Tadeusz Boy-Żeleński

Pieśń o mowie naszej

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń o mowie naszej

Rzecz aż nazbyt oczywista,  

Że jest piękną polska mowa:  

Jędrna, pachnąca, soczysta, 

Melodyjna, kolorowa,  

Bohaterska, gromowładna,  

Czysta niby błękit nieba,  

Mądra, zacna, miła, ładna,  

— Ale czasem przyznać trzeba,  

Że ten język najobfitszy  

W poetyczne różne kwiatki, 

W uczuć sferze pospolitszej  

Zdradza dziwne niedostatki; 

Że w podniebnej wysokości 

Nazbyt górnie toczy skrzydła,  

A nas, ludzi z krwi i kości, 

Poniewiera gorzej bydła. 

To, co ziemię w raj nam zmienia, 

Życia cały wdzięk stanowi, 

Na to — nie ma wyrażenia, 

O tym — w Polsce się nie mówi! 

Pytam tu obecne Panie, 

By od grubszych zacząć braków:  

Jak mam nazwać «obcowanie»  

Dwojga różnej płci Polaków? 

Czy «dusz bratnich pokrewieństwem»?  

Czy «tarzaniem się w rozpuście»?  

«Serc komunią» — czy też «świństwem»,  

Lub czym innym w takim guście? 

«Cudzołożyć»? «Jawnogrzeszyć»? —  

(Dalej już położę kreski, 

Resztą może was ucieszyć 

Józef Albin Herbaczewski).  

Choć poezji święci wiosnę  

Wieszczów naszych dzielna trójka,  

Polskie słownictwo miłosne  

Przypomina Xiędza Wujka! 

Dowody najoczywistsze 

Znajdziesz choćby w takim głupstwie, 

Że polskiego słowa mistrze 

Śnią o «rui» i «porubstwie»!! 

W archaicznym tym zamęcie  

Jak ma kwitnąć szczęścia era?  

Gdzie zatraca się pojęcie,  

Tam i sama rzecz umiera! 

Ludziom trzeba tak niewiele,  

By na ziemi niebo stworzyć,  

Lecz wykrztusić jak: aniele,  

Ja chcę z tobą — — cudzołożyć!!? 

Jak wyszeptać do dziewczęcia:  

Chcę «pozbawić cię dziewictwa»,  

Nie obawiaj się «poczęcia»,  

Kpij sobie z ja-wno-grze-szni-ctwa!  

Jak kusić głosem zdradzieckim,  

Wabić słodkich zaklęć gamą?  

Każdy wyraz pachnie dzieckiem, 

Każde słowo drze się: mamo!  

Nazbyt trudno w tym dialekcie  

Romansowe snuć intrygi:  

Polak cnotę ma w respekcie  

Lub «tentuje¹» ją — na migi! 

Stąd, gdy w Polsce do kolacji  

«Płcie odmienne» siądą społem, 

Główna cząstka konwersacji  

Zwykła toczyć się — pod stołem. 

Niech upadnie ci serweta —  

Człowiek oczom swym nie wierzy: 

Gdzie mężczyzna? gdzie kobieta?  

Która noga gdzie należy?  

Pantofelków, butów gęstwa  

Fantastycznie poplątana 

Stacza walki pełne męstwa:  

Istny Grünwald Mistrza Jana! 

Tak pod stołem wieczór cały  

Gimnastyczne trwa ćwiczenie,  

A przy stole — komunały  

O Żeromskim lub Ibsenie...  

Lecz najcięższą budzi troskę,  

Że marnieje lud nasz chwacki, 

Że już cichą, polską wioskę  

Skaził żargon literacki;  

Na wieś gdy się człek dobędzie,  

Chcąc odetchnąć życiem zdrowszem,  

Słyszy: «Kaśka, jagze bendzie  

Względem tego co i owszem...»  

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Widzę tu zebraną tłumnie 

Kapłanów sztuki elitę,  

Co swe kudły wznoszą dumnie  

Ponad rzesze pospolite.  

Wy! «świetlanych duchów związek» 

Wy! «idei stróże czystej»,  

Wasz to jest psi obowiązek  

Kształcić język ten ojczysty!  

Skończcie wasze komedyje, 

Schowajcie pawie ogony,  

Żyjcie — czym każdy z nas żyje,  

Idźcie — — kochać... za miliony! 

Dość nastrojów waszych, dranie! 

Uczcie mówić waszych braci: 

To jest wasze powołanie!  

Od tego was naród płaci! 

Język naszym skarbem świętym, 

Nie igraszką obojętną; 

Nie krwią, ale atramentem  

Bije dzisiaj ludów tętno; 

Musi naprzód iść z żywemi, 

A nie tępić życia zaród, 

Soków pełnię czerpać z ziemi: 

Jaki język — taki naród!!!  

Pisane w r. 1907.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. tentować (z fr. tenter: próbować, usiłować) — tu: kusić. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowka-zbior-piesn-o-mowie-naszej

Tekst opracowany na podstawie: Tadeusz Boy-Żeleński, Słówka: zbiór wierszy i piosenek, nakł. Księgarnia Polska B. Połonieckiego, Lwów; wyd. E. Wende, Warszawa 1913

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Cyrk, Stanisław Osostowicz (1906-1939), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.