przypis redakcyjny]

17. radość, ... po której żal chodzi — po której następuje (nieuchronnie) żal. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-pierwsza-pijanstwo

Tekst opracowany na podstawie: Ignacy Krasicki, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, wyd. 1, Wrocław, 1958

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marcin Hernas, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.